قفل ترافیک بر خیابانهای تبریز؛ پاسخ مسئولان به مطالبات شهروندان چیست؟
به گزارش خبرنگار گروه استانهای خبرگزاری دانشجو، ترافیک در تبریز دیگر یک مشکل مقطعی نیست که با مدیریت چند ساعت اوج تردد یا تصمیمهای کوتاهمدت بتوان از کنار آن عبور کرد؛ مسئلهای روزمره است که زمان، آرامش و هزینه زندگی شهروندان را تحت تأثیر قرار داده است. در شرایطی که حدود یک میلیون خودرو در تبریز تردد میکند، روزانه ۲۰۰ هزار خودروی ورودی وارد شهر میشود و ۵۶ درصد سفرهای خودرویی نیز تکسرنشین است، مردم یک سؤال ساده دارند: مسئولان برای حل این معضل چه راهکار عملی و قابل سنجشی روی میز دارند؟
تبریز به دلیل جایگاه اقتصادی، صنعتی، درمانی، آموزشی و خدماتی خود، روزانه مقصد حجم گستردهای از سفرهای درونشهری و پیرامونی است. تمرکز برخی مراکز مهم شهری، افزایش سفرهای روزانه، وابستگی بخشی از شهروندان به خودروی شخصی و ورود خودروهای خارج از شهر، مجموعهای از عوامل را ایجاد کرده که مدیریت ترافیک را به مسئلهای چندبعدی تبدیل کرده است.
اما آنچه امروز بیش از خودِ ترافیک اهمیت دارد، نحوه مواجهه مسئولان با این مسئله است؛ چراکه مردم سالهاست با پیامدهای آن زندگی میکنند و انتظار دارند دستگاههای متولی، به جای توصیف وضعیت، راهکار ارائه کرده و برای اجرای آن پاسخگو باشند.
یک میلیون خودرو؛ یک مسئله جدی برای مدیریت شهری
به گفته مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز با رسیدن تعداد خودروهای تبریز به حدود یک میلیون دستگاه، نشاندهنده تغییر جدی در الگوی جابهجایی شهر است. در کنار این حجم خودرو، روزانه حدود ۲۰۰ هزار خودروی ورودی نیز وارد تبریز میشود؛ خودروهایی که بخشی از آنها متعلق به شهرهای اطراف هستند و برای استفاده از ظرفیتهای درمانی، آموزشی، تجاری، اداری و اقتصادی تبریز وارد شهر میشوند.
محبوب عبداللهپور، مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز در این باره گفت: بر اساس آمار سفرهای روزانه در ایام غیرتعطیل، محور تبریز–آذرشهر با حدود ۶۵ هزار وسیله نقلیه در روز، یکی از پرترددترین مسیرهای شهر محسوب میشود که یکسوم تردد از سمت غرب تبریز و محدوده استقرار صنایع در محور تبریز–آذرشهر انجام میشود.
حملونقل شهرداری تبریز با اشاره به آمار بالای تصادفات در سطح شهر، از وقوع روزانه حدود ۷۰۰ تصادف در تبریز خبر داده و این موضوع را یکی از چالشهای جدی مدیریت ترافیک شهری عنوان کرده است. این ارقام نشان میدهد ترافیک تبریز تنها حاصل سفرهای شهروندان داخل شهر نیست و بخشی از آن به جایگاه تبریز در منطقه و نقش این شهر بهعنوان مرکز خدماتی شمالغرب کشور بازمیگردد.

یکی از مهمترین دادههای ترافیکی تبریز، سهم ۵۶ درصدی سفرهای خودرویی تکسرنشین است
این آمار فقط یک عدد نیست؛ نشانهای از الگوی سفر شهری است که بخش قابل توجهی از شهروندان، خودرو شخصی را برای جابهجایی روزانه خود انتخاب میکنند. اما برای تغییر این الگو نمیتوان صرفاً از مردم خواست خودروهای خود را کنار بگذارند. انتخاب شهروند زمانی تغییر میکند که گزینه جایگزین مناسبی در اختیار او باشد.
حملونقل عمومی باید بتواند از نظر دسترسی، نظم، سرعت، پوشش مسیر، آسایش و قابلیت اطمینان، به گزینهای جدی برای سفر روزانه تبدیل شود؛ مطالبه از مسئولان باید روشن باشد: برای کاهش سهم سفرهای تکسرنشین چه برنامهای دارید؟ هدفگذاری شما چیست و چه زمانی باید شاهد کاهش این سهم باشیم؟
در همین شرایط، ظفر محمدی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار آذربایجان شرقی، با اشاره به پیچیدگی مسئله ترافیک تبریز گفته است: «در خصوص حل مشکل ترافیک تبریز ماندهایم» و از افرادی که راهکاری برای حل این مشکل دارند، خواسته است راهکارهای خود را ارائه کنند. این اظهارنظر بیش از آنکه پایان بحث باشد، ضرورت ورود جدیتر دستگاههای متولی برای بررسی گرههای ترافیکی شهر را نشان میدهد؛ بهگونهای که برگزاری نشستهای تخصصی و کارگروههای مشترک با حضور دستگاههای مسئول، بررسی نقطهبهنقطه گرههای ترافیکی و تبدیل مطالعات کارشناسی موجود به برنامههای اجرایی، باید در دستور کار قرار گیرد.
در این راستا عبداللهپور، مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز، اعلام کرده است که برای رفع مشکلات ترافیکی محور تراکتورسازی سه مطالعه تخصصی انجام شده و راهکارهای نهایی این مطالعات تا پایان شهریورماه برای بررسی در شورای هماهنگی ترافیک استان ارائه خواهد شد.
حملونقل عمومی؛ از وعده به نتیجه
توسعه حملونقل عمومی یکی از مهمترین مسیرهای کاهش وابستگی به خودروی شخصی است؛ اما مسئله اصلی صرفاً توسعه یک مد یا اجرای یک پروژه نیست. مهم این است که حملونقل عمومی بتواند بخش قابل توجهی از نیاز روزانه شهروندان را پاسخ دهد.
در تبریز نیز موضوع استفاده از شیوههایی مانند تراموا مطرح شده است، اما هر طرح حملونقلی زمانی میتواند مورد قضاوت قرار گیرد که مشخص باشد چه تعداد مسافر را جابهجا میکند، چه میزان از سفرهای خودرویی را کاهش میدهد و چه زمانی به نتیجه خواهد رسید. شهروند حق دارد بداند پروژههای حملونقلی قرار است چه تغییری در زندگی روزمره او ایجاد کنند.

کاربریهای شهری و سفرهای اجباری
بخش مهمی از ترافیک در نقاط مختلف شهر، ناشی از تمرکز مراکز درمانی، آموزشی، تجاری و اداری است. هر مرکز بزرگ، تعداد قابل توجهی سفر ایجاد میکند و اگر محل استقرار آن بدون توجه به ظرفیت حملونقل منطقه انتخاب شود، نتیجه آن افزایش فشار بر شبکه شهری خواهد بود.
به همین دلیل، عارضهسنجی ترافیکی پروژههای بزرگ باید جدی گرفته شود و تصمیمگیری درباره توسعه مراکز پرتردد، با توجه به ظرفیت حملونقل عمومی، پارکینگ و میزان سفر تولیدشده انجام شود. مسئولان باید روشن کنند که چه سازوکاری برای جلوگیری از ایجاد کانونهای جدید ترافیکی وجود دارد و آیا نتایج مطالعات ترافیکی واقعاً در تصمیمگیریها اثرگذار است یا صرفاً به یک فرآیند اداری تبدیل شده است؟
ترافیک فقط به معنای توقف خودروها در خیابان نیست؛ زمان از دسترفته، افزایش مصرف سوخت، آلودگی هوا، استهلاک خودرو و فشار روانی، بخشی از هزینهای است که شهروندان بابت وضعیت موجود پرداخت میکنند. کاهش تصادفات، کنترل تخلفات، ارتقای ایمنی عابران و اصلاح نقاط حادثهخیز، بخشی از وظیفه مدیریت حملونقل شهری است.
طرح جامع حملونقل؛ حالا زمان پاسخگویی است
نهایی شدن طرح جامع حملونقل تبریز که در دوره های مختلف شورای شه مطرح شده، میتواند فرصتی برای ایجاد یک نقشه راه مشخص باشد؛ اما تدوین یک سند بهتنهایی مشکلی را حل نمیکند. مردم باید بدانند این طرح دقیقاً چه مشکلی را قرار است حل کند، چه اولویتهایی دارد، چه دستگاههایی مسئول اجرای آن هستند و چه شاخصهایی برای سنجش موفقیت آن تعیین شده است.
قرار نیست طرح جامع دیگری به فهرست اسناد شهری اضافه شود و چند سال بعد همچنان همان پرسشها درباره ترافیک مطرح باشد. طرح زمانی ارزش دارد که از روی کاغذ وارد زندگی مردم شود. امروز مسئله ترافیک تبریز به اندازهای جدی شده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً با گزارش وضعیت موجود توضیح داد.
حدود یک میلیون خودرو، روزانه ۲۰۰ هزار خودروی ورودی و سهم ۵۶ درصدی سفرهای تکسرنشین، تصویری روشن از ابعاد مسئله ارائه میدهد. اما شهروند تبریزی به آمار بیشتر نیاز ندارد؛ او میخواهد بداند برای این وضعیت چه قرار است اتفاق بیفتد. اظهارنظر معاون عمرانی استاندار درباره اینکه مسئولان در این زمینه «ماندهاند» باید به جای پایان بحث، نقطه شروع یک مطالبه جدیتر باشد.

در نهایت، مسئولیت حل مسئله را نمیتوان به مردم واگذار کرد
مردم سالهاست هزینه ترافیک را با زمان، هزینه، کاهش آرامش و افت کیفیت زندگی خود پرداخت میکنند؛ بنابراین انتظار میرود دستگاههای متولی، با برگزاری نشستهای تخصصی و کارگروههای مشترک، مجموعه گرههای ترافیکی شهر را بهصورت نقطهبهنقطه بررسی و برای هر کدام راهکار مشخص، زمانبندیشده و قابل اجرا تعیین کنند.
اگر مسئله پیچیده است، راهکار باید با کار کارشناسی پیدا شود. اگر چند راهکار وجود دارد، باید بهترین گزینه انتخاب و اجرا شود. اگر منابع مالی مانع است، باید مسئله تأمین منابع حل شود. اگر هماهنگی بین دستگاهها مشکل است، باید سازوکار هماهنگی ایجاد شود.
استفاده از نظر کارشناسان، دانشگاهیان و شهروندان میتواند به شناخت دقیقتر مسئله کمک کند، مسئله ترافیک تبریز نیازمند یک تصمیم مقطعی یا اجرای یک پروژه منفرد نیست؛ مجموعهای از گرهها و بنبستهای ترافیکی در نقاط مختلف شهر وجود دارد که هرکدام نیازمند بررسی دقیق و راهکار متناسب با همان نقطه است. همانطور که معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار از «ماندن» در حل مشکل ترافیک سخن گفته است، اکنون انتظار میرود مسئولان، این بنبستها را بهصورت شفاف شناسایی و برای هرکدام راهحل مشخص، کارشناسی و قابل اجرا ارائه کنند.
برگزاری نشستهای جدی و مستمر میان دستگاههای متولی، تشکیل کارگروههای تخصصی، بررسی نقطهبهنقطه گرههای ترافیکی و استفاده از ظرفیت کارشناسان و دانشگاهیان میتواند مسیر رسیدن به این راهکارها را هموار کند. مهم آن است که خروجی این جلسات صرفاً به ارائه گزارش و توصیف وضعیت موجود محدود نشود و برای هر مسئله، راهکار، مسئول اجرا، زمانبندی و شاخص مشخص برای ارزیابی نتیجه تعیین شود.
مطالبه شهروندان روشن است؛ مسئولان باید بگویند کدام بنبستهای ترافیکی تبریز را شناسایی کردهاند، راهحل هرکدام چیست، چه دستگاهی مسئول اجرای آن است و مردم چه زمانی نتیجه این تصمیمات را در خیابانهای شهر خواهند دید. مردم دیگر صرفاً توضیح درباره «معضل ترافیک» نمیخواهند؛ آنها راهحل درست و نتیجه عملی میخواهند.