۳۵ درصد مدارس کشور تحت پوشش کانون‌های یاریگران زندگی هستند

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، مجید قربانی، سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفت‌و‌گو با خبرگزاری دانشجو، با تشریح آخرین وضعیت اجرای برنامه «کانون یاریگران زندگی» در مدارس کشور گفت: این برنامه با هدف ظرفیت‌سازی برای جلب مشارکت همسالان در پیشگیری اولیه از اعتیاد و رفتار‌های پرخطر طراحی شده و تلاش می‌کند دانش‌آموزان را در کنار خانواده، مدرسه و ذی‌نفعان محلی، در فرآیند شناسایی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی مشارکت دهد.

وی اظهار کرد: برنامه کانون یاریگران زندگی به عنوان یکی از برنامه‌های ذیل کلان‌برنامه «یاریگران زندگی» که در جلسه ۱۳۶ ستاد مبارزه با مواد مخدر به تصویب رسیده، با هدف ظرفیت‌سازی برای جلب مشارکت همسالان در پیشگیری اولیه از اعتیاد و رفتار‌های پرخطر طراحی و تدوین شده است.

سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر افزود: در این برنامه تلاش می‌شود با تشکیل و شبکه‌سازی همیاری‌های دانش‌آموزان و ذی‌نفعان مدرسه و محله و همچنین توانمندسازی آنها در زمینه پیشگیری اولیه از اعتیاد و رفتار‌های پرخطر، زمینه‌ای فراهم شود تا دانش‌آموزان به همراه والدین، مدرسه و ذی‌نفعان محلی، فرآیند شناسایی رفتار‌های پرخطر، تدوین راهکار‌های پیشگیرانه، طراحی پروژه، حمایت‌جویی، اجرا و مستندسازی پروژه‌های کوچک مدرسه‌ای را برنامه‌ریزی و مدیریت کنند.

تا کنون ۳۴ هزار مدرسه در قالب کانون‌های یاریگران زندگی فعالیت می‌کنند

قربانی با اشاره به سابقه اجرای این برنامه ادامه داد: اجرای برنامه کانون یاریگران زندگی از سال ۱۳۹۸ آغاز شده و همچنان ادامه دارد و در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ حدود ۳۴ هزار مدرسه عضو کانون یاریگران زندگی بوده‌اند.

وی تصریح کرد: در مجموع از زمان آغاز برنامه تاکنون، بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار دانش‌آموز عضو کانون‌های یاریگران زندگی مدارس بوده‌اند و حدود ۳۵ درصد مدارس کشور تحت پوشش برنامه‌های این کانون قرار گرفته‌اند.

او افزود: در ابتدای اجرای برنامه، کانون‌ها در ۲۰ درصد مدارس دوره اول و دوم متوسطه و پایه‌های پنجم و ششم ابتدایی تشکیل شدند و از همان زمان تلاش و برنامه‌ریزی برای افزایش پوشش مدارس کشور در دستور کار قرار گرفت.

سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به اقدامات انجام‌شده در این زمینه گفت: تمرکز بر تولید محتوای مرتبط با طرح یاریگران زندگی در مدارس و همچنین طراحی و تأمین اقلام تبلیغی کانون‌های یاریگران زندگی با مشارکت وزارت آموزش و پرورش از جمله اقدامات انجام‌شده برای توسعه این برنامه است.

مدارس مناطق پرخطر؛ در اولویت طرح

قربانی درباره نحوه انتخاب مدارس برای اجرای برنامه یاریگران زندگی اظهار کرد: برنامه یاریگران زندگی الگویی برای خودمراقبتی دانش‌آموزان است که در سطح مدارس با هدف آموزش دانش‌آموزان و خانواده‌ها در زمینه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اجرا می‌شود تا مدرسه به مکانی برای تمرین زندگی و فضایی لذت‌بخش برای یادگیری تبدیل شود.

وی افزود: افزایش توانمندی دانش‌آموزان و آگاهی‌بخشی به آنان در برابر آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد در این طرح پیش‌بینی شده است و آموزش و پرورش با اجرای برنامه‌های آموزشی، تربیتی، ترویجی و مراقبتی تلاش می‌کند ذهن آینده‌سازان را در برابر مخاطراتی مانند اعتیاد هوشیار کند.

قربانی ادامه داد: برنامه یاریگران زندگی دانش‌آموزان مقاطع مختلف تحصیلی از پایه اول ابتدایی تا پایان دوره متوسطه را دربرمی‌گیرد و به دنبال گسترش آموزش‌ها با هدف کاهش آسیب‌های اجتماعی، رفتار‌های پرخطر و پیشگیری از اعتیاد به صورت همزمان برای سه گروه تأثیرگذار در نظام آموزشی یعنی دانش‌آموزان، والدین و اولیای مدارس است.

سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد: خودمراقبتی یکی از مهم‌ترین اصول پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و اعتیاد به مواد مخدر است و لازم است این موضوع در دو کانون اصلی خانه و مدرسه مورد توجه جدی قرار گیرد.

او درباره معیار‌های انتخاب مدارس گفت: انتخاب مدارس بر اساس برش استانی که هر سال به استان‌ها ارسال می‌شود، صورت می‌گیرد و این برش نیز بر اساس تعداد مدارس و ظرفیت هر استان تهیه می‌شود، اما اولویت با مدارسی است که در محیط‌ها و مناطق پرخطر قرار دارند.

وی اضافه کرد: وضعیت خطرپذیری مدارس نیز در انتخاب آنها مورد توجه قرار می‌گیرد و اجرای کانون به ظرفیت مدرسه، امکان سازماندهی، مشارکت آموزش و پرورش و همچنین ظرفیت تشکل‌های دانش‌آموزی وابسته است.

کانون یاریگران زندگی؛ از آموزش تا اجرای پروژه‌های مدرسه‌ای

قربانی در تشریح فرآیند اجرای برنامه در مدارس بیان کرد: پس از انتخاب مدارس مجری و ابلاغ دستورالعمل، مدارس فعالیت خود را برای آغاز فرآیند برنامه شروع می‌کنند و پس از انتخاب تسهیلگر یا مجری توسط مدیر مدرسه، عضوگیری و ثبت‌نام دانش‌آموزان در برنامه انجام می‌شود.

سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر افزود: کارشناسان مناطق و استان نیز به صورت دوره‌ای از مدارس مجری طرح بازدید می‌کنند و در پایان برنامه، گزارش فعالیت‌های انجام‌شده در مدرسه تهیه و به منطقه ارسال می‌شود؛ و اجرای کانون‌های یاریگران زندگی در سه مرحله ظرفیت‌سازی، فعالیت‌های رشدمدار و فعالیت‌های جامعه‌محور دنبال می‌شود.

وی ادامه داد: مرحله نخست شامل آموزش، تشکیل کانون، هویت‌بخشی و شبکه‌سازی است. در مرحله دوم، فعالیت‌های رشدمدار با هدف تقویت مهارت‌های خودمراقبتی در میان دانش‌آموزان، والدین و کارکنان مدرسه دنبال می‌شود که آموزش، ترویج و توزیع محصولات فرهنگی و مشاوره همتایان از جمله این فعالیت‌هاست؛ و در مرحله سوم، یعنی فعالیت‌های جامعه‌محور، کانون‌های یاریگران زندگی فرآیند شناسایی مخاطرات مدرسه تا تعیین راهکار، طراحی پروژه، حمایت‌جویی و اجرای آن را دنبال می‌کنند.

او تصریح کرد: تدوین نیم‌رخ چالش‌ها و فرصت‌های مدرسه، تدوین نیم‌رخ راهکار‌ها و ایده‌ها، طراحی پروژه کوچک، حمایت‌جویی، اجرا و مستندسازی پروژه و در نهایت برگزاری یک جشن کوچک مدرسه‌ای برای اختتامیه پروژه، از مراحل فعالیت‌های جامعه‌محور کانون‌هاست.

بیش از ۱۳ میلیون دانش‌آموز تحت پوشش غربالگری نماد

قربانی درباره غربالگری و شناسایی دانش‌آموزان در معرض خطر نیز گفت: بر اساس ماده ۴۴ آیین‌نامه اجرایی ماده ۶ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، وزارت آموزش و پرورش از طریق سامانه نماد، یعنی نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان، در تمامی مدارس دولتی و غیردولتی نسبت به پایش مستمر وضعیت تحصیلی و رفتاری دانش‌آموزان اقدام می‌کند.

او افزود: مدیر مدرسه با شناسایی دانش‌آموزان در معرض خطر یا بزه‌دیده، ضمن ارائه خدمات آموزشی، مشاوره فردی و خانوادگی و انجام مداخلات مختصر ضروری، در صورت نیاز به خدمات حمایتی و تخصصی یا مداخله قضایی، موضوع را حسب مورد به سازمان بهزیستی یا دفتر حمایت از اطفال و نوجوانان دادگستری اعلام می‌کند.

سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر اظهار کرد: برنامه نماد شامل پنج فرآیند فعالیت‌های ارتقایی آموزشی و ترویجی، غربالگری و شناسایی و تشخیص، اقدام مختصر، درمان، حمایت اجتماعی، ارجاع و مدیریت مورد است؛ و در بخش شناسایی و غربالگری مدارس از شواهد میدانی، آزمون‌های استاندارد روانی، آزمون‌های خطرپذیری، شواهد کلینیکی و چک‌لیست‌ها استفاده می‌شود.

وی با اشاره به رویکرد آموزش و پرورش در حوزه پیشگیری گفت: تمرکز آموزش و پرورش بر پیشگیری و آموزش مهارت‌ها در قالب آموزش‌های رشدمدار است که توانمندسازی معلمان و والدین، تولید برنامه درسی پیشگیری متناسب با هر دوره تحصیلی، تولید منابع کمک‌آموزشی، برگزاری دوره‌های آموزشی و اجرای فعالیت‌های مکمل و ترویجی را شامل می‌شود.

این سرپرست تأکید کرد: مداخلات وضعی و روانی _ اجتماعی نیز شامل اقداماتی برای کاهش عوامل مخاطره‌آمیز، مناسب‌سازی فضاها، برگزاری جلسات و دوره‌های آموزشی برای خانواده‌ها، ارائه خدمات و حمایت‌های روانی_اجتماعی، حمایت‌های حقوقی و مالی، مشاوره خانوادگی و فردی، حمایت‌های تحصیلی، درمان و بازتوانی و حمایت‌های قضایی و انتظامی است.

او افزود: تحت پوشش قرار گرفتن تمامی مدارس و تحقق کامل این برنامه بدون همکاری و مشارکت تمامی دستگاه‌های عضو ائتلاف و عمل آنها به وظایف خود در سامانه نماد امکان‌پذیر نیست.

قربانی با اشاره به آخرین آمار غربالگری سلامت روان و رفتاری گفت: پوشش غربالگری سلامت روان و رفتاری در برنامه نماد از ۸ میلیون نفر در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ به بیش از ۱۳ میلیون دانش‌آموز در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ رسیده است.

وی ادامه داد: حدود ۵ درصد دانش‌آموزان در مرحله اولیه نیازمند بررسی بیشتر، مصاحبه تشخیصی و مداخله اولیه هستند، اما از مجموع دانش‌آموزانی که در طرح غربالگری سامانه نماد مشارکت داشته‌اند، بیش از ۹۰ درصد هستند و کمتر از یک درصد کل دانش‌آموزان به مداخلات ویژه روانی ـ اجتماعی نیاز دارند.

۴۰ درصد اعتبارات پیشگیرانه ستاد مختص به آموزش و پرورش است

وی درباره اعتبارات اختصاص‌یافته به برنامه‌های پیشگیری در مدارس اظهار کرد: طی دو تا سه سال اخیر، بیش از ۴۰ درصد اعتبارات ستاد مبارزه با مواد مخدر برای اجرای برنامه‌های پیشگیرانه در مدارس به وزارت آموزش و پرورش اختصاص یافته است؛ و این اعتبارات بر اساس تفاهم‌نامه‌های مشترک و برنامه‌های عملیاتی با وزارت آموزش و پرورش تخصیص پیدا می‌کند.

قربانی با اشاره به جایگاه ستاد مبارزه با مواد مخدر در تأمین منابع مالی برنامه‌های پیشگیری تصریح کرد: ستاد یک دستگاه سیاست‌گذار، هماهنگ‌کننده و تنظیم‌کننده در حوزه پیشگیری از اعتیاد است و بودجه‌های ستاد جنبه حمایتی و کمکی دارد؛ در اصل دستگاه‌های تخصصی نیز بخش قابل توجهی از منابع مالی را تأمین می‌کنند.

مشارکت والدین همچنان متفاوت است 

این مسئول درباره میزان مشارکت خانواده‌ها در برنامه‌های پیشگیرانه مدارس گفت: بر اساس برش استانی، مشارکت والدین در برنامه‌های پیشگیرانه مدارس کامل و یکدست نیست و اگرچه در برخی استان‌ها میزان اجرا حتی فراتر از سهمیه‌های تعیین‌شده بوده، اما موانعی مانند مشکلات اقتصادی، ناآگاهی، محدودیت زمانی، نگرش منفی و کم‌اهمیت تلقی شدن نقش والدین همچنان وجود دارد.

وی افزود: کلیپ‌های کوتاه به عنوان مکمل آموزش حضوری، به دلیل انعطاف زمانی، هزینه پایین و جذابیت بصری می‌توانند در آموزش خانواده‌ها مؤثر باشند و ستاد مبارزه با مواد مخدر و نهاد‌های همکار نیز می‌توانند با تولید محتوای مناسب و اثرگذار در این زمینه گام مؤثری بردارند.

تسهیلگران مدارس وارد دوره‌های تخصصی پیشگیری می‌شوند

او درباره نیروی انسانی فعال در کانون‌های یاریگران زندگی نیز گفت: در مدارسی که عضو کانون یاریگران زندگی هستند، تسهیلگر در اجرای برنامه به کانون کمک می‌کند. تسهیلگر می‌تواند مشاور، مربی پرورشی، مدیر یا یکی از معلمان علاقه‌مند به برنامه کانون باشد.

قربانی افزود: امسال برای نخستین بار آموزش مشاوران و مربیان تسهیلگر در دستور کار برنامه‌های ستاد مبارزه با مواد مخدر قرار گرفته است. طرح آموزش مشاوران، مربیان و تسهیلگران در دوره‌های تخصصی حوزه پیشگیری از اعتیاد می‌تواند به تربیت کادر متخصص برای فعالیت در عرصه پیشگیری و ارائه خدمات به جامعه هدف دانش‌آموزی کمک کند.