کد خبر:۱۴۶۳۳۸۴
گزارش|
چغاخور نصف شد!/ مسئولان بر سر علت اختلاف دارند، تالاب راه‌حل می‌خواهد
تالاب بین‌المللی چغاخور در چهارمحال و بختیاری در حالی با خشک شدن حدود ۵۰ درصد از عرصه آبی خود روبه‌رو شده که اختلاف نظر میان مسئولان درباره علل این بحران، از کاهش بارش و تبخیر گرفته تا عدم رعایت حقابه زیست‌محیطی، پرونده این زیستگاه ارزشمند را پیچیده‌تر کرده است.
به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، تالاب بین‌المللی چغاخور در استان چهارمحال و بختیاری، به عنوان یکی از زیستگاه‌های ارزشمند کشور، در ماه‌های اخیر با چالش جدی کم‌آبی مواجه شده است. در ادامه گزارش، به بررسی ابعاد مختلف این تالاب از جمله جایگاه زیست‌محیطی، جاذبه گردشگری، وضعیت آبی و علل خشکی آن می‌پردازیم.
تالاب چغاخور در سال ۲۰۱۰ در فهرست کنوانسیون رامسر ثبت شد و به عنوان یکی از زیستگاه‌های مهم پرندگان مهاجر و گونه‌های نادر شناخته می‌شود . این تالاب میزبان بیش از ۴۷ گونه پرنده است و جمعیت قابل توجهی از اردک‌ها و پرندگان مهاجر مانند اردک سرسفید و عقاب شاهی در آن زیست می‌کنند . همچنین، گونه بومی و منحصربه‌فرد ماهی کپوردندان (گورخری) در این تالاب یافت می‌شود .
کارکردهای زیست‌محیطی این تالاب شامل کنترل سیلاب، تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی و پناهگاه تنوع زیستی است . در سال‌های اخیر، بیش از ۳۵ هزار قطعه پرنده بومی و مهاجر در این تالاب مشاهده شده است .
تالاب چغاخور به عنوان یکی از قطب‌های مهم گردشگری طبیعی استان چهارمحال و بختیاری شناخته می‌شود و ظرفیت بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی دارد . وجود ۱۳ روستا در حاشیه تالاب، هر یک با جاذبه‌های خاص خود، فرصت‌های مناسبی برای روستاگردی و آشنایی با فرهنگ عشایر بختیاری فراهم کرده است .
فعالیت‌هایی مانند قایق‌سواری، ماهیگیری تفریحی، کوهپیمایی و تماشای پرندگان از جمله جاذبه‌های این منطقه است . در سال‌های اخیر، سرمایه‌گذاری‌هایی برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری انجام شده، از جمله ایجاد مجتمع گردشگری با ظرفیت اقامتی و صدور مجوز برای اقامتگاه‌های بومگردی .
وضعیت آبی تالاب چغاخور در سال جاری بحرانی گزارش شده است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده در شهریور و مهر سال جاری، حدود ۵۰ درصد از عرصه آبی تالاب خشک شده و بخش‌هایی از بستر آن به زمین خشک تبدیل شده است .
در آبان سال گذشته، مدیر بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای استان اعلام کرده بود که ذخیره آبی تالاب و سد چغاخور بیش از ۶۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته است و ذخیره کنونی تالاب حدود ۲ میلیون متر مکعب برآورد می‌شد .
علل خشکی و اختلاف نظرها درباره مدیریت آب
درباره علل خشکی تالاب، دیدگاه‌های متفاوتی میان مسئولان وجود دارد، عوامل اقلیمی و خشکسالی‌های متوالی از جمله دلایلی است که مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا به آن اشاره کرده و کاهش بارش و افزایش تبخیر را از عوامل مؤثر دانسته است .
وی تأکید کرده که کاهش حجم آب تالاب نتیجه انباشته شدن آثار چند سال کاهش بارش و افت منابع آبی است، نه عملکرد مقطعی یک دستگاه .
همچنین، کاهش تخصیص آب کشاورزی از ۱۲ میلیون مترمکعب به ۷ میلیون مترمکعب در سال زراعی جاری نیز بر فشار بر منابع آبی تالاب افزوده است .
حسین بهرامی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال‌وبختیاری، با اشاره به وضعیت منابع آبی سد نیز گفت: تخصیص آب کشاورزی از سد چغاخور از ۱۲ میلیون مترمکعب در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ به ۷ میلیون مترمکعب در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ کاهش یافته است.
وی افزود: با توجه به محدودیت منابع، برنامه‌ریزی مصرف آب کشاورزی با دقت بیشتری انجام شد و توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، اصلاح زمان کشت و استفاده از ارقام زودرس در دستور کار قرار گرفت.
بهرامی همچنین اعلام کرده است که این ۷ میلیون مترمکعب آب میان محدوده‌ها و روستاهای بهره‌مند از آب سد و تخصیص‌های مرتبط، بر اساس سطح زیرکشت توزیع شده و حدود ۹۶۰ هکتار کشت بهاره با این برنامه تأمین آب شده است.
این اعداد یک نکته مهم را روشن می‌کند: در سال آبی کم‌منبع، آب تخصیص‌یافته به کشاورزی نیز کاهش یافته است؛ بنابراین مسئله چغاخور را نمی‌توان با این گزاره ساده توضیح داد که تمام آب موجود صرف یک بخش شده است. آنچه اهمیت دارد، نحوه تنظیم کل منابع و رعایت سهم زیست‌محیطی تالاب در کنار سایر مصارف است.
۷ میلیون مترمکعب؛ عددی که یک تغییر را نشان می‌دهد
کاهش تخصیص آب کشاورزی از ۱۲ به ۷ میلیون مترمکعب، به معنای کاهش ۵ میلیون مترمکعبی نسبت به سال زراعی قبل است؛ رقمی که خود نشان می‌دهد محدودیت منابع آب امسال برای بخش کشاورزی نیز جدی بوده است.
بهرامی در توضیح نحوه عبور کشاورزی از این محدودیت، به استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری، کانال‌های سیمانی، انتقال آب با لوله، تغییر زمان کشت و انتخاب ارقام با دوره رشد کوتاه‌تر اشاره کرده است. به گفته وی، بخش قابل توجهی از اراضی آبی پایین‌دست سد تحت پوشش آبیاری نوین قرار دارد و همین اقدامات به کاهش تلفات و افزایش بهره‌وری آب کمک کرده است.
این روایت در کنار اظهارات مدیرکل محیط‌زیست، تصویر پیچیده‌تری از چغاخور به دست می‌دهد: منابع کم شده، تخصیص کشاورزی هم کاهش یافته است ، اما همزمان مدیرکل محیط‌زیست می‌گوید حق‌آبه تالاب آن‌گونه که باید تأمین نشده است.
محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری، در گفت‌وگو با خبرنگار گروه استان‌های این خبرگزاری، از وضعیت بحرانی تالاب بین‌المللی چغاخور و اقدامات انجام‌شده برای احیای آن خبر داد.
کریمی با اشاره به اهمیت این تالاب گفت: تالاب بین‌المللی چغاخور یکی از زیستگاه‌های ارزشمند استان و کشور محسوب می‌شود که متأسفانه به دلیل عدم مدیریت آب تالاب و عدم رعایت حقابه آن، در شهریور ماه بخشی از تالاب خشک شد.
وی افزود: حفاظت محیط زیست استان از زمستان سال گذشته موضوع عدم مدیریت آب تالاب چغاخور را پیگیری کرد و در چندین نوبت شکایت قضایی صورت گرفت که منجر شد در دو نوبت دریچه خروجی تالاب پلمب شود. در بهار ۱۴۰۵ نیز پس از تدوین برنامه منابع و مصارف، متأسفانه به دلیل عدم رعایت این برنامه و عدم رعایت حقابه زیست‌محیطی، بخشی از تالاب خشک شد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان ادامه داد: از ابتدای شهریور با بحرانی شدن وضعیت، اقدام به درخواست از کشاورزان بالادست و منابع تغذیه‌کننده تالاب کردیم و توانستیم بخشی از آب چشمه‌های بالادست را لایروبی و به سمت تالاب هدایت کنیم.
وی افزود: با پیگیری‌های مستمر قضایی، در ۳۰ شهریور ماه حکم قضایی برای بستن تالاب چغاخور اجرایی شد و ان‌شاءالله با بسته شدن تالاب و هدایت منابع آب بالادست، ظرف دو تا سه هفته آینده بخش خشک‌شده تالاب احیا خواهد شد.
کریمی با اشاره به تقسیم وظایف نهادی در مدیریت تالاب تصریح کرد: سازمان حفاظت محیط زیست وظیفه حفاظت و مدیریت تالاب را بر عهده دارد، ولی با توجه به اینکه در تالاب چغاخور یک سد اجرا شده، وزارت نیرو متولی مدیریت و اجرای برنامه منابع و مصارف است. در جلسات استانی این برنامه تنظیم شد، اما متأسفانه به دلیل عدم مدیریت و عدم اجرای برنامه و عدم رعایت حقابه زیست‌محیطی، بخشی از تالاب دچار بحران شد و اکنون با تمهیدات پیشگیرانه و اجرایی در تلاش برای احیای بخش خشک‌شده هستیم.
ورود دستگاه قضا به پرونده حق‌آبه تالاب بین‌المللی چغاخور
وی خشکسالی‌های متوالی سنوات گذشته را نیز در کاهش حجم آب تالاب مؤثر دانست و گفت: هر تالاب حقابه زیست‌محیطی مشخصی دارد و در صورت رعایت آن، طبق برآوردهای انجام‌شده، قطعاً اتفاقی برای تالاب نخواهد افتاد. ما از زمستان سال گذشته تاکنون پیگیری قضایی مستمر داشته‌ایم که منجر به بسته شدن آب تالاب در ۳۰ شهریور ماه شد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان افزود: اگر با مسیرهای فعال‌شده پیرامون تالاب، لایروبی‌ها و همکاری نزدیک با کشاورزان و حقابه‌بران بالادست، آب رهاسازی شود و ظرف دو تا سه هفته آینده با ورود آب به تالاب، بخش خشک‌شده احیا گردد.
کریمی وضعیت کنونی تالاب را این‌گونه توصیف کرد: در حال حاضر نزدیک به پنجاه درصد آب عرصه تالاب تخلیه شده، ولی همچنان پنجاه درصد دیگر آب دارد و با تمهیدات صورت‌گرفته و مدیریت منابع آب بالادست، امسال تالاب احیا می‌شود. این تجربه‌ای برای سنوات آتی خواهد بود تا حقابه زیست‌محیطی اکوسیستم‌های آبی، به‌ویژه تالاب بین‌المللی چغاخور که سرمایه‌ای ارزشمند ملی و بین‌المللی است، رعایت شود و شاهد اتفاقات ناگوار نباشیم.
وی با اشاره به سابقه حقابه‌بران تالاب گفت: تالاب چغاخور از قدیم‌الایام حقابه‌بران زیادی داشته و در بهار هر سال، برنامه منابع و مصارفی برای حجم آب ذخیره‌شده در تالاب توسط دستگاه‌های متولی مصوب می‌شود. اگر حجم آب ذخیره‌شده بالا باشد، حقابه بیشتری تخصیص می‌یابد، اما امسال به دلیل مسائل زمستان گذشته و بهار، حجم آب جمع‌شده بسیار کم بود و برنامه منابع و مصارف به‌خوبی اجرا نشد.
کریمی افزود: در سنوات گذشته نیز چنین وضعیتی وجود داشته و اتفاق نادری نیست که بخشی از آب تالاب خالی شود. در همه منابع آبی کشور و جهان، اواخر تابستان و اوایل پاییز کمترین میزان آب در منابع سطحی وجود دارد. با شروع بارندگی‌های پاییزی و رهاسازی آب کشاورزی، حقابه تالاب‌ها بازمی‌گردد و طبق پیش‌بینی هواشناسی استان، امسال شاهد پرآب شدن و احیای تالاب‌ها خواهیم بود.
وی تأکید کرد: این تجربیات تلخ باید درسی باشد تا در مدیریت منابع آب، حقابه زیست‌محیطی را در نظر بگیریم و شاهد فجایع زیست‌محیطی نباشیم.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان درباره منابع تأمین‌کننده تالاب گفت: منابع آب تالاب چغاخور متعددند و از چشمه‌های شیرکشته، تنگ سیاه، احمدآباد، سیبک و گلوگرد تأمین می‌شوند. در صورت بروز خشکسالی و کاهش دبی این چشمه‌ها، قطعاً حجم آب ذخیره‌شده در تالاب کاهش می‌یابد. اما در مورد تونل سبزکوه، طبق بررسی‌های سنوات گذشته، این تونل اجرایی نشده و در حال حاضر هیچ اثری بر تالاب چغاخور ندارد. آنچه مهم است، رعایت حقابه زیست‌محیطی تالاب در فصل بهار و تابستان است.
کریمی در پایان خاطرنشان کرد: اتفاق امسال به دلیل عدم رعایت حقابه تالاب طبق برنامه منابع و مصارف بود و در سنوات گذشته نیز چنین اتفاقاتی می‌افتاد، ولی نه به وضعیت امسال لذا اگر مدیریت آب بالادست و پایین‌دست تالاب و مدیریت آب برای حقابه‌بران پایین‌دست انجام شود، مطمئناً تالاب چغاخور همچنان به‌عنوان سرمایه‌ای ارزشمند در عرصه ملی و بین‌المللی حفظ خواهد شد.
مسلم صادقی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای چهارمحال و بختیاری نیز ۷ مهرماه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به سابقه تالاب چغاخور اظهار داشت: تالاب چغاخور پیش از احداث سد در سال ۱۳۷۱، تالابی کم‌عمق و نیزاری بود که در سال‌های پربارش آب داشت و در دوره‌های خشکسالی به وضعیت مرغزار و خشک نزدیک می‌شد، اما پس از احداث سد، با تنظیم و ذخیره آب، حجم آب منطقه افزایش یافت و شرایط پایدارتری برای تالاب ایجاد شد.
وی اظهار داشت: میزان رهاسازی آب از اواخر اردیبهشت تا ۳۰ شهریور امسال از قبل در برنامه تعیین شده بود و به طور کامل اجرا شد و سهم بخش‌های کشاورزی، صنعت و محیط‌زیست نیز در همین برنامه مشخص شده است.
کاهش ذخایر، نتیجه تداوم خشکسالی و افزایش تبخیر
صادقی گفت: کاهش حجم آب تالاب حاصل یک سال مدیریت یا یک دوره رهاسازی نیست، بلکه نتیجه انباشته شدن آثار چند سال کاهش بارش و افت منابع آبی است.
به گفته وی، در سال‌های اخیر چند دوره خشکسالی و کم‌آبی متوالی داشته‌ایم و میزان بارش در منطقه چغاخور نیز نسبت به میانگین بلندمدت کاهش یافته است در چنین شرایطی، بخشی از ذخیره آب سال‌های گذشته برای تامین نیازهای مختلف مصرف شده و همین موضوع به تدریج حجم ذخیره تالاب را کاهش داده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان افزایش تبخیر را یکی از عوامل موثر بر کاهش ذخیره آب دانست و افزود: در سال‌جاری به دلیل کاهش عمق و گرمای هوا، میزان تبخیر بیش از برآورد اولیه بوده است بنابراین در ارزیابی وضعیت تالاب باید علاوه بر ورودی آب، مصارف، نیازهای حقابه‌بران و میزان تبخیر نیز در نظر گرفته شود.
تامین آب تالاب از چشمه‌ها و بارش‌ها
صادقی با بیان اینکه بخشی از آب تالاب از چشمه‌های اطراف و بخشی از روان‌آب و سیلاب‌های ورودی تامین می‌شود گفت: از ابتدای سال آبی تا اردیبهشت حدود ۱۴ میلیون مترمکعب آب از طریق چشمه‌ها، روان‌آب‌ها و سیلاب‌ها وارد تالاب شد، اما این میزان برای جبران کاهش ذخیره سال‌های قبل کافی نبوده است.
وی یادآور شد: از سوی دیگر، عمده آب چشمه‌های بالادست تالاب برای مصارف کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در نتیجه، برای افزایش ورودی آب به تالاب نیازمند همکاری حقابه‌بران و کشاورزان منطقه هستیم.
مدیریت یکپارچه منابع آبی و اجرای دقیق حقابه زیست‌محیطی راه فرار چغاخور از خشکی کامل
با توجه به مطالب بالا می‌توان دریافت که؛ تالاب چغاخور به عنوان یک زیستگاه بین‌المللی و قطب گردشگری، در وضعیت بحرانی قرار دارد. کاهش شدید ذخایر آبی، خشک شدن بخش‌هایی از بستر تالاب و اختلاف نظر میان مسئولان درباره علل و مسئولیت این وضعیت، نشان‌دهنده نیاز فوری به مدیریت یکپارچه منابع آبی و اجرای دقیق حقابه زیست‌محیطی است.
بدون اقدام مؤثر، ادامه این روند می‌تواند به تخریب برگشت‌ناپذیر اکوسیستم منحصربه‌فرد این تالاب و آسیب جدی به معیشت جوامع محلی منجر شود.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
