5)آسيب ها و موانع کرسی‌های آزاداندیشی

آسيب ها و موانع کرسی‌های آزاداندیشی:

آزاداندیشی در جامعه ما یک شعار مظلوم است: تا گفته می شود آزاداندیشی عده ای خیال می کنند که بناست تمام بنیان های اصیل در هم شکسته شود و آنها چون به آن بنیان ها دلبسته اند،می ترسند عده ای دیگر هم تلقی می کنند که با آزاداندیشی باید این بنیانها شکسته شود. هر دو گروه به آزاد اندیشی -که شرط لازم برای رشد فرهنگ و علم است- ظلم می کنند، ما به آزاداندیشی احتیاج داریم. متاسفانه گذشته فرهنگ کشور ما فضا را برای این آزاداندیشی بسیار تنگ کرده بود. (بيانات مقام معظم رهبری در ديدار اعضاي انجمن اهل قلم7/11/1381) (ديدار رهبري با وزيران و مسولان وزارت فرهنگ و آموزش عالي و روساي دانشگاه هاي سراسر كشور 1369/5/23 )

- دنباله کاغذ باد شدن آزاداندیشی نیست: اگر بخواهیم در اقتصاد، فرهنگ، علوم انسانی، فلسفه و در همه زمینه های علمی و فرهنگی در چارچوب آن نظزی که فردی در جایی گفته و یک عده طرفدار هم پیدا کرده و حالا مترجمی آن را ترجمه کرده یا خود ما آن را یاد گرفته ایم، یعنی در چارچوب آن فکر به عنوان یک شی مقدس غیر قابل دست زدن حرکت کنیم، این آزاد اندیشی نیست؛ بلکه دنباله کاغذ باد شدن است.(بيانات مقام معظم رهبری در ديدار اعضاي انجمن اهل قلم7/11/1381)
 

- نه مرزشکنی نه تحجر/ باید ادب استفاده از آزادی را یاد بگیریم و یاد بدهیم: استفاده از آزادی ادبی دارد، ما ادب استفاده از آزادی را هم باید یاد بگیریم و یاد بدهیم. این هم وظیفه جمهوری اسلامی است. عده ای به نام آزاداندیشی مرزهای فضیلت و حقیقت را لگدکوب کرده اند و به نام آزاداندیشی و نوآوری همه اصول مقدس حقیقی را نادیده گرفته یا تحقیر و یا مسخره کرده اند. یک عده هم به صورت عکس العملی یا به خاطر مسائل دیگری که در ذهنشان بود، به پایه هایی چسبیده اند که باید بر روی آن پایه ها نوآوری می شد. نبایستی به آنچه که گفته شده اکتفا کرد و متحجر شد؛ یعنی تحجر در مقابل مرز شکنی و افراط در مقابل تفریط. (بيانات مقام معظم رهبری در ديدار اعضاي انجمن اهل قلم7/11/1381)
 

- رعایت حد وسط اصلی مهم در کرسی های آزاداندیشی: همچنان که بعضی در محیط سیاسی فاصله بین هرج و مرج و دیکتاتوری را اصلا قبول ندارند و معتقدند که در جامعه یا باید هرج و مرج باشد یا دیکتاتوری؛ کانه از این دو خارج نیست، در عرصه فرهنگی هم همین طور؛ یا باید هرج و مرج و کفرگویی و اهانت به همه مقدسات و ارزش های مسلم و مستدل شود و یا باید ذهن ها بسته شود و تاکسی حرف تازه ای زد همه او را هو کنند و علیه او جنجال کنند. کانه هیچ حد وسطی بین این دو امر وجود ندارد ما باید حد وسط، همان «امر بین الامرین» و تعادل را پیدا کنیم البته این هم از راه گفت وگوی محترمانه ،منصفانه، عاقلانه و با استدلال، عملی است.این کار هم باید در حوزه و در زمینه مسائل حوزه، در زمینه فقه، فلسفه، کلام و دیگر علوم رایج حوزه انجام گیرد و هم در دانشگاه.(بيانات مقام معظم رهبری در ديدار اعضاي انجمن اهل قلم7/11/1381)

- آزاداندیشى یک حرف و بى‏بندوبارى یک حرف دیگر است: آزاداندیشى یک حرف و بى‏بندوبارى یک حرف دیگر است. آزاداندیشى این است که شما در حرکت به سمت سرزمین هاى ناشناخته معارف، خودتان را آزاد کنید، بروید، نیروها و انرژی هایتان را به‏کار بیندازید و حرکت کنید؛ اما معناى بى‏بندوبارى این است که در حرکت به سمت قله یک کوه، اصلاً اهمیت ندهید که از کدام راه بروید. نتیجه این مى‏شود که از راهى مى‏روید و به نقطه‏اى مى‏رسید که نه راه پیش دارید و نه راه پس و فقط راه سقوط دارید! در کوهنوردى، آنهایى که اهل رفتن به ارتفاعاتند، این را کاملاً تجربه کرده‏اند.(بيانات مقام معظم رهبری در ديدار اعضاي انجمن اهل قلم7/11/1381)
 

- صاحبان فکر و انديشه خود را در محیط تخصصى، بدون هوچیگرى مطرح کنند و نقادى شوند: صاحبان فکر باید بتوانند اندیشه خود را در محیط تخصّصى، بدون هوچیگرى، بدون عوام‏فریبى و جنجال تحمیلى و زیادى مطرح کنند و آن نقّادى شود؛ یک وقت به‏طور کامل رد خواهد شد، یک وقت به‏طور کامل قبول خواهد شد، یک وقت هم در نقّادى اصلاح خواهد شد و شکل صحیح خود را به‏دست خواهد آورد. این اتّفاق باید بیفتد. ما الان این را نداریم. البته من به شما بگویم که محیط حوزه از این جهت بهتر از محیط دانشگاه است. (بیانات مقام معظم رهبري در دیدار اعضاى انجمن اهل قلم07/11/1381)
 

- تفاوت است بین آزاداندیشی با اباحه گرایی: آزاداندیشی این است که شما در حرکت به سمت سرزمین های ناشناخته معارف، خودتان را آزاد کنید، بروید نیروها و انرژی هایتان را به کار بیندازید و حرکت کنید، اما معنای بی بند و باری این است که در حرکت به سمت قله یک کوه اصلا اهمیت ندهید که از کدام راه بروید و به نقطه ای می رسید که نه راه پیش دارید و نه رهی پس و فقط راه سقوط دارید! (بيانات مقام معظم رهبري  در ديدار اعضاي انجمن اهل قلم7/11/1381)
 

- نبود آزاداندیشی برابر با انفعال و عقبگرد جامعه: نتیجه فضای سکوت مرداب گونه و تلاطم گرداب وار فرهنگی کشور، سکوت و به حاشیه رانده شدن اندیشمندان و پیامد آن نیز انفعال و عقبگرد جامعه است. (پاسخ مقام معظم رهبري به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

- وجود خطر دچار فرسایش اداری شدن کرسی ها:امیدوارم که مراحل اجراء این ایده، دچار فرسایش ادارى نشده و تا پیش از بیست و پنجمین سالگرد انقلاب، نخستین ثمرات مهم آن آشکار شده باشد.(پاسخ مقام معظم رهبري به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 
- نباید از «آزادى» ترسید و از «مناظره» گریخت و «نقد و انتقاد» را به کالاى قاچاق و یا امرى تشریفاتى، تبدیل کرد؛ چنانچه نباید بجاى مناظره، به «جدال و مراء»، گرفتار آمد و بجاى آزادى، به دام هتاکى و مسئولیت گریزى لغزید. (پاسخ مقام معظم رهبري به نامه جمعى از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی‌های نظریه‌پردازی 16/11/1381)

- آزادیخواهی نباید فقط منحصر در معنای محدود سیاسی تلقی و معنا شود. (بيانات مقام معظم رهبري در دیدار جمعی از اعضای تشکل‌ها، کانون‌ها، نشریات، هیأت‌های مذهبی‏ و شماری از نخبگان دانشجویی15/8/1382)

-  دستگاه های علمی کشور که مدیران آن در دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه‌ کشورند- مشخص کنند که برای تولید علم، آزاداندیشی علمی و تضارب افکار - که ما از دانشگاه و حوزه این مسائل را مطالبه کردیم- چه تلاش و کار بزرگی را انجام داده‌اند؛ چقدر پیش رفته‌اند و چه کارهای دیگری را بایستی انجام دهند. (بيانات مقام معظم رهبري در صحن جامع رضوی مشهد مقدس‏2/1/83)
 

- عملاً آن کارى را که من گفته بودم نه در حوزه و نه در دانشگاه انجام نشده است: حرف اصلى ما امروز این است که نه با توقف در گذشته و سرکوب نوآورى مى‏توان به جایى رسید، نه با رهاسازى و شالوده‏شکنى و هرج و مرجِ اقتصادى و عقیدتى و فرهنگى مى‏توان به جایى رسید؛ هر دو غلط است. آزادى فکر؛ همان نهضت آزادفکرى که ما دو، سه سال قبل مطرح کردیم و البته دانشجوها هم استقبال کردند؛ اما عملاً آن کارى را که من گفته بودم، انجام نشده است؛ نه در حوزه، نه در دانشگاه. من گفتم کرسی هاى آزاداندیشى بگذارید. (بیانات مقام معظم رهبري در دانشگاه سمنان18/08/1385)
 
 
- مراقب باشید که این حرف نو در کدام جهت دارد حرکت مى‏کند: حواستان جمع باشد! دنبال حرف نو و پیدا کردن حرف نو حرکت کنید؛ اما مراقب باشید که این حرف نو در کدام جهت دارد حرکت مى‏کند؛ در جهت تخریب یا در جهت ترمیم و تکمیل؛ اینها با هم تفاوت دارد. (بیانات مقام معظم رهبري دانشگاه سمنان 18/8/1385)

- انتقاد کردن به معنای عیب جویی کردن، یک ارزش نیست که حالا ما بگوییم این در جامعه ما نیست، انتقاد به معنایی که من می گویم به معنای «عیار سنجی» است؛ یعنی همین ببینید این حرف عیارش چقدر است. (بيانات مقام معظم رهبري در جلسه پرسش و پاسخ مديران مسئول و سر دبيران نشريات دانشجويی  1377/12/04 )

- خطر سکوت مرداب گونه یا تلاطم گرداب آور: متاسفانه گروهی بدنبال سیاست زدگی و گروهی بدنبال سیاست زدایی، دائما تبدیل فضای فرهنگی کشور را به سکوت مرداب گونه یا تلاطم گرداب آور می خواهند تا در این بلبشو فقط صاحبان سرمایه و قدرت و تریبون بتوانند تاثیر گذار و جریان ساز باشند. (پاسخ مقام معظم رهبري به نامه جمعى از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علميه در مورد كرسی‌های نظریه‌پردازی 16/11/81) 
 

- کرسی های نظریه پردازی تشکیل شود و مباحثه بشود. پنج نفر، ده نفر فاضل بیایند این نظر فقهی را رد کنند با استدلال، اشکال ندارد. نظر فلسفی ای داده می شود همین جور، نظر معارفی و کلامی ای داده می شود همین جور. مسئله تکفیر و رمی و این حرف ها را باید از حوزه ور انداخت. (بيانات مقام معظم رهبري در ديدار نخبگان حوزه 9/9/86)

- مبرا دانستن خود از نقد: وقتی ما از نقد صحبت می کنیم غالبا این گونه است  که ساحت خودمان را از نقد مبرا می دانیم و رقیب را قابل نقد می دانیم. بنده ای که ترجیح می دهم در موقعیت ناقد ومنتقد باشم باید به لحاظ روانی بپذیرم که خود من هم موضوع نقد قرار بگیرم، ولی این نیست. (دکتر محمد باقر خرمشاد، معاون وزرات علوم در دولت نهم و معاون آموزش و پرورش وزرات امور خارجه در دولت نهم)

- بحث کرسی آزاداندیشی یک بحث دستوری نیست، این بصورت یک بخشنامه نیست یک فرهنگ است. (مهندس مسعود فیاضی، مدیر کانون اندیشه جوان)

- مانع جدی کرسی های آزاداندیشی ساختار دانشی و معرفتی ایران است. نوع نظام دانشی در ایران بشدت گسلی است. حتی آن علمی هم که وارد می شود گسلی می شود؛ یعنی ما حتی ساختارهای عمیق و فراساختارها و ربط های دانش های وارداتی را هم بدست نمی آوریم. باید ساختارهای دانشگاهی به هم ربط پیدا کند. ما باید ناظر به واقعیت اجتماعی و واقعیات موجود باشیم. باید ببینیم مشکلاتمان در واقعیات اجتماعی کجاست. باید گسل های دانسی از بین برود و سازمان و ساختار حوزه و دانشگاه که ضد تولید علم است عوض شود. (دکتر ابراهیم فیاض، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

- تا وقتی اندیشه توسط دانشجو تولید نشود زمینه برای مناظره وجود ندارد/ زمانی که ما اندیشه داشته باشیم و این اندیشه ها با هم در تماس باشند ابعاد بهتری روشن می شود و ابهامات برطرف می شود و به حقیقت و واقعیت نزدیک تر می شویم. (دکتر ابراهیم فیاض، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

- حضور و نظارت می تواند موثر باشد، ولی محدودیت زیاد اثر این کرسی ها را خراب می کند. (حجت الاسلام سید فرید حاج سید جوادی، پژوهشگر شوراي حوزوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي)

- برخی حرف‌ها ممکن است از گوینده طوری صادر شود که یک زهری داشته باشد. حالا این زهر ممکن است سیاسی یا عقیدتی باشد، ولی مدیر جلسه باید توانمند باشد و با خوش خلقی و سعه صدر و بصیرت خود، زهر حرف‌ها را بگیرد. حتی یک جمله را طور دیگری تعبیر کند که بدون زهر باشد و دیگران بتوانند پاسخگو باشند. ( دكتر رضا حاج ابراهیم، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی امیرکبیر)