کشاورزی دقیق؛ راه‌گشای توسعه بخش کشاورزی در لرستان

گروه اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»،سجاد احمدی؛ کشاورزی دقیق از تکنولوژی‌های نوین در مدیریت مزرعه است که نقش به سزایی در کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری، کاهش آلودگی‌های زیست محیطی و نهایتا اصلاح الگوی مصرف نهاده های کشاورزی دارد اما در لرستان به دلیل اینکه مزارع در مناطق کوهستانی قرار دارند و اکثر کشاورزان خرده مالک هستند کشاورزی دقیق فاقد صرفه اقتصادی است؛ با اين حال ساخت و تولید ماشین آلات بومی و تشکیل تعاونی برای استفاده از سیستم کشاورزی دقیق در چند مزرعه می‌تواند به صرفه باشد.

 

نظام نوین کشاورزی دقیق گامی در جهت کاربرد ویژه مکانی کودهای شیمیایی، بذر، سموم و ... جهت کمینه نمودن هزینه و افزایش عملکرد محصول است. هدف و مقصود از کشاورزی دقیق مشخص نمودن و مدیریت تغییرات در سطح مزرعه برای تحصیل سود بیشتر است.

 

در کشاورزی سنتی هر مزرعه به عنوان یک واحد تلقی شده و آنچه مبنای مدیریت مزرعه قرار می‌گیرد بر اساس برآورد میانگینی از وضعیت شرایط زراعی در هر مزرعه می‌باشد.

 

مصرف نهاده های کشاورزی اعم از کودها، سموم شیمیایی و بذور نیز بر اساس این مبنای مدیریتی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

 

قطعاً با این‌گونه مدیریت هزینه مصرف نهاده های کشاورزی دوچندان بوده و خسارات مالی فراوان را متوجه کشاورز و جامعه مصرف کننده خواهد نمود.

 

اما بر خلاف آن، در کشاورزی دقیق فناوری حرف اول مدیریت مزرعه را تعیین می‌کند؛ چرا که موجب می‌شود نهاده های مصرفی (اعم از کودهای شیمیایی، سموم، دفع آفات گیاهی، بذرها، آب و ...)دقیقاً به همان میزان مورد نیاز در هر بخش از مزرعه به کار برده شوند و در نهایت موجب افزایش بازدهی اقتصادی و کاهش آلودگی محیط زیست شود.

 

یک رهیافت جامع نگر به کشاورزی دقیق باید تمام مراحل تولید، از برنامه ریزی تا بعد از برداشت را پوشش دهد.

 

برای به وجود آوردن یک سیستم تولید که قادر به افزایش راندمان تولید، بهبود کیفیت محصول، کاربرد کارآمدتر مواد شیمیایی، صرفه جویی در مصرف انرژی و محافظت از خاک و آب‌های زیرزمینی باشد، باید اطلاعات، فن آوری و مدیریت با یکدیگر تلفیق شوند.

 

اساس کشاورزی دقیق بر تهیه نقشه عملکرد و آگاهی از قسمت‌های مختلف مزرعه است که این کار به صورت دستی یا توسط ماشین هنگام حرکت در سطح مزرعه صورت می‌گیرد.

 

از قسمت‌هایی از مزرعه که کاهش عملکرد را نشان داده‌اند نمونه برداری می‌شود تا خواص فیزیکی- شیمیایی و یا سایر عوامل که موجب تأثیر بر کاهش محصول شده‌اند مشخص گردد.

 

تمامی این داده‌ها در حافظه‌ کامپیوتر ذخیره شده و در اجرای عملیات ضمن نصب روی تراکتور بر اساس پتانسیل هر قسمت از مزرعه عملیات خاک ورزی، بذر پاشی، کود دهی، سم پاشی و ... صورت می‌گیرد. این چرخه برای چندین سال پیاپی (حداقل 3 سال) ادامه می‌یابد تا عدم یکنواختی در سطح مزرعه به حداقل ممکن برسد.

 

توزیع زمانی و مکانی کودهای شیمیایی در مزارع که نیاز به تجربه و دقت بالایی در بررسی‌های مزرعه دارد، با استفاده از اطلاعات مخابراتی ماهواره‌ها و نقشه های موجود، در کمترین زمان و با بیشترین دقت انجام شدنی است.

 

اگر در فرآیند مکانیزاسیون کشاورزی تلاش شود تا کاربرد یکنواخت نهاده‌ها (مانند کود) را در مزرعه داشته باشیم، در اکثر مواقع بهره برداری این نهاده‌ها را کاهش می‌دهد؛ زیرا همه نقاط مزرعه به یک میزان به این نهاده‌ها نیاز ندارند.

 

با این وجود اجرای سیستم کشاورزی دقیق دارای موانع و محدودیت‌هایی نظیر هزینه های بالای تکنولوژی، برنامه های آموزشی و منبع ساختاری مورد نیاز اجرای سیستم، کنترل کیفی داده‌ها، راهنمایی و توجیه استفاده کنندگان از این سیستم و نیاز به توسعه تکنولوژی‌های نو، مواجه است از این رو متأثر از این عوامل برای آنکه کشاورز بتواند واحد بهره برداری خود را به سوی مزرعه مبتنی بر کشاورزی دقیق سوق دهد باید از اینکه میزان تغییر پذیری محصول و خاک در مزرعه در حد بالایی وجود دارد اطمینان حاصل کند، توانایی، مهارت و شناخت برای به کارگیری مهارت‌های مورد نیاز را داشته باشد و از طرفی فن آوری ها مناسب و هزینه‌ها پایین باشند.

 

نتیجه اینکه فن آوری های کشاورزی دقیق زمانی می‌توانند موجب تحول در بخش کشاورزی شوند که بتوان موفقیت یا کارایی آن‌ها را از طریق منافع اقتصادی و زیست محیطی سنجید.

 

ما نیازمند قوانین و مقرراتی محکم و اجرایی در زمینه جلوگیری از آلودگی‌های زیست محیطی می‌باشیم، به گونه ای که مقادیر نهاده های کشاورزی کنترل شده و با معیار های استاندارد جهانی مصرف گردد تا کشاورزان بیشتری مجذوب سیستم کشاورزی دقیق شوند.

 

از طرفی باید حمایت‌های یارانه ای دولت، عرضه امکانات مورد نیاز کشاورزی دقیق جهت استفاده کشاورزی دقیق و برگزاری دوره های ترویجی در چند مرحله جهت آشنایی و آموزش سیستم کشاورزی دقیق به دانشجویان، مدیران، مهندسان و کشاورزان و عوامل موثر در امر کشاورزی در همه نقاط کشور افزایش یابد.

 

در پایان باید گفت تکنولوژی کشاورزی دقیق خیلی هزینه بر است و کشاورزی دقیق در مزارع کمتر از 400 هکتار مساحت صرفه اقتصادی ندارد.

 

با این اوصاف کشاورزی دقیق در اکثر مزارع کشاورزی استان لرستان صرفه اقتصادی ندارد؛ زیرا کشاورزان لرستان اکثریت خرده مالک بوده و مزارع کشاورزی محدود و کوچکی دارند و از سوی دیگر این مزارع در منطقه جغرافیایی کوهستانی واقع شده‌اند که امکان اجرای کشاورزی دقیق یا امکان پذیر نیست و یا اقتصادی نمی‌باشد.

 

اما پیشنهاد می‌شود کشاورزان در روستاهای خود تعاونی‌هایی تشکیل داده و از سیستم کشاورزی دقیق که باید ماشین آلات آن متناسب با شرایط اقلیمی بومی ساخته و تولید شوند در چند مزرعه استفاده کنند تا هم هزینه‌ها تقسیم شود و هم از امکانات جدید، کشاورزان بیشتری سودمند گردند.