بازنگری در متون تاریخ یک امر ضروری است

غلامرضا زعیمی در گفت و گو با خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» در بندرعباس، در خصوص «ضرورت تحول در علوم انسانی؛ بایدها و نبایدهای رشته تاریخ» تصریح کرد: از آنجایی که تاریخ یک عرصه وسیع است منتها یکسری کارها اشباع شده و از سویی در تاریخ نمی توانیم نظریه پردازی کنیم و راهکار در آوریم؛ در رویکرد جدید به تاریخ باید در تنظیم سرفصل ها مسئله روش شناسی را مشخص کنیم.

 

وی به روند شکل گیری علوم انسانی در غرب و ورود آن به ایران و الزام پرداختن آن با نگاه بومی و اسلامی اشاره و بیان داشت: غرب یک تجربه متفاوتی  را به لحاظ  تاریخی با ما پشت سر گذاشت این تجربه به دلیل این است که غرب دارای یک ساختار اجتماعی، فرهنگی و مذهبی متفاوت با ما بود.

 

عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور بندرعباس افزود: در غرب بعد از رنسانس مفهومی به نام انسان گرایی مطرح شد و آنها از این زمان به بعد علوم انسانی به صورت ویژه نگاه کردند و چه بسا آنها علوم انسانی را در برابر علوم الهی قرار دادند به عبارتی دانشکده های انسانی در برابر الهیات به جدال پرداختند و این به دلیل آن فرهنگ متفاوت و سرخوردگی های دوران قرون وسطایی که طی کرده بود، رخ داد.

 

زعیمی گفت: در کشور ما زمانی که سنگ بنای دانشگاه گذاشته شد با همان معیارها علوم تقسیم بندی شد که امروزه هم همان تقسیم بندی ادامه دارد و معیار عمومی که وجود دارد ما رشته ها را به علوم پایه، فنی و مهندسی و علوم انسانی در رشته های غیر پزشکی تقسیم بندی کردیم.

 

وی ادامه داد: اما در غرب هم علوم انسانی را در یک فاز جدید پوزیتویستی یعنی مادی گرایی به سر نوشت انسان نگریسته شد لذا این نگرش وارد ساختار دانشگاهی ما شد؛ در صورتی که ما بنیان های قوی فرهنگی و دینی که می توانستیم  علوم انسانی خود را بر مبنای آن شکل دهیم، داشتیم اما این مسیر طبیعی طی نشد و براساس همان جهان بینی غربی و روش شناسی غربی به علوم خود پرداختیم.

 

این مدرس رشته تاریخ در دانشگاه پیام نور بندرعباس اضافه کرد: با روندی که در کشور پیش گرفته شد از علوم انسانی غرب هیچ عایدی به دست نیاوردیم ضمن اینکه غرب نگرش خود را به این سمت کشاند که به علوم انسانی به عنوان علوم مادر نگاه کرد در صورتی که در جامعه دانشگاهی ما اینطور تصور می شد که این علوم کارایی لازم را در جامعه ندارد بنابراین از اهمیت چندانی هم برخوردار نیست که مصداق آن هم ترجمه های غربی است.

 

وی گفت: با این شیوه، تناقض تاریخی، فرهنگی و دینی ما با غرب از یک طرف و جهان بینی از غرب از سوی دیگر ما را در یک تعارضی قرار داد که همین تعارض هیچ عایدی از علوم انسانی آن گونه که می خواستیم به دست نیاوردیم لذا از اینجاست که پرداختن به علوم انسانی ضرورت پیدا می کند و ما باید با یک نگاه جدید که برخواسته از شرایط فرهنگی ماست به علوم انسانی نگاه می کنیم و این علوم را از حالت انزوا درآوریم و به عنوان علوم مادر نگاه کنیم. 

 

 

 عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور بندرعباس خاطر نشان کرد: می توان تکنیک ها و دانش های تجربی را پیگیری و تولید کرد چه بسا در قله های بلند دانش قرار داریم اما این به تنهایی نمی تواند جامعه ما را متحول کند؛ بنابراین این تحول زمانی صورت می گیرد که علوم ما تبدیل به یک جامعه مطلوب شده و علوم انسانی ما به علوم تاثیر گذار که بر خواسته  از دل فرهنگ و تاریخ ما و آموزه های اسلامی و بومی باشند، تبدیل شود.

 

زعیمی در ادامه در پاسخ به اینکه اینکه جدی ترین آسیب تفسیرهای متفاوت از تحول است، این را چطور می توان تبیین کرد، گفت: علوم انسانی در وهله اول علومی ذهنی اند که تفسیر و تعبیر متفاوتی از آنها ارائه می شوند لذا ناگزیریم تعبیر های متفاوت را ببینیم و آنهایی که کارایی بیشتری دارند و می توانند با آموزه های ما سر سازگاری داشته باشند را انتخاب کنیم و در ادامه راه در هر مرحله ای می توانیم نقض ها را برطرف کرده اما با توجه به ساختار علوم انسانی موجود این تفاسیر یک امر طبیعی است. 

 

وی افزود: بازنگری در متون تاریخ یک امر ضروری است چون به ابعاد خاصی از تاریخ پرداختیم که شامل تاریخ سیاسی و نظامی است و مسئله دوم در بحث تاریخ نویسی چون حالت نقلی و صرفا روایی دارد طبیعی است با این روش و محدود کردن به جایی نمی رسیم.

 

این مدرس تاریخ اظهار کرد: آنچه ضروری به نظر می رسد اینکه در تاریخ عرصه ها و ضرورت های متفاوت ما از جمله مسائل فرهنگی، روابط اجتماعی و مسائلی چون تغذیه که نادیده گرفته شده و با توجه به یکنواختی تاریخ، جذابیت های لازم خود را از دست می دهد البته اگر به این توجه داشته باشیم که در تاریخ عناصر مختلف از جمله انسان را از افق های مختلف که در تاریخ زیست کرده ضمن اینکه آگاهی، فهم تاریخ را برای ما بیشتر می کند را ببینیم.

 

زعیمی گفت: از سویی زمانی که در همین دوره اسلامی، یک نقطه درخشان داریم که فرهنگ و تمدن اسلامی در فاصله زمانی ( قرن سوم تا پنجم قمری) به اوج خود رسید این سوال را از خودمان داشته باشیم که چه اتفاقی افتاد که تمدن اسلامی به اوج خود رسید و مکرر دانشمندان مختلف را به جهان عرضه داشت.

 

به گفته وی؛ لازمه این نگاه از افقی غیر از نگاه حکومتی و سیاسی و نظامی به تاریخ است و اینکه داده ها و شرایط اجتماعی خود را بسنجیم و همچنین معایب و ضررها، محاسن و ادوار تاریخی و عوامل اوج گیری که داشتیم را  خوب واکاوای کنیم و همه اینها نیز با رویکرد جدید به تاریخ مطرح و پاسخ خود را بیابیم.

 

این مدرس تاریخ اظهار داشت: منظور ما از تحول دست به حذف نیست ما باید نوع سرفصل ها را جهت دار کنیم از آنجاییکه تاریخ یک عرصه وسیع است منتها یکسری کارها اشباع شده است و ضرورت پرداختن به آنها نیست و از سویی در تاریخ نمی توانیم نظریه پردازی کنیم و راهکار در آوریم به این دلیل روش شناسی ما درست نیست.

 

عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور بندرعباس خاطرنشان کرد: در رویکرد جدید به تاریخ باید در تنظیم سرفصل ها مسئله روش شناسی را مشخص کنیم و به مسائل فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی که در واقع این عوامل هستند که در شکل گیری و تکامل و یا افول اصول فرهنگی و تاریخی تاثیرگذار بودند آنها را در لابلای متن ها پررنگ تر کنیم.