انیمیشن «آواتار» تقابل کفر و ایمان در دنیای انیمیشن است

 حجت الاسلام محمد احمدی، پژوهشگر سينماي خراسان جنوبي در گفت‌وگو با خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» در بیرجند، با بیان اینکه انیمیشن «آواتار» تقابل کفر و ایمان در دنیای انیمیشن است، اظهار داشت: جیمز کامرون مرکز توجه خود را نقد مدرنیته‌ای قرار می‌دهد که با دست‌اندازی حریصانه در طبیعت و جهان هستی، روز به روز انسان را بیشتر در معرض نابودی و حقایق وجودی‌‌ انسان را بیشتر در معرض فراموشی قرار می‌دهد.

 

 وي با بیان اینکه فیلم «آواتار» نقد تمدن غرب را الگوی خود قرار داده و این تمدن را که داعیه‌ بلوغ، انسانیت، شناخت، اندیشه، صلح و در یک کلام پیشرفت دارد را مورد نقد قرار می‌دهد، تصریح کرد: تمدن غرب در حقیقت چیزی جز پوسته‌ای خوش رنگ و لعاب و درونی متعفن و نابودگر ندارد و نه فقط پسرفتی آشکار در شناخت حقیقی انسان و هستی است؛ بلکه به این هم اکتفا نمی‌کند و جنگ‌افروزانه در پی حذف همه‌ مخالفانی است که مانع تحقق آرزوهای نفسانی اقلیت زیاده‌خواه غربی هستند.

 

پژوهشگر سینما خراسان جنوبی اضافه کرد: در «آواتار» ما اشاره‌ قرآنی «بل هم اضل» را که ناظر به امکان پست‌تر شدن بشر انسانی از موجودات حیوانی است را باور می‌کنیم و درمی‌یابیم که واقعا گاهی درنده‌ترین حیوانات، از متأخرترین انسان‌ها که بنا به تئوری تکامل داروین بايد کامل‌ترین‌های این نسل وجودی باشند، بهتر و والاتر هستند.

 

احمدي با بیان اینکه دنیای این انسان‌های بدوی به دلیل یکپارچگی و وحدتی که با طبیعت پیرامون دارند، به مراتب متعالی‌تر از دنیای انسان‌های متمدن و مدرنی است که غایت زندگی‌شان تسخیر بی‌چون و چرای طبیعت در راه ارضای خواهش‌های نفسانی‌است، گفت: انسان‌های به اصطلاح پیشرفته‌ای که به تصریح فیلمساز، پایین آمدن ارزش سهام سهامداران در نظرشان امری مهم‌تر از با خاک یکسان شدن یک سیاره‌ زیستی زیبا و به خاک و خون کشیده شدن ساکنان بومی آن است.

 

وي ادامه داد: به این ترتیب انیمیشن «آواتار» نظام سرمایه‌داری غرب را هم به چالش می‌کشد و به ویژه تفکر مصرفی، منش تجمل‌گرایی و مصرف طلبی آن را هم آشکارا زیر سئوال می‌برد و در قالب ویدئوی خاطرات «جیک سالی» به ما می‌فهماند که آمریکایی‌ها برای هر قوم و تباری که فریبا و آرمانی باشند برای بومی‌های سیاره‌ پاندورا، نه فقط اینچنین نیستند؛ بلکه اساسا هیچ متاعی ندارند که به وسیله‌ آن بخواهند با ناوی‌ها وارد معامله بشوند و همان بلایی را بر سرشان بیاورند که با الیناسیون (ازخودبیگانگی) برسر جوامع بشری کره‌ زمین آورده‌اند.

 

پژوهشگر سینما خراسان جنوبی تصریح کرد: «آواتار» به تمام معنا هم در نقد مدرنیته و ستایش بدویت نیست؛ بلکه جمیز کامرون تکنولوژی و صنعت و تولید را به کلی نفی و رد نمی‌کند و به مزایای غیرقابل انکار آن تصریح دارد و حتی برای تکنولو‍ژی، شایستگی آزادی بخشی به بشر قائل است.

 

احمدي افزود: نقد مدرنیته در فیلم جدید کامرون از دایره نقدهای پسامدرن می‌گذرد و رنگی دینی به خود می‌گیرد و تقابل در این فیلم در اصل میان علم و ایمان نیست؛ بلکه تقابل اصلی، تقابل میان کفر و ایمان است و کامرون در این فیلم، دانش و اندیشه را تقبیح نمی‌کند و به سوء‌ استفاده‌های غیراندیشمندانه از یافته‌های علمی می‌پردازد.

 

پژوهشگر سینما خراسان جنوبی گفت: این نگرش معتدل و غیرافراطی که به‌ جای اصرار بر دوگانگی عقل و عشق یا همان علم و ایمان، بر وحدت آن ها تکیه دارد، تا اندازه‌ای همخوان با آموزه‌های دین مبین اسلام است که نه با تحجر و نه با تجدد افراطی سازگاری دارد.

 

احمدی با بیان اینکه قهرمان داستان یعنی «جیک سالی» با عشق به ایمان رسیده است، افزود: گریس در این داستان از علم ابتدا به رد ایمان و سپس به ایمان می‌رسد.

 

وی گفت: در تعریف واژه «آواتار» نوشته‌اند آواتار به معنای حلول روح یک رب‌النوع در قالب خاکی و انسانی و همچنین تجسد نیکی‌ها است، یا به عبارت دیگر، تجسم زمینی یک وجود آسمانی است که در فلسفه‌ آیین هندو، آواتارا (Avatara) حکایت از تناسخ و تجسد روحی برتر در قالبی خاکی و زمینی دارد که با هدف انجام ماموریتی مهم از آسمان به قلمرو خاک هبوط کرده است.

 

پژوهشگر سیما خراسان جنوبی اظهار داشت: تعاریف موجود از واژه‌ آواتار نمایانگر صبغه‌ دینی آخرین فیلم جیمز کامرون است و کامرون در این فیلم خود دیگر به رسم پسامدرنیست‌ها به نقد تکنولوژی و ماشینیسم و مدرنیته و یا به رسم سمبولیست‌ها به تقدیر از عشق زمینی (بدون اشاره به رابطه‌ عشق زمینی با سرچشمه‌ ایمانی) اکتفا نمی‌کند و صراحتاً تنها راه رهایی عصر جدید از چنگال آسیب‌های مدرنیته را ایمان به خدا عنوان مي كند.