اطلاعات ناقص و نادرست ملاک حذف یارانه 10 میلیون نفر

گروه اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»؛ دولت برای حذف 10 میلیون نفر در نظر دارد فرم های اطلاعات اقتصادی، که توسط خانوار ها تکمیل شده است را ملاک قرار دهد اما آیا می توان بر اساس این اطلاعات تصمیم گرفت و تعدادی از خانوار ها را از دریافت یارانه محروم کرد. تا چه میزان می توان به  فرم های اطلاعات اقتصادی خانوارها اعتماد کرد. راستی آزمایی ها چه نتایجی را نشان می دهند؟

در ابتدا کلیدی ترین پرسش های که در زمینه حذف یارانه پردرآمدها به وجود می آید اینست که:

آیا حذف یارانه نقدی خانوارهای پردرآمد، خواهد توانست منابع مالی قابل توجهی به منظور افزایش محسوس یارانه نقدی سایرین فراهم کرده و در مجموع سطح رضایت عمومی از طرح هدفمندی را افزایش دهد؟

آیا حذف یارانه نقدی پردرآمدها، نارضایتی گروه های حذف شده و در نتیجه افت حمایت افکار عمومی از طرح هدفمندی را در پی نخواهد داشت؟

کدام استراتژی برای حذف خانوارهای پردرآمد مناسب تر است؟ بررسی درآمد کلیه شهروندان و قطع یارانه نقدی خانوارهای دارای درآمد بالا؟ حذف یارانه نقدی خانوارهای ساکن شهرهای بزرگ؟ قطع یارانه نقدی مالکان املاک و مستغلات بزرگ؟ قطع یارانه نقدی مالکان اتومبیل های گران قیمت؟ یا . . .؟

در ارتباط با دو سوال ابتدایی باید خاطرنشان کرد که اصل اجرای طرح هدفمندی یارانه ها برای برقراری عدالت اقتصادی و اجتماعی بوده است، در این میان نیز ممکن است نارضایتی هایی به وجود بیاید اما چون هدف رسیدن به عدالت و افزایش درآمد افراد کم درآمد در جامعه است ضرورت اجرای آن احساس می شود. از سویی دیگر با حذف 10 میلیون نفر از دریافت یارانه منابع برای پرداخت به افراد کم درآمد بیشتر شده و در نتیجه مبالغ بیشتری در اختیار آنان قرار می گیرد.

لازم به ذکر است بر اساس تئوری های اقتصاد کلان، با افزایش درآمد افراد کم درآمد، میزان تقاضای آنها از کالاها و خدمات افزایش میابد و در نتیجه افراد که دارای درآمد بالاتری هستند و مالک بنگاه های اقتصادی هستند به دیلیل افزایش تقاضا باید تولید خود را افزایش دهند که این عمل با سود بیشتر همراه است. درنتیجه حذف افراد پردرآمد از دریافت یارانه از جهاتی نیز به نفع آنان خواهد شد.

اما در ارتباط با سوال سوم؛ يکي از مهم ترين مباحثي که ذهن بسياري را به خود مشغول کرده، اين است که ملاک ارزيابي دولت در حذف ۱۰ ميليون نفر چيست؟

فرم اطلاعات اقتصادی خانوار ها که در سال 87 تکمیل شده اند نتوانست در مرحله اول اجرای هدفمندی یارنه ها به کار آید زیرا بعد از اعلام اینکه یارانه ها بر اساس خوشه بندی ها پرداخت می شود اعتراضات شدیدی به آن در جامعه شکل گرفت چرا که بسیاری اعتقاد داشتند خوشه بندی ها به درستی وضعیت اقتصادی مردم را نشان نمی دهد.

جالب تر آنکه بعد از جمع بندی اولیه فرم اطلاعات اقتصادی خانوارها، رييس مركز آمار ايران اعلام كرده است:  تحليل محتوايي اطلاعات اقتصادي خانوار نشان مي دهد كه اطلاعات مربوط به «دارايي هاي افراد» حدود 70 درصد، «درآمد و حقوق و مزايا» 50 درصد، «مالكيت منازل مسكوني» حدود 80 درصد و «وام هاي دريافتي» حدود 80 درصد صحيح بوده است.

به گفته رييس مركز آمار ايران، نيمي از درآمدهاي اظهاري از سوي خانوارها كه در فرم هاي اطلاعات اقتصادي خانوارها درج شده است، نادرست بوده و فقط صحت 50 درصد مورد تاييد قرار گرفته است. در خصوص دارايي ها نيز 30 درصد اطلاعات به صورت نادرست گزارش شده است.

حال با این میزان خطا در فرم های اطلاعات اقتصادی خانوار ها می توان به درستی 10 میلیون نفر از افراد جامعه را از دریافت یارانه محروم کرد و یا اینکه تعدادی به ناحق و متاثر از اطلاعات نادرستی که توسط بعضی خانوارهای دیگر اعلام شده است به عنوان پردرآمدها از لیست افراد دریافتی یارانه حذف شوند.

از سویی دیگر از سه سال پیش تا کنون وضعیت اقتصادی بسیاری از خانوارهای ایرانی تغییر کرده است و در وضعیت کنونی خود در همان خوشه ای که در سال 87 قرار گرفته اند، نباشند.

اين كه يارانه نقدي افرادي که يارانه دريافتي آن ها ۵ تا ۱۰ درصد درآمدشان را تشکيل مي دهد، حذف مي شود، همان ۱۰ ميليون نفر را در  بر مي گيرد يا اين كه درآمد تمام افراد شاغل خانوار در آن مورد محاسبه قرار مي گيرد، يا اين كه آيا تنها فيش حقوقي افراد، يا ملاک هاي غير درآمدي مثل وضعيت مسکن، تسهيلات دريافتي از بانک ها، وضعيت خودرو و... مورد محاسبه قرار مي گيرد نيز نگراني هايي به همراه دارد، مثلا اين كه فردي مسکن دارد اما بابت همان مسکن بيش از يک ميليون تومان اقساط بانکي مي پردازد اما در خوشه سوم و مثلا دهک نهم قرار دارد، آيا ملاک ارزيابي صحيحي است؟

در ابتدای اجرای طرح هدفمندی یارانه ها حدود 62 میلیون نفر برای دریافت یارنه ثبت نام کرده بودند اما با گذشت زمان این تعداد به 74 میلیون نفر رسیدف دولت نیز اکنون به این نتیجه رسیده است که همان 62 میلیون نفر مستحق دریافت یارانه هستند و مابقی نیز به عنوان پرد درآمدها باید حذف شوند.

هنگامی که فرم اطاعات اقتصادی خانوار ها در اختیار مردم قرار گرفته بود تعدادی از مردم به دلایل مختلف از ارائه آمار صحیح خودداری کردند و به همین دلیل ضریب خطا برای استفاده از این اطلاعات برای تصمیم گیری در ارتباط با حذف یارانه پردرآمدها بالا رفته است و به گواه کارشناسان دولت نمی تواند تنها بر اساس آن فرم ها تصمیم گیری کند.

اقتصاد غیر شفاف

شاید یکی دیگر از مشکلات تشخیص 10 میلیون نفر برای حذف یارانه ها، اقتصاد غیر شفاف ایران باشد. اقتصاد زیرزمینی و دلالی بخش عمده ای از فعالیت های اقتصادی کشور را در بر می گیرد و همین می تواند عاملی باشد که تشخیص افراد پر درآمد سخت تر باشد، چرا که درآمدهای زیر زمینی و دلالی در جایی ثبت نمی شوند.

در این میان احتمال اینکه کارمندان دولت و کارگران که دارای فیش حقوقی ثابتی هستند متضرر شوند نیز وجود دارد چرا که همانگونه که در بالا اشاره شد اقتصاد غیر شفاف کشور سبب خارج شدن عده ای از سیکل بررسی میزان درآمد خانوارها می شود، به دلیل اینکه اطلاعات دقیقی از میزان دارایی هایی آنها وجود ندارد.

آیا حذف 10 میلیون نفر از دریافت یارانه شرعی است؟

غلامرضا مصباحی مقدم، رییس کمیسیون ویژه طرح تحول اقتصادی مجلس در این باره می گید: این نکته قابل توجه است که این یارانه ها حقی نیست که اگر به بعضی ها ندادیم حق او نادیده گرفته شده باشد، این یارانه ها درآمد نفت،گاز و مشتقات آن است که حق حاکمیت است.

وی گفت: بنا بر مبانی شرعی اجماع فقهای شیعه این درآمد دراختیار حاکمیت است که بر اساس مصلحت آن را مورد بهره برداری قرار می دهد. ممکن است صرف امور عمومی کند مثل اینکه حمل و نقل عمومی را گسترش دهد.

آیا حذف 10 میلیون نفر از دریافت یارانه قانونی است؟

رییس کمیسیون طرح تحول اقتصادی مجلس در این ارتباط می گوید: حذف 10 میلیون نفر از دریافت یارانه خلاف قانون نیست، چون قانون گفته است که دولت مجاز است که 50 درصد از منابع هدفمند کردن یارانه ها را بین همه خانوارهای ایرانی توزیع کند و البته در قانون این ظرافت در نظر گرفته شده است که این پرداخت متناسب با درآمد افراد باشد.

در نهایت اگر با توجه به درآمد، پرداخت ها صورت می گرفت خانوار های ثروتمند رقم قابل توجهی به دست نمی آورند و اگر می گفتند که مثلا 10 یا 20 هزار تومان به این خانوار ها می دهیم هیچ کس نمی گرفت. چون این ظرافت ها رعایت نشده است برایشان شیرین بوده است و گرفته اند.

درپایان با توجه به اینکه حذف یارانه ها شرعی و قانونی است، تا زمانی که اطلاعات اقتصادی فردی کاملا شناسایی نشده است، نباید از لیست یارانه‌بگیرها حذف شود.