مسجد گوهرشاد با قدمت بیش از 600 سال هنوز مورد غفلت است

 به گزارش خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» از مشهد، سید مهدی سیدی فرخد ظهر امروز در سلسله نشست‌های پژوهشی رضوان که در دانشگاه آزاد اسلامی مشهد با عنوان «شاخص های معماری  سنتی در مسجد گوهرشاد» برگزار شد، با اشاره به قدمت نزدیک به 612 ساله مسجد گوهرشاد، اظهار داشت: چه خوب بود در  600 سالگرد ساخت این بنای عظیم که متعلق به همه خراسان قدیم است، مراسم فراملی برگزار می شد.

 

وی با اشاره به نشست شاخص های معماری سنتی در مسجد گوهرشاد تصریح کرد: این اولین نشستی است که با این موضوع در این سال ها در مشهد برگزار می شود و سال های قبل سالگرد ساخت مسجد گوهر شاد می گذشت و کسی به آن توجه نمی کرد.

 

پژوهشگر و تاریخ نگار مسجد گوهرشاد با بیان اینکه هر ایرانی حداقل یک بار گوشش به اسم مسجد گوهرشاد خورده و حتی در آن نماز خوانده است، بیان کرد: امروز همه صحبت از زن و حقوقش می کنند؛ اما گوهرشاد خانم که موقوفات زیادی دارد هیچ گاه مورد توجه قرار نگرفته است.

 

سیدی فرخد به موقوفات بی شمار گوهرشاد اشاره کرد و افزود: 300 هکتار منطقه آبکوه یکی از موقوفات گوهرشاد است؛ اما حتی یک خیابان هم در این منطقه به نام او نیست.

 

 

وی با بیان اینکه وقف نامه مسجد گوهر شاد در سال 829 هجری قمری نوشته شده است، گفت: وقف نامه مسجد گوهر شاد جز قدیمی ترین وقف نامه های خراسان است.

 

این پژوهشگر و تاریخ نگار ادامه داد: عبدالحمید مولوی سال ها پیشکار آستان قدس و مسجد گوهرشاد بوده است و می گوید وقف نامه های متعددی را دیده است، هیچ وقف نامه ای به پختگی وقف نامه مسجدگوهرشاد نیست.

 

سیدی فرخدی در این خصوص تصریح کرد: موقوفات گوهرشاد بعد این همه سال هنوز مثل ساعت کار می‌کند؛ چون وی مدیریت و نحوه اداره موقوفاتش را به طور کامل مشخص کرده است.

 

وی تاکید کرد: از نظر زیبایی، عظمت، شکوه و قدمت به طور قطعی می گویم که این مسجد در خراسان بزرگ بالاترین امتیاز را دارد.

 

این پژوهشگر و تاریخ نگار با اشاره به مسجد جامع هرات که قبل از دوران مغول ساخته شده است، تصریح کرد: مسجد جامع هرات اگرچه از مسجد گوهر شاد قدیمی تر است؛ اما به زیبایی گوهر شاد نمی رسد.

 

سیدی فرخدی ادامه داد: خوارزم، بلخ، مرو و نیشابور با خاک یکسان شد؛ اما مسجد گوهر شاد همچنان پابرجاست، شایسته است که هنرمندان هر صد سال دور هم جمع می شدند و آن را گرامی می داشتند.

 

وی افزود: در خود وقف نامه هم آمده است که هر چند وقت یک بار متن وقف نامه را دوباره نویسی کنند، چون در قدیم این وقف نامه ها را با دست می نوشتند و با مرور زمان کهنه و فرسوده می شد؛ خوب است آستان قدس هر ساله این وقف نامه را به عنوان یک سند وقفی چاپ کند.

 

این تاریخ نگار و پژوهش گر با اشاره به کتاب «مسجد و موقوفات گوهرشاد» که خود به همراه 20 نفر دیگر آن را طی هشت سال نوشته است، تصریح کرد: ساخت مسجد گوهر شاد بنا به کتیبه اش در سال 821 هجری قمری تمام شده؛ اما به ماه آن اشاره نشده است، هرچند وقف نامه آن در اواسط ماه رجب نوشته شده است.

 

سیدی فرخدی با بیان اینکه شاهرخ همسر گوهر شاد زمان اتمام مسجد یک قندیل طلای 3000 مثقالی به مسجد اهدا می کند، ادامه داد: بانو گوهرشاد در رمضان 861 ناجوان مردانه توسط نوادگان تیمور در سن 80 سالگی کشته شد.

 

وی زمان آغاز ساخت مسجد را مبهم و غیرمستند دانست و تصریح کرد: حدس می زنیم که ساخت مسجد از زمانی شروع شد که فرزند شاهرخ وگوهرشاد والی توس شد که در حدود سال 817 این اتفاق رخ داده است.

 

 

این پژوهشگر و تاریخ نگار مسجد گوهرشاد با بیان اینکه تیمور در ایران مسلمان شد و تغییر رفتار داد، بیان کرد: ایران هر غول بی شاخ و دمی را آدم کرده است و در آینده هم همین کار را می کند؛ تیمور نه تنها مسلمان شد بلکه خادم حرم امام رضا(ع) نیز بود.

 

سیدی فرخد ادامه داد: عروس تیمور گوهرشاد بود که این چنین موقوفاتی دارد و نوادگانش قرآن نویس و خطا و ریاضی دان شدند.

 

وی با اشاره مجدد به کتاب «مسجد و موقوفات گوهرشاد» گفت: این کتاب 10 فصل دارد که به موضوعاتی مثل موقوفات و زندگی نامه گوهر شاد، علمایی که در مسجد گوهر شاد بودند، جایگاه سیاسی مسجد و افسانه هایی گوهرشاد می پردازد.

 

نویسنده این کتاب در بیان نمونه هایی از افسانه های و قصه هایی که به گوهرشاد نسبت می دهند، گفت: مدرسه پریزاد و مجموعه های اطراف آن ساخته خود گوهر شاد بوده است نه کنیز وی، حتی عده ای می گویند بند گلستان را «گلستان» کنیز گوهرشاد ساخته است؛ در حالی که در حقیقت قانل گوهرشاد سازننده اصلی آن بوده است.

 

سیدی فرخد بیان کرد: کارکنان مسجد گوهر شاد نیز قصه هایی برای وی ساخته اند، چون وی را واقعا دوست دارند مثلا می گویند یکی از کارگران در زمان ساخت این مسحد عاشق گوهر شاد می شود.

 

وی ادامه داد: گوهر شاد هم به او می گوید که من شوهر دارم و بهتر است بروی عالم بشوی؛ این کارگر هم می رود عالم می شود.

 

لازم به ذکر است ،نشست هم اندیشی با عنوان «شاخص های معماری سنتی در مسجد گوهر شاد» از سلسله نشست های هنری پژوهشی رضوان است که توسط موسسه آفرینش فرهنگی رضوی هر دوماه یک بار برگزار می شود.