شیخ اشراق؛ عالمی که در بیان احکام دین بی‌باک بود

گروه فرهنگی «خبرگزاری دانشجو»؛ شیخ شهاب‌الدین سهروردی چهره برجسته عرفان و فرهنگ ایران زمین است؛ او در سال 549 هجری قمری در قریه سهرورد زنجان دیده به جهان گشود و اولین آموخته های او در شهر مراغه نزد مجدالدین جیلی بود.

 

سهروردی نزد جیلی، فقیه مشهور آن زمان فقه را آموخت و در همانجا و نزد همین استاد با فخر رازی منتقد بزرگ فلسفه مشاء هم درس بود. سهروردی پس از تکمیل تحصیلات به اصفهان رفت تا نزد ظهیرالدین فارسی علم منطق بیاموزد و در همین شهر بود که برای نخستین بار با افکار ابن سینا روبرو شد.

 

وي پس از اتمام تحصیلات رو به عرفان و سلوک معنوی آورد. شیخ در جریان سفرهایش مدتی با جماعت صوفیه هم کلام شد و به مجاهدت نفس و ریاضت مشغول شد و هنگامی که سفرهای سهروردی گسترده تر شده بود به آناتولی و از آنجا به حلب سوریه رسید و در همان شهر با ملک ظاهر، پسر صلاح‌الدین ایوبی دیدار کرد.

 

ملک ظاهر شیفته شیخ شد و مقدمش را گرامی داشت و از وی خواست که در آنجا بماند و سهروردی پذیرفت و درس و بحث خود را در مدرسه حلاویه آغاز کرد؛ در همین مدرسه بود که شاگرد و پیرو وفادارش شمس‌الدین شهروزی به وی پیوست.

 

شیخ همیشه در بیان مسائل بویژه احکام و مسائل مربوط به دین بی باک بود و به دليل همین صراحت بیان او بود که سرانجام فقهای قشری عام بر ضد او شوریدند و او را مرتد خواندند و سخنانش را خلاف اصول دین دانستند.

 

این کینه و عناد تا جایی رسید که ملک ظاهر را تشویق به قتل او کردند؛ سرانجام برخی با ارسال شکوائیه به صلاح‌الدین ایوبی او را مجاب کردند تا فرمان قتل وی را صادر کند. صلاح الدین ایوبی در نامه ای از پسرش خواست شیخ را به قتل برساند و به این ترتیب، ملك ظاهر، شیخ را زندانی کرده و ايشان در سن 36 یا 38 سالگی به شکل مرموزی در زندان درگذشت.

 

از سهروردی حدود 50 کتاب و رساله به یادگار مانده است؛ آثار وی نه تنها حاوی مهمترین آثار ایشان است، بلکه به طرز شگفتی از نظر فصاحت و بلاغت تحسین شده و دارای نثری پخته و قوی است. 

 

آثار سهروردی را می توان به چهار بخش تقسیم کرد:

 

الف) کتاب های صرفا فلسفی وی که به زبان عربی است و معروف ترین كتاب فلسفي وی حکمت اشراق است.

 

ب) رساله های عرفانی وی که به زبان پارسی و برخی به زبان عربی است؛ مانند عقل سرخ، آواز پر جبرئیل، صفیر سیمرغ.

 

ج) ترجمه ها و شرح هایي كه او بر کتب پیشینیان و نیز قرآن و احادیث نوشته است؛ مانند ترجمه فارسی رساله الطیر ابن سینا  و تفاسیری بر چند سوره قرآن کریم. 

 

د) دعاها و مناجات‌نامه هایی که به زبان عربی مي باشد و آنها را الواردات و التقدیسات نامیده است.

 

سهروردی عقیده داشت در ایران باستان امتی می زیسته که مردم را به حق رهبری می کرده و آنان را پرستنده حق واحد می دانست. وي افراد این امت را پهلوانان و جوانمردانی یگانه پرست می دانست و آنها را با این کلام معرفی می کند: «خداوند ولی کسانی است که ایمان می آورند و ایشان را از ظلمت به سوی نور هدایت می کند» (آیه الکرسی سوره بقره).

 

او حکمای ایرانیان باستان را کسانی می داند که با شیوه اشراقی به مقام عرفانی والایی رسیده اند.