اجلاس تهران؛ ‌پیوند بيداري اسلامي به بيداري غیرمتعهدها

گروه سياسي «خبرگزاري دانشجو»- امیررضا حجتی؛ جنبش عدم تعهد به عنوان بزرگترین رژیم سیاسی بین المللی بعد از سازمان ملل متحد و با ماهیت فرامنطقه ای شناخته می شود. شکل گیری این سازمان با ماهیتی جهان سومی بیانگر جهت گیری و استراتژی جدیدی در سیاست خارجی برخی دولت ها و الگوی نوینی در سیاست بین الملل بود که نفی هر گونه وابستگی به بلوک های دوگانه قدرت در دوران جنگ سرد را با ماهیتی ضد امپریالیستی و با شاخصه بارز مخالفت با پیوستن به اتحادیه های نظامی تعقیب می کرد.

 

جنبش عدم تعهد به عنوان یک سازمان فرامنطقه ای که در حال حاضر 118 کشور (تقریباً دو سوم کشورهای جهان) عضویت آن را دارا هستند و 15 کشور دیگر به همراه 7 سازمان بین المللی همچون سازمان ملل متحد و اتحادیه های آفریقا و عرب عضویت ناظر آن را دارند، در سال 1955 در کنفرانس «باندونگ» اندونزی و با حضور نمایندگان 29 کشور در حال توسعه آسیایی و آفریقایی پا به عرصه حیات نهاد. این جنبش میراث بزرگمردان شرق (جمال عبدالناصر، احمد سوکارنو، مارشال تیتو، جواهر لعل نهرو و قوام نکرومه به عنوان رهبران و بنیانگذاران این جنبش) است.

شانزدهمین اجلاس عدم تعهد پنجم تا دهم شهریور در تهران برگزار خواهد شد و ریاست دوره ای این جنبش به جمهوری اسلامی ایران واگذار خواهد شد. پانزدهمین اجلاس عدم تعهد در شرم الشیخ مصر (جولای 2009) برگزار شده بود و حال پس از سه سال شاهد پیوند بيداري اسلامي به بيداري غیرمتعهدها هستیم.

اجلاس تهران با تحولات حادث در برخی کشورهای عضو در آسیا و آفریقا، در مصر به عنوان ریاست دوره ای آن (2009-2012)، در جنجالی ترین کشور عضو غیرمتعهدها (لیبی)، در تونس و تحولات بنیادین در بحرین، عربستان، سوریه و ... پیوند خورده است و این مسئله اهمیت این اجلاس را دو چندان کرده است و با توجه به تحولات جهانی و منطقه ای می توان برگزاری اجلاس این جنبش در تهران را نقطه عطفی در تاریخ این نهاد بین المللی دانست.

ایرانِ پهلوی به جهت هم پیمانی با غرب به این جنبش نپیوست. با پیروزی انقلاب اسلامی، جمهوری اسلامی به عدم تعهد پیوست. بررسی تفکر و نظام فکری بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره) بیانگر این است که نظام مورد نظر ایشان در عرصه سیاسی و بین المللی، نظامی است که هرگونه سلطه قدرت های بزرگ را در عرصه جهانی نفی کرده و قدرت نمایی امپریالیست ها در اشکال مختلف یکجانبه گرایی یا دوجانبه گرایی را که با هدف استثمار کشورهای دیگر می باشد، به چالش می کشد و این امر حاکی از این است که نظام فکری و سیاسی امام با آرمان ها و ارزش های بنیادین بنیانگذاران این جنبش قرابت زیادی دارد.

انقلاب شکوهمند اسلامی الگو و تجربه ای از عدم تعهد در مقابل استکبار و استعمار بود. بر این مبنا اولین حضور نظام برآمده از انقلاب اسلامی در عرصه بین المللی در ششمین اجلاس جنبش عدم تعهد در هاوانا (شهریور 1358) بود.

 

در این اجلاس جمهوری اسلامی به طور رسمی به عضویت عدم تعهد درآمد. در بیانیه پایانی اجلاس هاوانا، از سرنگونی رژیم پهلوی در ایران ابراز مسرت شد و از قطع روابط ایران با اسرائیل و آفریقای جنوبی و همچنین خروج ایران از پیمان سنتو استقبال به عمل آمد و با پیشنهاد عراق مبنی بر میزبانی اجلاس هفتم سران این جنبش در بغداد موافقت به عمل آمد اما با آغاز جنگ تحمیلی هشت ساله توسط عراق که مدعی مبارزه با امپریالیسم و عضویت در جنبش عدم تعهد بود، جمهوری اسلامی ایران تلاش های گسترده ای در راستای تغییر محل برگزاری این اجلاس انجام داد که در مقابل، عراق هم جهت حفظ ریاست جنبش فعالانه عمل می کرد اما در نهایت با تشکیل اجلاس وزرای امور خارجه عدم تعهد در اکتبر 1982 در نیویورک، اعضاء موافقت خود را با تغییر محل برگزاری کنفرانس از بغداد به دهلی نو اعلام کردند و این امر دستاورد بزرگی برای جمهوری اسلامی ایران بود.

انقلاب اسلامی دو مؤلفه عمده داشت: مبارزه با استکبار خارجی و استبداد داخلی. به همین دلیل از همان ابتدا مستکبران خارجی رایحه خوشی از انقلاب به مشامشان نمی رسید و از هیچ تلاشی برای در انزوا قرار دادن جمهوری اسلامی دریغ نمی کردند و از هیچ تلاشی در این راستا دریغ نکردند و قطعاً دریغ نخواهند کرد اما جمهوری اسلامی می داند که عضوی از خانواده بزرگ جامعه جهانی است و بی تردید دفاع از استقلال و حاکمیت و رشد و توسعه خود بدون همکاری و تعامل سازنده با کشورهای دیگر و نهادهای بین-المللی میسّر نیست. 

 

به همین منظور و برای پرهیز از انزوا در سیاست خارجی، جمهوری اسلامی بایستی با رویکردی تعاملی و همگام با کشورهای غیرمتعهد دیگر در مقابله با فشارهای بین المللی نامشروع و دخالت در امور داخلی کشورهای جهان سوم صف واحدی را تشکیل دهد و ریاست ایران بر جنبش عدم تعهد می تواند فرصتی برای تحکیم و تقویت مواضع و رویکرد مستقل کشورمان بر اعضاي این جنبش باشد.

شانزدهمین اجلاس عدم تعهد در تهران و به ریاست جمهوری اسلامی ایران برگزار خواهد شد که با توجه به وضعیت خاص منطقه ای و جهانی، مسئله هسته ای جمهوری اسلامی ایران و مسائل مبتلابه آن و سیاست های کلان کشور ما از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

 

جمهوری اسلامی ایران همواره در تلاش بوده است که اعضاء را به اتخاذ سیاستی مستقل وا دارد اما این امر تا حدودی ناموفق بوده است و از نقاط ضعف اصلی این جنبش نیز وابستگی تعداد قابل توجهی از دولت های عضو به یکی از قدرت های سیاسی جهانی است و این امر نقطه افتراق اصلی جمهوری اسلامی ایران (که به عنوان کشوری مستقل در نظام جهانی شناخته شده است) با اکثریت دیگر کشورهای عضو این جنبش می باشد.

 

هرچند که جمهوری اسلامی ایران همواره رویکرد ضد-آمریکایی- صهیونیستی خود را حفظ کرده و تلاش داشته تا این جنبش در همین راستا موضع گیری کند اما علیرغم موضع گیری هایی که در بیانیه های پایانی اجلاس های این جنبش اتخاذ می شود، در عمل اعضاء موضع گیری هایی متفاوتی اتخاذ می کنند اما برگزاری این اجلاس در تهران و آغاز ریاست جمهوری اسلامی بر این جنبش می تواند بيداري اسلامي را به بيداري غیر متعهد ها پیوند دهد و شاهد تولد دوباره این جنبش باشیم.