پیشرفت، آسیب پذیری کم و پاسخ قاطعانه مهمترین اهداف اقتصاد مقاومتی است

دکتر عسگریان عضو قرارگاه جهاد اقتصادی در گفتگویی تفصیلی با خبرنگار اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»، به تشریح اقدامات این قرارگاه در ارتباط با پیشبرد اهداف اقتصاد مقاومتی پرداخت. وی در ابتدا گفت: اقتصاد مقاومتی را مقام معظم رهبری از حدود سال 86 مطرح کردند اما کم تر مورد توجه قرار گرفته بود اما حدود دو سال پیش کارشناسان قرارگاه جهاد اقتصادی به طور جد به تکاپو افتاده اند و شروع به مفهوم سازی و محتوی سازی برای آن نمودند و درنهایت به اولین همایش اقتصاد مقامتی در دانشگاه علم و صنعت ختم شد. این همایش سبب شد جریانی در ارتباط با اقتصاد مقاومتی شکل بگیرد.

وی افزود: هنگامی که رهبر انقلاب در سال جاری چندین مرتبه اقتصاد مقاومتی را مطرح کردند این جریان قویتر شد به بحث روز کارشناسان اقتصادی ، سایت ها و خبرگزاری ها تبدیل شد و راهکارهای گوناگونی نیز ارائه شد.

عسگریان در ارتباط با چیستی اقتصاد مقاومتی گفت: اقتصاد مقامتی یک مدل اقتصادی همانند اقتصاد غربی، اقتصاد اسلامی  و .. است که البته دارای  تفاوت هایی تئوریکی با این مدل ها است. به عنوتن مثال یکی از تفاوت های اقتصاد مقاومتی با اقتصاد اسلامی، بحث تئوری بودن آن است به این معنا که اقتصاد اسلامی به شیوه تئوری به اقتصاد نگاه می کند اما اقتصاد مقاومتی به کف بازار و جامعه می پردازد و لازمه شرایط کنونی اقتصاد ایران است اگر چه اقتصاد اسلامی کامل ترین الگو اقتصادی است.

عضو قرارگاه جهاد اقتصادی افزود: اقتصاد مقاومتی مدل اقتصادی انقلاب اسلامی است، اقتصاد مقاومتی یک فرض دارد و آن وجود دشمن هوشمند است، این فرض اقتصاد مقاومتی را از سایر اقتصاد ها متمایز می کند.

وی گفت: اقتصاد مقاومتی سه هدف مشخص دارد، که در بعضی از آنها با سایر مدل های اقتصادی مشابه است.

1_ دست یابی به پیشرفت و رفاه. سایر مدل های اقتصادی نیز این هدف را دنبال می کنند.

2_ هدف دوم که متمایز است داشتن کمترین آسیب پذیری در برابر دشمن است.

3_ هدف سوم آسیب زدن به دشمن است.

عسگریان گفت: این سه هدف باید در اقتصاد مقاومتی دیده شود و باید به دنبال راهکارهایی برای طی کردن این مسیر باشیم.

وی در ارتباط با دست یابی به پیشرفت و رفاه در این مدل گفت: ما اگر به دنبال دستیابی به مدل کامل اقتصادی هستیم قطعا باید رفاه و پیشرفت ملی را نیز مد نظر قرار دهیم چرا که اساس وجود مدل اقتصادی بر رفاه استوار است.

عضو قرارگاه جهاد اقتصادی گفت: ما تاکنون شش راهبرد برای این مدل استخراج کرده ایم؛ رهبرد اول کنترل سوداگری و فساد است که این راهبرد در سایر مدل های اقتصادی نیز وجود دارد. وی افزود: سوداگری و دلالی، بازارهای موازی تولید است که در یکی دو سال اخیر با اتفاقاتی که رخ داده است این موضوع واضح تر شده است، بازار مسکن، طلا، ارز و زمین نمونه های هستند که در چند سال گذشته سرمایه های مالی کشور را به سمت خود کشانده است ، این بازارها هیچ ارزش افزوده ای را ایجاد نمی کنند اگر چه در بخش مسکن اگر مدیریت شود تا حدودی می تواند بازار را به سوی ثبات بکشاند. اما در بازهای دیگر همانند ارز و طلا این سوداگری نقش پررنگ تری دارد.

عسگریان افزود: در این مدل ما باید به گونه ای عمل کنیم که بتوانیم سرمایه های مالی را به سمت تولید سوق دهیم، مالیات های تنظیمی یک راه مهم برای کنترل سوداگری است، به عنوان نمونه در بخش مسکن هر فرد می تواند دو واحد مسکونی داشته باشد و بیشتر از آن باید مالیات بالاتری پرداخت کند تا جذابیت این بازار برای او کاهش یابد، مالیات بر مبادلات مکرر نیز نوع دیگر از سیاست های تنظیمی برای کنترل بازار است به عنوان مثال هر واحد مسکونی می تواند در ماه یک بار خرید و فروش شود و اگر بیشتر از آن باشد باید مالیات بالاتری پرداخت کند.

وی در ادامه تاکید کرد که فساد اقتصادی نیز در راهبرد اول مطرح است، ما باید سازوکارهای فساد گریز طراحی کنیم، نمونه اینکه نظارت از اجرا جدا باشد و یا اینکه سیاست گذاری از اجرا جدا باشد به این معنی که کسی که سیاست گذاری می کند نباید مسئول اجرای آن باشد چرا که این خود زمینه فساد را بیشتر می کند. به عنوان مثال وزارت آموزش و پروش خود سیاست گذاری می کند و خود نیز اجرا می کند، و اگر تخلفی نیز صورت بگیرد چون خود ناظر است تلاشی برای رفع آن و بهبود اوضاع انجام نمی دهد.

عسگریان تولید درون زا را دومین راهبرد این مدل نام برد و گفت: ما باید فعالیت های اقتصادی را در بین مردم پخش کنیم، که یکی از موضوع های اصلی سیاست های اصل 44  نیز می باشد. دولت باید تصدی گری و اجرا را به بخش خصوصی و تعاونی واگذار کند و خود تنها به دنبال سیاست گذاری باشد. با اینکار حتی تحریم هایی را که هدف اصلی آن دولت است کارایی خود را از دست می دهند چرا که دشمنان دولت و فعالیت های دولتی را مورد تحریم قرار داده اند و اگر فعالیت های اقتصادی در دست مردم باشد آسیب پذیری کمتر می شود.

وی بخش دیگر از تولید درون زا را غیر متمرکز بودن تولید در کشور نام برد و گفت: دولت باید فعالیت های اقتصادی را در تمامی سطح کشور توسعه دهد چرا که با این عمل رصد فعالیت های اقتصادی برای دشمنان سخت خواهد شد.

عضو قرارگاه جهاد اقتصادی مدیریت را نیز در تولید درون زا بسیار موثر می داند و معتقد است که ما الگوی جهاد سازندگی و دفاع مقدس را تجربه کرده ایم که در آن شایسته سالاری واقعی و مدیریت ارزشی نقش بسیار پررنگی داشت و این مدیریت ارزشی سبب شده بود که اعتماد بنفس در انجام کارها بسیار افزایش پیدا کند.

وی راهبرد سوم را درگیر کردن منافع کشورهای منطقه و کشورهای همسو دانست و گفت: در حال حاضر کشورهای غربی به دنبال افزایش فشار بر کشور هستند و اگر ایران تنها باشد کم هزینه تر و راحتر می توانند به اهداف خود برستند اما اگر منافع مشترک ایران با کشورهای منطقه ای و همسو افزایش یابد اعمال فشار سخت خواهد شد چرا که آن کشورها نیز به دلیل به خطر افتادن منافعشان از همراهی کشورهای غربی سرباز می زنند.

عسگریان گفت: حال این درگیر کردن منافع از طرق مختلف امکان پذیر است که یکی از آنها افزایش حجم مبادلات با این کشورها است که سبب درگیر تر شدن منافع می شود. افزایش سطح فناوری صادرات نیز راه حل دیگر است، این اقدام سبب وابسته تر شدن کشورهای طرف مبادله به ایران می شود. موقعیت ژئوپولیتیکی کشور نیز می تواند بر منافع مشترک کشورهای دیگر با ایران بسیار تاثیر گذار باشد، کریدور شمال جنوب و یا شرق  به غرب اگر راه اندازی شود نه تنها منافع کشورهای منطقه را به ایران وابسته می کند بلکه منافع بیشتر کشورهای فرامنطقه ای را درگیر می کند.

وی در ادامه افزود: راهبرد چهارم که بسیار مهم است و شاید در اقتصاد نیز تعریف نشود داشتن ملاحضات فرهنگی و اجتماعی و سیاسی است. فرهنگ سازی برای مصرف تولید داخلی یکی از این ملاحضات است. در بخش سیاست خارجی نیز تحریم متقابل نمونه ای از این ملاحضات است، در حال حاضر ما نزدیک به یک میلیارد دلار واردات کالاهای لوکس از اتحادیه اروپا داریم، در شرایط تحریم متقابل ما باید به دنبال کاهش واردات این نوع کالاها باشیم، با توجه به اینکه به ازای هر 100 هزار دلار صادرات در این اتحادیه یک شغل ایجاد می شود تنیجه ابتدایی این تحریم بیکاری 10 هزار نفر در اتحادیه اروپا است و با توجه به اینکه در اروپا بحث های اجتماعی بسیار پررنگ تر است واکنش سریع و شدید مردم را در پی دارد. این واکنش فشار را بر دولت مردان اروپایی بیشتر خواهد کرد و نتیجه آنکه ناچار می شوند از سیاست های تحریمی خود بر علیه ایران عقب نشینی کنند.

وی راهبرد پنجم را تنوع بخشی و جایگزینی نام برد و گفت: این راهبرد دارای چند پس زمینه است یکی از آنها «ابزار کمتر کنترل پذیر» است که دیگران برای ما وضع کرده اند، ما باید ابزاری را به کار ببریم که کنترل بیشتری بر آن داریم. به عنوان نمونه یکی از این ابزارها دلار است، ایران با عراق مبادلات اقتصادی دارد اما باید با ارز دلار این کار انجام شود که فدرال رزرو آمریکا نیز به راحت می تواند آن را کنترل کند، از سوی دیگر ما تسلط کمتری نیز بر آن داریم و آمریکا به راحتی می تواند مبادلات دلاری ایران را ببند.ما می توانیم با تغیر ارز واسط خود، کنترل بیشتری بر مبادلات خود داشته باشیم.

عسگریان گفت: بخش دیگر راهبرد تنوع بخشی، تنوع بخشی منابع درآمدی کشور است، بسیار واضح است که ما دارای اقتصاد تک محصولی فروش نفت هستیم.بسیاری از مشکلات ما ناشی از وجود نفت در کشور است، بهره وری های پایین، کم کاری ها و بسیاری از دستگاه های عظیم و طویل دولتی از نتایج وجود دلارهای نفتی است.

وی افزود: دولت دلار های نفتی را به بانک مرکزی می دهد و ریال چاپ می کند که سبب افزایش نقدینگی و در نهایت افزایش تورم می شود و بسیار مشکلات دیگر.

عضو قرارگاه جهاد اقتصادی گفت: ما باید در منابع درآمدی کشور تنوع ایجاد کنیم، یکی از آنها که مقام معظم رهبری نیز بارها بر آن تاکید کرده اند داشتن اقتصاد دانش بنیان است که در اقتصاد مقاومتی نیز مطرح است. موضوع دیگر تولید کالاها و محصولاتی است که از خارج وارد می شوند و ما به آن وابسته هستیم. از این طریق هم می توان با تولید آن از خروج درآمدهای کشور جلوگیری کرد و در مرحله بعد با صادرات آن منبع جدید درآمدی برای کشور ایجاد کنیم.

عسگریان گفت: راهبر ششم و آخر اولویت بندی و اتخاذ سیاست های عمودی است، وی گفت در حال حاضر به دلیل تحریم ها ما در شرایط خاصی قرار داریم و منابع ما نیز منابع محدودی است که مدیریت این منابع حائز اهمیت است.

وی گفت: ما دو راهکار در این حوزه داریم، یکی اینکه هدایت منابعی است که دارای ارزش افزوده اقتصادی و اجتماعی هستند و دیگر هدایت منابعی به سمت فعالیت هایی که دارای ارزش افزوده نظری هستند. هنگامی که منابع ما محدود است قائدتا نمی توانیم به همه چیز دست پیدا کنیم و به همین دلیل ناگزیر به انتخاب هستیم.

عضو قرارگاه جهاد اقتصادی گفت: در حوزه اقتصادی ما باید به دنبال کالاهایی برویم که دارای بیشترین ارزش افزوده اقتصادی هستند، نفت و محصولات «های تک» مهمترین نوع این کالاها هستند.

وی افزود: در حوزه اجتماعی نیز ما باید به سمت فعالیت های سوق پیدا کنیم که دارای ارزش افزوده بیشتر هستند به این معنا که در بخش اجتماعی باید به سمت فعالیت های برویم که اشتغال را افزایش دهد اگر چه ممکن است بسیار سود آور نباشد.

عسگریان گفت: اولویت بندی دیگر، هدایت منابع به سمت کالاهای ضروری و استراتژیک است، ما باید گندم،بنزین، دارو و ... را خودمان تولید کنیم که ممکن است ارزش افزوده و یا اشتغال چندانی نیز در پی نداشته باشد اما استراتژیک هستند.

وی در پایان در ارتباط با فعالیت های قرارگاه اقتصادی گفت: در این قرارگاه مباحث اجرایی و نظری در کنار هم در جریان است، طرح شبنم و تدوین کتب مختلف نمونه هایی از این فعالیت ها است. در بخش رسانه ای نیز در ارتباط با تحریم نفت توانسته اند به گونه ای عمل کنند که بر قیمت نفت تاثیر گذار باشد، ارائه راهکارهایی برای افزایش سطح تبادلات با کشورهای همسایه، مطالعه و ارائه راهکار برای افزایش نقش ترانزیتی ایران و ... نمونه هایی از این فعالیت ها است.

عضو قرارگاه جهاد اقتصادی گفت: برخی از مفاهیم که در قرارگاه بر روی آن کار شده است باید به مرور زمان برای مدیران اجرایی مفهوم سازی شود، حتی گاهی باید یک پروسه چند ماهه را طی کرد تا یک مدیر قانع شود که آن کار انجام شود. به عنوان نمونه برای اجرای طرح شبنم دولتی ها به بهانه های مختلف سنگ اندازی زیادی برای اجرایی نشدن آن انجام دادند.