متزلزل‌شدن باورها عامل فروپاشی تمدن‌هاست

به گزارش خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» از مشهد، مجید شایگان فر روز گذشته در مناظره علمی «محدوده آزادی بیان و جرم انگاری و بررسی ابعاد حقوقی اهانت به پیامبر (ص)» که در دانشگاه آزاد مشهد برگزار شد، تصریح کرد: برای جمع توده ها و تشکیل یک کشور باورهای متعددی وجود دارد که همه آنها نقش اساسی را ایفا می کنند؛ اگر این باورها متزلزل شوند منجر به فروپاشی یک کشور و یا یک تمدن خواهد شد.

وی افزود: آنچه در اعصار گذشته دیده ایم یک تمدن باشکوه سال های طولانی وجود داشته و بعد از مدتی ناگهان فرو می پاشد و این به دلیل این است که آن مبانی که باعث جمع مردم و شکوفایی این تمدن شده است ارزش خود را از دست داده است؛ جامعه ای که بر ارزش ها و باورهایی تنیده که این ارزش ها و باورها نقش محوری را در اتحاد و انسجام ملت را ایفا می کند و این کشور برای حفظ تمامیت و وحدت خود از این ارزش ها دفاع می کند.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق دانشگاه آزاد مشهد بیان داشت: اینکه بپرسیم مبنای جرم انگاری و هدف از مجازات چیست؟ یک سوال اشتباه است؛ چراکه هر تمدن و کشور پیشینه ای دارد که با دیگر کشورها متفاوت است، در این جا باید پرسید در ایران و یا در دیگر کشورها مبنای جرم انگاری و هدف از مجازات چیست؟

شایگان فر با بیان اینکه دو نوع حقوق داریم، کلاسیک با قدمت 1200 سال در ایران مانند قصاص و دیه و دوم حقوق عرفی و یا مجازات بازدارنده که از سال 1304 یعنی بعد از آغاز به کار پارلمان به شیوه جدید در ایران به وجود آمد که مبنای آن خواسته مردم است که به صورت قانون توسط نمایندگان به تصویب می رسد و هر دو در کنار هم حقوق کیفری ایران به شمار آورد.

وی با اشاره به اینکه اهل اهانت به مقدسات در قرآن آمده است، گفت: قرآن تاکید کرده است که باید روی نقاط مشترک تاکید کنیم و اگر شخصی بحث اهانت را مطرح کند به دنبال تئوری های مقابلی می باشد.

در ادامه محسن برهانی، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق تهران گفت: بحث اهانت به پیامبر(ص) باید از جنبه های مختلف ارزیابی شود، اول از جنبه فقه اسلامی یک اصطلاح به اسم توهین داریم و یک اصطلاح به نام سب، سب به نام به کار بردن الفاظ رکیک در مورد کسی و توهین زمانی به کار می رود که شخصیت طرف مقابل متزلزل شود.

وی ضمن اشاره به این دو دایره که منطبق بر هم نیستند، افزود: موضوع سب نبی در تعالیم اسلامی مجازات بسیار سنگینی دارد؛ در حالی که توهین این گونه نیست و هر توهین به پیامبر(ص) به معنای سب نبی نیست و نباید هر دو را یکی دانست؛ دوم از جنبه قانونی مجازات اسلامی، در حقوق کیفری ایران جرایمی وجود دارد که این جرایم علیه امنیت ملی است که مولفه های خاص به خود را دارد.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق تهران بیان داشت: امنیت ملی یعنی اموری که تمام یک ساختار سیاسی منوط به آن است و حالا اگر مولفه های دینی در نظام سیاسی یک کشور کمرنگ باشد امور دینی جزء امنیت ملی قرار نمی گیرد و اگر پررنگ باشد جزء امنیت ملی می باشد، در ایران اسلامیت و جمهوریت جزء مولفه های امنیت ملی قرار دارد و اگر اقدامی علیه هر یک از این ها و یا هر دو انجام شود این اقدام علیه امنیت ملی محسوب می شود.

برهانی در خصوص جنبه سوم یعنی معیار جرم انگاری تصریح کرد: ما تعریف دقیقی از معنی جرم نداریم؛ باید یک سنجش داشته باشیم که رفتار را از یک رفتار مجاز خارج و وارد قلمرو جرم کنیم.

وی گفت: در بحث جرم انگاری معیاری به نام ضرر داریم که می گوید اصل برخی رفتارها به شخص آسیب نمی زند؛ اما برای آن شخص ناخوشایندی ایجاد می کند، حالا باید بگوییم آیا توهین به مقدسات طبق اصل ضرر جرم است یا خیر؟ در جواب، این رفتار را باید جرم بدانیم، چون این عمل به بخش زیادی از شهروندان و ملت ها می شود.

همچنین فیروز محمودی چانکی، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران تصریح کرد: در بحث حقوق این نکته مطرح است که آیا اهانت را می توان جرم انگاری کرد یا خیر؟ در کشورهای غربی انتظار بر این است که باید آزادی بیان وجود داشته باشد؛ بنابراین امکان جرم در آن وجود ندارد؛ چراکه آزادی بیان را مقدم می دانند.

وی افزود: حالا نکته اینجاست، آیا در حقوق بشر بیان به طور مطلق آزاد است یا به طور مقید؟ در اعلامیه حقوق بشر چون آزادی بیان انعکاس دهنده اندیشه می باشد، مورد احترام قرار گرفته و به عنوام یک اصل مورد توافق است.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران بیان داشت: اما در اعلامیه و میثاق حقوق بشر مواردی مطرح شده که براساس آن آزادی بیان زمانی که آزادی بیان منجر به اضرار  به غیر شود، اخلاق رعایت نمی شود و به نظم عمومی آسیب وارد می کند، محدود شده است.

محمودی مشهد تصریح کرد: ما برای یک همزیستی مسالمت آمیز ناگزیریم که آزادی بیان را مقید کنیم.

وی افزود: اگر جرمی در منطقه ای اتفاق بیفتد و قانونگذار نسبت به آن جرم بی تفاوت باشد جامعه خود واکنش نشان می دهد اگر نتوانیم جامعه را قانع کنیم جامعه خود اقدام می کند.

عبدالرضا جوان جعفری، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق دانشگاه فردوسی مشهد گفت: معیار شدت مجازات از دو مورد، میزان تقدسی که آن ارزش برای جامعه دارد و شدت ضربه ای که به جامعه می زند ناشی می شود قانونگذار باید به این احساسات توجه کند و متناسب با قانون با آن رفتار کند تا شاهد اقدام جامعه نباشد.

وی تاکید کرد: کار غیر اخلاقی غیر اخلاقی است، ما و آنها نداریم جرم و گناه ظلم به نفس است، اهانت اول از همه ظلم به خود است چون شما اول پا روی خود می گذارید و بعد دیگری را له می کنید.

لازم به ذکر است، در پایان همایش از مجله حقوقی قسط رونمایی شد.