فرهنگ اسلامی ایرانی از دوره قاجاریه بر فرهنگ مدرنیسم وارداتی غالب بوده است

به گزارش خبرنگار «شبکه خبر دانشجو» از شیراز،  دکتر حامد دهقانان، شب گذشته در نخستين همايش بين المللي فارس در جنگ جهاني اول در تالار مركز اسناد و كتابخانه ملي فارس اظهار داشت: بررسي تغيير ماهوي جنگ ها در ساليان متمادي به جنگ سرد و نبردهاي ميداني به جنگ نرم و لزوم توجه به آن براي حفاظت از كيان ايران عزيز بسيار مهم است و جنگ جهاني اول نقطه آغاز چنين تغييراتي است.

وي افزود: جنگ جهاني اول در واقع مقدمه اي براي آغاز جنگ نرم است و امروزه گفتمان مسلط در جامعه ما هم مبارزه با جنگ نرم است.

معاون سياسي امنيتي استاندار فارس  بیان کرد: آلمان ها به تدريج وارد جامعه ما شدند و به نوعي در كنار روسيه و انگلستان در صدد سهم خواهي بودند، به همين مناسبت تحليل همه جانبه جنگ جهاني اول و تاثير آن در ايران از بسياري از جهات حائز اهميت است.

دهقانان تصریح کرد: گفتمان مسلط در جامعه ما مبارزه با جنگ نرم است يعني مجموعه اي جهان شمول از فرآيندهاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي را وقتي كنار هم قرار مي دهيم مي بينيم ما درگير يك نزاع بزرگ هستيم.

وی عنوان كرد: جنگي كه با چراغ خاموش حركت مي كند و جلو مي آيد و اگر فرآيندهايش را رصد نكنيم نمي توانيم از كيان و مرزهاي سياسي و منافع عمومي خودمان پاسداري كنيم.

مشاور عالی استاندار فارس تاکید داشت: اما وقتي مي خواهيم اين گفتمان را باز كنيم و بسط بدهيم نيازمند يك تحليل گفتماني هستيم؛ در تحليل گفتمان، نياز به دانستن يك سري اطلاعات داريم، از جمله شناخت تاريخي، شناخت سياست و همچنين به عنوان يك ابزاري كه مي تواند بازتاب دهنده و سندي بر گفتمان مسلط هر دوره اي باشد بايد فضاي عمومي رسانه ها را در هر دوره اي بشناسيم.

دهقانان با تصریح بر اینکه مردم ما سابقه مذهبي قوي دارند و اصولا فرهنگ اسلامي ريشه بسيار محكمي در ايران دارد، گفت:  به شكلي كه با وجود وارد شدن عناصر و مفاهيم مدرنيسم در دوره قاجاريه به ايران و به وجود آمدن فرهنگي كه مبتني بر مدرنيسم است، در اين دوره باز هم اين فرهنگ اسلامي است كه نقش پيش رونده دارد.

وی ادامه داد: در تمام قضايايي كه در نبردهاي جنوب در اين دوره تاريخي رخ مي دهد روخانيون نقش و تاثير مثبت خودشان را در بسيج كردن عموم مردم عليه بيگانگان دارند؛ چه آن زماني كه عشاير مي خواهند در جبهه هاي نبرد حاضر شوند و چه زماني كه حكام محلي نظير رئيس علي دلواري عليه انگليس مي شورند همه شان به اين كه به حكم جهاد عمل مي كنند اذعان داشتند.

معاون سياسي امنيتي استاندار فارس با بیان اینکه اين چه طور ميسر مي شود؟ خاطرنشان کرد: در اين شرايط از هم گسيخته با آن فقر و فلاكتي كه انگلستان در جنوب ايجاد كرده از طريق احتكار مواد غذايي چطور مي شود كه اين قيام ها رخ مي دهد؟ به خاطر همان ابزار رسانه اي قوي كه در ميان مردم پايگاه محكمي دارد.

دهقانان بیان داشت: يعني به شكلي روحانيون، طلاب و وعاظ از طريق منبر خود همان نقش رسانه اي را بازي مي كنند كه روزنامه ها در بخشي محدودتر انجام مي دهند؛ در اين جا هم ما همان نقشي را كه براي رسانه اي مثل روزنامه قائليم، به خوبي شاهد هستيم.

وی گفت:  يعني تاثير گذاري بر افكار عمومي كه اين اثر گذاري به واسطه منبع اين رسانه به سوي هدايت و بسيج مردمي عليه بيگانگان است.

معاون سياسي امنيتي استاندار فارس تصریح کرد: روحانيون به خاطر حضور مستمري كه ميان اقشار مختلف مردم دارند بسيار خوب مي توانند از اين رسانه استفاده كنند و در جهت مبارزه با استعمار، ظلم و جور و اعاده حقوق مردم و اين بعد از جنگ جهاني اول و تاثيرات آن در ايران و به خصوص در فارس بسيار شايسته توجه است.

دهقانان عنوان کرد: اول به خاطر اينكه ما در فارس با وجود داشتن قدمت رسانه اي و با آن موقعيت خاصي كه داشت به خاطر حضور انگليس و ايادي آن باز هم شاهد اين هستيم كه نقش اصلي را احكام و فتاواي روحانيون و به شكل مستقيم تر رهبري آنهاست كه ايفا مي كنند و اين نكته بايستي زمينه و بستر تحقيقات ديگري شو؛ اين كه منبر به عنوان يك رسانه چطور در مبارزات مردمي نقش ايفا مي كرده است چه در جنگ جهاني اول و چه بعد از آن.

وی با بیان اینکه در ايران وضعيت به شكل ديگري رقم خورد؛ گفت: اول اينكه در ايران اساسا يك تاخير فازي در بهره برداري از رسانه ها داريم. خوب با توجه به اين موضوع كه سينماي ما پيشينه جدي و عمومي در طول جنگ جهاني اول نداشت. هر چند كه اين رسانه به كشور راه يافته بود پس هر چه هست روزنامه است.

مشاور عالی استاندار فارس تاکید کرد:  روزنامه اي كه در اين دوره اتفاقا در كشور ما هم رونقي براي خودش دارد و در دوره مشروطه و پس از آن تا به قدرت رسيدن رضاشاه در روشنگري و بيداري عمومي تاثير گذاري فراواني دارد؛ روزنامه به فارس هم خيلي زود مي رسد يعني وقتي كه همين دوره تاريخي محل بحث يعني جنگ اول جهاني آغاز مي شود، بيش از چهار دهه از شروع به كار « الفارس» گذشته است.

وی یادآور شد: پس وقتي صحبت از رسانه مي كنيم بايد بگوييم روزنامه هاي آن دوران حال با پيشينه اي كه گفته شد مي بينيم هفت، هشت روزنامه در اين دوره تاريخي ما در فارس منتشر مي شده كه اتفاقا روزنامه هاي موثري هم بودند يعني مثلا روزنامه گلستان يا استخر را ما در همين دوران داريم. اين دوره اوج مبارزات ضد استعماري مردم است. يعني روزنامه ها در پروسه مقاومت مبارزات ضد استعماري مردم جنوب ايفاي نقش مي كنند و حتي روزنامه نگاران مخالف انگليس هم زنداني مي شوند. درهمين راستا تاثير گذاري مطبوعات در روشنگري مردم راهگشا بوده است.

دهقانان با بیان اینکه تفاوت ديگر در ايران اينجاست كه اگرچه روزنامه به عنوان ابزار تاثير گذار و ابزار نبرد محسوب مي شود، ولي هنوز نمي توان آن نقش تاثير گذاري بزرگ را در آن داد. گفت: به دلیل اینکه هنوز دايره مخاطبان آن اندك است و روزنامه فقط در شهرهاي بزرگ منتشر مي شود، اقشار خاصي آن را مطالعه مي كنند و حتی تريبون افراد خاصي است.

وی تصریح کرد: در اين وضعيت ما تريبون ديگري داريم كه هم دايره شمول آن وسيع تر است و هم پايگاه اجتماعي محكم تري در ميان مردم دارد و آن منابر روحانيون است. ما اساسا منبر را يكي از موثرترين رسانه هاي آييني مي دانيم. رسانه اي كه در جاي خودش به عنوان رسانه جدي جريان ها و اتفاقات بزرگي رقم مي زند.

معاون سياسي امنيتي استاندار فارس اضافه کرد: با اين تفاسير و در زماني كه جنگ جهاني اول رخ داد وضعيت ايران به شدت بي ثبات بود. در دوره چهار ساله جنگ، كابينه دولت بارها سقوط كرد و هيچ گاه نتوانست آن اقتداري را كه لازمه تمشيت امور است، داشته باشد. در چنين شرايطي با وجود آن كه ايران در جنگ اعلان بي طرفي كرده بود هيچ كدام از طرفين درگير جنگ وقعي به آن ننهادند و عملا ايران جولانگاه تاخت و تاز بيگانگان شد، عثماني از غرب، روسيه از شمال و انگلستان از جنوب، در اين وضعيتي كه به وجود آمده بود اكثر قريب به اتفاق سياست مردان هم شدند بازيگران سناريويي كه بيگانگان مي نوشتند. پس راس حكومت و عوامل وابسته به آن هيچ نقشي در تصميم گيري هاي مهم اين دوره نداشتند. در كنار اين حكومت ضعيف و بي كفايت ساير ذي نفعان موجود در ايران هر يك به اندازه نفوذش شروع به نقش آفريني كرد.

وی بیان داشت: در فارس هم وضعيت به همين منوال بود، يعني واليان فارس به انگشت اشاره بيگانگان جايشان را به ديگران مي دادند همچنان كه مي دانيد بر سر كار آمدن قوام الملك به خاطر فشارهاي انگليس بود.

دهقانان گفت: درست يك سال بعد از شروع جنگ همين وضعيت از هم گسيخته بود كه فرصت را به انگليس داد تا ارتش پليس جنوب را بدون اجازه دولت مركزي در فارس تشكيل بدهد.در اين وضعيت ناهنجار ايلات بزرگي نظير قشقايي و خمسه هم در صحنه اثر گذار بودند و در كنار اين ها روحانيون حضور داشتند. پايگاه هاي عمده مردمي زير نظر روحانيون بود چه در ايلات و چه در بخش هاي شهرنشين و روستانشين.

معاون سياسي امنيتي استاندار فارس  یادآور شد: وضعيت تاريخي آن دوره در ايران و فارس به اين شكل بود كه به طور اجمالي عرض كردم و شما به عنوان تحليل گران رويدادهاي تاريخي به يقين بر آن اشراف كامل داريد.

وی  گفت: اما در مورد رسانه ها به عنوان ابزاري كه بازتاب دهنده اوضاع آن دوره است بايستي به مقدمه اي درباره آنها بپردازيم؛ چرا که جهش بزرگي كه در حوزه رشد رسانه به عنوان استفاده عمومي از رسانه ها رخ داد در واقع به بعد از جنگ جهاني اول بر مي گردد، يعني اساسا به واسطه درگيري كشورها با جنگ و البته مسايل ديگر، اين جنگ و حتي بعد از آن جنگ جهاني دوم توقفي در روند عرضه دو رسانه همه گير يعني راديو و تلويزيون پديد آورد. به شكلي كه در واقع بهره برداري عمومي ازراديو درسال 1920 صورت مي گيرد يعني از پايان جنگ جهاني و تلويزيون هم بعد از جنگ دوم در دسترس عموم قرار مي گيرد.

مشاور عالی استاندار فارس تبیین کرد: حال آنكه تاريخ اختراع راديو اساسا قبل از قرن بيستم است يعني سال 1895. استفاده از راديو هم در طول جنگ به صورت نظامي بوده و مثلا ارتباط واحدهاي پياده و دريايي با راديو صورت مي گرفت. در اين دوره نقش رسانه ها را چه در حوزه اطلاع رساني و چه در حوزه پروپاگانداي سياسي در جنگ دوم خيلي برجسته تر مي توان دانست. در جنگ اول اما مطبوعات و سينما را داريم. يعني بار رسانه در هر دو حوزه بر دوش اين دو است. در سينما كه امروزه به عنوان يك رسانه با كاركرد سرگرمي نگاه مي شود در دوره اي نقش خبري و تبليغي به همان مفهوم پروپاگانداي سياسي وجود داشت.

وی اضافه کرد: ظرفين درگير براي تقويت افكار عمومي فيلم هايي توليد مي كردند كه بار تبليغي به نفع كشور خود و عليه طرف مقابل داشت. وقتي فيلم هاي آن دوره را نگاه مي كنيد عموما در وصف رشادت هاي سربازان خودي و نوعي نگاه مثبت و منفي است. از طرف ديگر در ميان پخش يك سري فيلم هاي خبري هم پخش مي شد، چيزي مثل همين گزارش هاي خبري كه هر شب از تلويزيون مي بينيم با اين تفاوت كه خبرها كهنه تر بود.

دهقانان عنوان كرد: با اين تفاسير بار اساسي بيشتر به عهده روزنامه ها بود، رسانه هايي كه در آن دوره بيش از يك قرن از عمرشان مي گذشت. يعني آنچه در اختيار مخاطب عام قرار داشت در نبود راديو و تلويزيون به عده روزنامه ها بود. از روزنامه ها به عنوان يك ابزار نبرد استفاده مي شود و مفهوم «قدرت نرم» اندك اندك شكل مي گيرد و در نهايت مي شود آن چيزي كه به نام « جنگ نرم» امروز مي شناسيم.

وی بیان کرد: يعني قدرت تاثير گذاري بر افكار به هدف تغيير آنها در جهت ميل و اراده ما، اين 'ما' صاحب رسانه است. تاكتيك هاي رواني و سياست گذاري هاي خبري در همين چهارچوب شكل مي گيرد. به شكلي كه مفهوم نبرد براي فتح سرزمين ها به نبرد براي فتح افكار تبديل شده است.

 معاون سياسي امنيتي استاندار فارس  گفت: دوم به واسطه گفتمان مسلط جامعه ، همچنان كه گفته اند گفتمان مسلط امروز ما مبارزه با جنگ نرم است. بايستي از اين رويداد تاريخي به شكلي هوشمندانه درس بگيريم و همچنان كه در آن دوره در مقابل آن همه تجهيزات انگليس و آن نيروي يازده هزار نفري پليس جنوب و كارشكني هاي متعددي كه ايادي انگليس مي كردند ما شاهد استفاده از رسانه اي بومي و ريشه دار در فرهنگ اسلامي هستيم كه نقشي تاثير گذار ايفا مي كند در اين زمان هم به دنبال چنين راه حل هاي بومي براي مبارزه با دشمنان ايران اسلامي باشيم تا بتوانيم در مقابل ناتو فرهنگي بايستيم و در اين نبرد پيروز باشيم.

دهقانان در پایان بیان کرد: اين همايش فرصت مغتنمي است زيرا كه محققان و تحليل گران تاريخي ايران گرد هم آمدند و به اين خاطر مي توان چنين مباحثي را به شكل عميق تر و البته گسترده تر مطرح كرد و از آن براي برنامه ريزي هاي كلان فرهنگي و در جلوگيري از نفوذ دشمنان در ايران اسلامي سود برد. از آنجا كه اين استان يكي از قطب هاي رسانه اي كشور محسوب مي شود و مبارزات مردم فارس در جنگ جهاني اول در خاطره تاريخ ثبت شده است پس شايسته است كه اين موضوعات نيز به واسطه نهادهايي چون بنياد فارس شناسي دنبال شود و البته ديگر نهادها نيز در اين امر سهيم باشند./انتهای پیام/