جلسه نقد كتاب جديد جريان شناسي غزل بعد از سالهاي دفاع مقدس

به گزارش گروه فرهنگی «خبرگزاری دانشجو»، در ابتدای این نشست فرشید سادات شریفی دبیر علمی مجموعه نشست های کتاب فارس با اشاره به شروع این نشست ها از شهریور ماه سال گذسته، نحوه برگزاری این جلسات و عنوان این مطلب که تا شهریورماه برنامه و جدول نشست های کتاب فارس مشخص شده است، اظهار داشت: به مناسبت سالگرد برگزاری سلسله جلسات کتاب فارس مجموعه نقدهای یکساله به چاپ خواهد رسید و در شهریورماه برنامه ای بدین منظور تدارک دیده شده است.

 

در دهمین جلسه از سلسله جلسات نقد کتاب فارس دکتر غلامرضا کافی، دانش آموخته و استاد دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز و حبیب اله حسینی میرآبادی کارشناس ادبی به نقد و بررسی جریان شناسی غزل شاعران جوان استان فارس پرداختند؛ این نشست با عنوان نقد و بررسی کتاب «جریان شناسی غزل شاعران جوان استان فارس در سال های پس از جنگ» اثر پژوهشی محمد مرادی دانشجوی دکترای ادبیات دانشگاه شیراز با حضور اهالی شعر و ادب فارس برگزار شد.

 

شريفي، با اشاره به این که آثار ادبیات داستانی از نظر تعداد مخاطبان پذیرایی بیشتری دارد، گفت: می توان با کمک پژوهشگران و شاعران در خصوص جلسات نقد شعر و نقد پژوهش های درباره شعر همفکریی صورت گیرد تا به آن رونقی که ادبیات داستانی دارد نزدیک شود یا به آن حد و مرز برسد.

 

محمد مرادی در ابتدای این نشست طی سخنانی این تالیف را بخشي از پايان نامه‌ي كارشناسي ارشد خود با عنوان «جريان شناسي غزل شاعران جوان جنوب ايران» معرفی کرد و افزود: در این کتاب سعی شده است، به شیوه‌ای تحلیلی و بر اساس نمونه‌های موجود در غزل شاعران خلاق، کارنامه‌ی غزل پس از جنگ استان فارس، که در تحولات غزل معاصر ایران و به ویژه در سال‌های پس از جنگ سهم شایانی داشته‌اند، بررسی شود.

 

وي در ادامه ضمن اشاره به این نکته که بخشی از این پژوهش را با راهنمایی دکتر حسنلی، به عنوان استاد رهنما بازنویسی کرده ام، گفت: سعی کرده ام در این کتاب شاعرانی که متولدان سال 46 به بعد بودند و زمان پایان جنگ حدود 20 سال دارشته اند و تازه آغازگر راه بودند را مدنظر قرار دهم.

 

 کافی، به عنوان اولین منتقد جلسه در ابتدای سخنانش با اشاره به اینکه اصولا شاعران به دنبال آموختن نیستند و بعید است که بخوانند و بدانند گفت: شاعرانی که در این کتاب از آثارشان نام برده شده، باید حداقل در این نشست شرکت کنند.

 

وي در ادامه گفت: باید در این جلسات نقد بنشینیم و یاد بگیریم و به نقد آثار و گفتن نکته هایی که منتقدان به آنها اشاره می کنند بپردازيم، حتی اگر دقیق باشد و مولف هم آن ها را بپذیر، از فضل کار و کتاب مورد نقد کم نخواهد کرد و بیشتر باید راهبردی باشد برای دیگران و خود مولف، تا در نوشته های آتی مد نظر قرار گیرد.

 

استاد دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز با اشاره به اینکه جریان شناسی غزل شاعران جوان استان فارس، پژوهشی کاملا دانشگاهی، بنیادی، دسته بندی شده و تقسیم محور است و مولف در کار به صورت علمی پیش رفته است، گفت: 113 عنوان و زیر عنوان در این کتاب می بینیم که حجم کمی نیست و نگاهی از سر دقت و مکاشفه نگارنده است و دلیلی بر همه آنچه که باید عنوان این کتاب غزل جوان فارس باشد.

 

 كافي همچنين از ایجاد حس دلگرمی مخاطب به خاطر تعهد و وجدان کاری که محمد مرادی به کارش دارد، سخن گفت و افزود: جلسات نقد باید صورت بگیرد، این همه شعر و تولید جایی باید تحلیل شوند و این کار ارزشمند باعث ارزیابی و عملكرد شاعران، در یک اثر پژوهشی شوق انگیز است و اگر گاهی هم بازدارنده باشد، برای شخص شاعر خواهد بود و این نشان دهنده ي مورد توجه قرار گرفته شدن اثر است.

 

وي به اضطراب برخی از دانشجویان نسبت به نقد آثارشاناشاره كرد و گفت: جلسات نقد کتاب برای کتابی که منتشر شده باز دارنده نخواهد بود و خیلی که بخواهد تاثیر گذار باشد برای چاپ های بعدی آن است و صحبت ها و نقطه نظرها در اصل برای آثار بعدی و استفاده دیگر مولفان است.

 

این استاد دانشگاه گفت: این کتاب تقسیم محور است، اما این تقسیم محوری خالی از ایراد نیست، و زبان و ساختار خیلی با هم، همگن و همراه هستند و اهمیت آن در تقسیم بندی کتاب، فصلی با عنوان زبان و فصلی دیگر با عنوان محتوا معرفی شده است و  ساختار با زبان هم گرایی دارد و محتوا نیز خیال را در بر می گیرد، حال اگر مولف بخواهد خیال را جدا معرفی کند، باید در کنار محتوا قرار بگیرد.

 

كافي در ادامه هم شانی تقسیمات را در کتاب رعایت نشده خواند و  زیبایی کار را در این بخش از دست رفته دانست و گفت: تقسیم بندی این کتاب و کوتاه و بلندی عناوین در تقسیم بندی فهرست مطالب را نازیبا کرده است.

 

وی با اشاره به بخشی از فهرست و اینکه مولف پیشینه انواع غزل را ذهن داشته اما در فهرست رعایت نکرده است، افزود: در بحث تقدم و تاخر تقسیمات، برخی مفاهیم، رویکردها و نسبت شان رعایت نشده اند و شان آنها را که می نگریم در مبحث نزدیکتر هستند تا در موضوعی که در تقسیمات آورده شده اند.

 

اين استاد ادبيات همچنين با گفتن این نکته که برخی از رویکردهای با آن موضوع مورد تقسیم ارتباطی ندارد گفت: مثلا در رویکرد خداشناسانه، کفر با خداشناسانه خیلی ارتباطی ندارد، ضمن اینکه در عنوان ذکر شده اند؛ اما در متن این تقسیم را نداریم و تنها به اشاره کوتاهی بسنده شده و هیچ زیر تقسیم با این موضوع وجود ندارد.

 

كافي، با اشاره به تقسیم بندی بخش نماز و زیر تقسیمات آن، بخشی از این زیر تقسیمات را غیر ضروری دانست و برخی دیگر نيز در جای خود قرار ندارند و همچنين ادامه داد: اسطوره سازی در گروه مربوطه قرار گرفته، اما باید در سیر نماد پردازی قرار گیرد و این درحالیست که تقسیم جداگانه ای دارد.

 

وي در ادامه بيان كرد: با درنگی بر فهرست و اشاره ای به متن می توان دریافت که در فصل ششم که عنوان قالب و ساختار را داریم و با توجه به اینکه عنوان غزل در نام آورده شده است، پیشنهاد می شود که عنوان این قسمت ساختار باشد، چرا که مفهومی غالب تر از قالب دارد و آن را نیز در بر می گیرد.

 

استاد دانشگاه ادبيات شيراز تاكيد كرد: نکته مهم این کتاب این است که بیشتر توضیفی و توضیح اتفاق است تا تحلیلی و توضیح آن، و نمیدانیم چرا اتفاق افتاده، چه ریشه ای دارد، پیوندش با کجاست و تنها با اندک اشاره ای مولف می توانست این نکته را مد نظر قرار دهد و در این کتاب اینگونه نیست.

 

كافي همچنين سهم تحلیل در کتاب جریان شناسی غزل شاعران جوان استان فارس را نزدیک به 50 صفحه از 608 صفحه در نظر گفت و بیان کرد: تنها جدول ها در این کتاب 6 صفحه و نقش جشنواره ها 40 صفحه سهم تحلیل در این کتاب است و باید گفت که بیشتر این اثر گزارشی و توصیفی است و علتش ذهن بسیار تقسیم گر و دقیق مولف است که توانسته عنوان و زیر عنوان بسازد.

 

وي با اشاره به اينكه خیلی از موارد بریده شده و در خلا وارد موضوعشده است گفت: در برخی از تقسیمات مثلا در موضوع نماز، تنها نماز خورشید است که از پیوند آن با مهر و مهرورزی سخن به میان آمده و این درحالی است که در دیگر زیر تقسیمات این موضوع تنها به توصیف و توضیح کفایت شده است.

 

عضو هيات علمي دانشگاه ادبيات شيراز، با بيا اينكه ریشه یابی و پیوند با گذشته در برخی از مباحث نادیده گرفته شده و توصیف شده در خلا عنوان کرد، و گفت: برخی از مباحث آمادگی ذهنی درخصوصش وجود ندارد و حتی مخاطب ذهنیتی نسبت به آن ندارد و باید توضیحی در این خصوص در کار باشد.

 

کافی در ادامه اشاراه اي در خصوص بحث غزل و غزل معاصر در چندین فصل را یادآور شد و گفت: هیچ نامی از کتاب سیر غزل در چند فصلی که در این خصوص سخن به میان آمده است، آورده نشده و این در حالی که سیر غزل وجه تقدمی دارد، در موضوعی که مولف کار کرده است.

 

وی عدم وجود توضیح در شروع کار و در موضوع مضمون توسط مولف را اعتبار محمد مرادی از مخاطبتان فرهیخته عنوان کرد و گفت: اصل جریان شناسی در کتاب تعریف نشده است. منظور و غرض از جریان شناسی چیست؟ حدود کار کجاست؟ و چه چیزهایی مورد توجه قرار گرفته است؟ اگر ابعاد جریان شناسی توضیح داده شده بود قضاوت را هم درباره این اثر آسان تر می شد.

 

استاد دانشگاه شيراز، در مبحث محتوا با اشاره به اینکه شاعران به رهایی خیال خود می اندیشند، نه به عنوان موضوع اجتماعی، گفت: مبحث غزل اجتماعی و مثال هایی که در آنجا آمده، نه تنها آسیب های اجتماعی را نمايان نمي كند. بلکه خود، آسیب اجتماعی است.

 

كافي در خصوص تکرار نام نامه ها و نسخه ها سخن گفت و استفاده از شعر شاعران دیگر را در برخی جاها راه گشا دانست و ادامه داد: در بخش آخر کتاب که سیاهه شاعران در این اثر آورده شده، كه لزومی برای آورده این سیاهه نبوده و لغزش در کار بوجود آورده است.

 

وي همچنين بيان داشت: تنها کاری که سیاهه می کند دلجویی از کسانی است که، آثارشان نمونه بر نبوده است و این در حالیست که در این سیاهه برخی که نمونه دارند، نامشان درج نشده و برعکس آن هم صادق است و برخی اسمشان در سیاهه هست ولی نمونه ای در کتاب ندارد، اما وقتی نمونه ای در محتوا آورده شده و نامشان در سیاهه نباشد جای اشکال دارد.

 

 در ادامه اين گزارش آمده است كه حبیب اله حسینی میرآبادی به عنوان دومین منتقد در ابتدای سخنانش با اشاره به وضع حوزه شعر در جنوب ایران به صورت عام، فارس به صورت خاص و شیراز را به صورت خاص تر گفت: با وجود اینکه شاعران جوان فعالی داریم در این حوزه داریم، این گونه کارهای پژوهشی که جای قدردانی و تشکر را دارد اندک است و باید تقویت شود و بیشتر این اتفاق بیفتد، چرا که اینگونه فعالیت های می تواند جایگاه واقعی شعر را به شعر ببخشد.

 

وی ادامه داد: نباید در شهری مثل شیراز که همگی در مورد پیشینه تاریخی این شهر در حوزه شعر دارد می دانیم، در مقایسه با ادبیاتی داستای این ترقی پیش آید. این کارشناس ادبی ضمن تشکر از زحمت کشید شده در خصوص عنوان بندی و دسته بندی دقیق و دقت نظر محمد مرادی به عنوان مولف این کتاب گفت: نام شاعران و مجوعه هایی در این کار خالی است هر چند مولف به این رسیده است که صرفا نباید به آثار به چاپ شده، مجموعه شعر ها، جنگ ها و صفحات اختصاصی شعر اکتفا کرد و باید خود شاعران ارتباط برقرار گرفته و آثارشان را بدین منظور مورد استفاده قرار دهند.

 

حسینی میرآبادی گفت: با توجه به عنوان جریان شناسی غزل شاعران جوان استان فارس و همانطور که در بحث کلان شعر قبل از انقلاب و بعد از انقلاب با جریان های مختلفی در در این منطقه و در حوزه شعر روبرو هستیم همچنین با اشاره به انواع شعر در این حیطه (شعر ناب، موج ناب، شعر حرکت و عناوین نوظهوری همچون پوست مدرن)؛ این توقع و تلقی در مخاطب شکل می گیرد که همین جریان شناسی در حوزه غزل تعریف تبیین و ویژگی ها و همچنین نماینده و نمایندگان هر یک از جریان های مشخص شود.

 

این منتقد ادامه داد: در این خصوص باید پس از رصد، فهرستی تحلیلی معرفی گردد و به رغم عنوان کتاب که انتظار و توقع را ایجاد می کند، وقتی وارد فضای کتاب می شویم این مورد دنبال نمی شود و منطبق با عنوان پیش نمی رود و اتفاق این است که تعداد عناصر ذاتی شعر همچون؛ خیال، زبان و محتوا که به نوعی فکر و اندیشه است فهرست شده و این ویژگی ها به تنهاییمورد بررسی قرار گرفته است.

 

در این نشست شاعران، پژوهشگران و اساتیدی همچون منصور اوجی، احد ده بزرگی، دکتر قاسمیان، دکتر کاووس حسن لی، حسنشاهی، و خانم پروانه نجاتی دبیر انجمن شعر زنان شیراز حضور داشتند.

 

لازم به ذكر است این نشست به همت اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، بنیاد فارس شناسی، مركز اسناد و كتابخانه ملی فارس و با همکاری قطب علمی پژوهش های فرهنگی و ادبی فارس (دانشگاه شیراز) برگزار شد.