جلوه‌هاي رمضاني در سريال‌هاي تلويزيوني

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ بار ديگر با فرارسيدن ماه مبارك رمضان پخش سريال‌هاي مناسبتي سيما آغاز شد؛ اين گونه نمايشي كه سال‌هاست به عنوان يكي از بخش‌هاي ثابت و پرمخاطب تلويزيون قرار گرفته، امسال نيز در حجم قابل توجهي پا به عرصه گذاشته است؛ به نحوي كه تمام شبكه‌هاي اصلي و پرمخاطب تلويزيوني سريال‌هايي را به اين مناسبت تدارك ديده‌اند و در واقع يك بسته نمايشي براي مخاطبان تلويزيون در نظر گرفته شده است.

چشم انداز اين بسته نمايشي گوياي در نظر گرفتن بحث تنوع در اين مجموعه‌هاست؛ به نحوي كه در سريال شبكه اول با يك گونه ماورايي و در سريال شبكه 3 با يك داستان عام و مخاطب پسند و در سريال شبكه 5 با موقعيتي طنازانه روبرو هستيم.

آنچه درباره مجموعه سريال‌هاي تلويزيوني سيما در طي سال‌هاي گذشته و به مناسبت سريال‌هايي كه طي ماه‌هاي رمضان گذشته پخش شد در رسانه «خبرگزاري دانشجو» عنوان كرده و طي نوشتارهايي به مرور و نقد و تحليل آنها پرداخته‌ايم، در مورد سريال‌هاي مناسبي امسال نيز قابل ذكر و جاري و ساري است.

حقيقت آن است كه در مورد اين مجموعه تلويزيوني بايد چند نكته اساسي را در نظر گرفت؛ اول آن كه بايد توقع و خواسته‌هايمان را از اين گونه آثار نمايشي، به نحوي واقع بينانه و مناسب با شرايط تنظيم و عنوان كنيم و بايد بپذيريم كه اين سريال‌ها تحت شرايط خاصي دنبال مي شود كه نرم افزار و سخت افزار آنها منطبق و متناسب با اين شرايط است؛ به عبارت ديگر بايد گفت ما حق نداريم توقعي كه از يك پروژه درجه الف كه طي 9 سال توليد مي شود را از سريالي داشته باشيم كه طي يك بازه زماني كوتاه چند ماهه به توليد مي رسد و شرايط فشرده‌اي را به لحاظ ساخت و ارائه تجربه مي كند.

نگاه ما بايد به اين سريال‌ها منطبق بر واقعيت توليد آنها باشد و توقع ما بر همين مبنا تنظيم شود.

 

نكته ديگر آن است كه در مورد سريال‌هاي مناسبي سيما، بويژه در ماه رمضان بشدت بايد از افراط و تفريط پرهيز كنيم و بدانيم كه رعايت حداقل‌هاي استاندارد سريال سازي تلويزيوني در اين مجموعه آثار با توجه به شرايط ساخت آنها غايت قابل قبول و نكته اطمينان بخشي است كه بايد آن را قدر دانست و به تقويت آن همت گماشت.

نكته بعدي آن است كه بدانيم پرداخت مضامين ماورايي و امور قدسي و غيرطبيعي و فراطبيعي، در صورتي كه استانداردهاي ساختاري و محتوايي مورد توجه قرار گرفته باشد، نه تنها هيچ ايرادي ندارد، بلكه بايد به صورت جدي مورد پشتيباني مديريتي و رسانه‌اي قرار گيرد.

مسئله اصلي اين نيست كه سريال‌هاي تلويزيوني سيما در ماه مبارك رمضان به مضامين ماورايب بپردازد، بلكه مسئله اصلي اين است كه اين پرداخت به شكلي معيوب، ناقص، ابتر و بدون بينش صحيح ديني انجام بگيرد و مسئول نهايي نه تنها هيچ كمكي به تقويت بنيان‌هاي فكري مخاطبان نكند، بلكه تصويري مشبه و مشوش از آن مضمون ماورايي در ذهن آنها تشكيل دهد كه اين ضربه بزرگ، آسيبي جدي و خطري غيرقابل جبران است.

در طي روزهاي اخير نگارنده شاهد اين نكته بوده است كه بعضي از اساس و موقعيت‌هاي مختلف و با مناصب گوناگون و با بضاعت‌هاي فكري متنوع، تجميعي عجيب و غريب به اصل ساخت سريال‌هاي ماورايي داشته‌اند  و آن را به طور كلي و بدون در نظر گرفتن موضوعات و مثال‌هايي خارجي‌اش نكوهش كرده و زير سوال برده‌اند كه اين كار اشتباه و غلطي است.

 

اگر يك كارگردان و نويسنده تلويزيوني بتواند به موضوع ماورايي و مسائل مادي توجه پيدا كند و آن را در قالب يك سريال تلويزيوني به درستي و به نحوي استاندارد عرضه كند، نه تنها هيچ ايرادي ندارد، بلكه كار درخور و قابل دفاع و تحسين برانگيزي است.

نكته آنجاست كه سهم و تلقي بسياري از نويسندگان و كارگردانان سينمايي و تلويزيوني ما از امور ماورايي و قدسي سهمي فانتزي، ماليخويايي و غلط و منحرف است؛ آنها فكر مي كنند اگر بنا است شيطان را به تصوير بكشند بايد با جلوه‌هاي كامپيوتري بازي كنند و يا مثلاً در به تصوير كشيدن حتي يك شخصيت روحاني به شكل واقع بينانه و حقيقي و قابل قبول عاجزند.

مسئله در اين است كه تلقي از امور ماورايي و پديدآوردن ما به ازاي بصري آن در قالب سريال تلويزيوني از عهده بسياري از كارگردانان تلويزيوني ما بر نمي آيد و بسياري از نويسندگان ما قدرت خلق فيلمنامه‌اي بر اين اساس را ندارند، والا هيچ ايرادي ندارد كه سريال‌هايي ساخته شود و مضامين معرفتي و امور قدسي و مباحث ماورايي و فرامادي را در اين قالب به مخاطب ارائه دهد، حتي اگر بتواند باعث پديد آمدن يك تلنگر به ذهن مخاطب در جهت توجه و تمركز در يكي از اين امور شود.

طي سال‌هاي گذشته و به مرور و پس از پخش چند قسمتي از سريال‌هاي تلويزيوني و نيز در پايان ماه مبارك رمضان به تفصيل اين مرور و تحليل و نقد و بررسي سريال‌هاي مناسبي ماه مبارك رمضان پرداختيم و امسال نيز به حول و قوه الهي اين روند را پي خواهيم گرفت.

 

اما تا آن زمان طي سلسله نوشتارهايي به بررسي جلوه‌هاي رمضاني در آثار نمايشي چه در مديوم تلويزيون و چه در حوزه سينما خواهيم پرداخت و بر اين نكته تمركز خواهيم كرد كه مباحث معنوي و مناسبت‌هاي معرفتي همچون ماه مبارك رمضان چگونه مي تواند در قاب تصوير آيد و در قالب هنر بصري بنشيند و به مخاطب عرضه شود.

 

اين نكته‌اي است كه مي تواند به عنوان عقبه فكري و تحليل معرفتي، مورد توجه اهالي رسانه، هنرمندان، مديران و منتقدان و تحليلگران آثار نمايشي چه در قالب تلويزيون و چه در قالب سينما قرار گيرد؛ نكته بسيار مهمي كه طي اين سال‌ها و به تناسب ساخت و پرداخت محصولات تصويري، مورد غفلت مضاعف همگان قرار گرفته است.