داستان مصحف شریفی که رهبر شهید آن را شایسته گسترش دانست

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو و به نقل از ایکنا، همزمان با برگزاری آیین رونمایی از قرآن نفیس مشهور به کتابت «عبدالله رنانی» در دارالقرآن حرم مطهر رضوی، یکی از آثار خطی ارزشمند و تاریخی که سال‌ها در گنجینه نسخ آستان قدس رضوی نگهداری می‌شد، بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت.

این نسخه از قرآن کریم که از سوی آیت‌الله العظمی خامنه‌ای رهبر شهید انقلاب اسلامی در سال ۱۳۹۸ ه.ش. به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا شده، پس از طی یک فرایند چندساله پژوهشی، مرمت، تصویربرداری و آماده‌سازی علمی، سرانجام به همت انتشارات «به‌نشر» به صورت نفیس منتشر و رونمایی شد.

برای بررسی ابعاد مختلف این اثر خبرنگار ایکنا با مرتضی توکلی، قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کرین جمهوری اسلامی ایران گفت‌وگو داشت و جزئیاتی از ویژگی‌های این نسخه خطی و روند آماده‌سازی و انتشار آن را تشریح کرد.

وی اظهار کرد: این نسخه یکی از قرآن‌های خطی ارزشمند اهدایی رهبر شهید انقلاب اسلامی به کتابخانه آستان قدس رضوی است که در مردادماه سال ۱۳۹۸ به این مجموعه اهدا شد و در همان زمان نیز معظم‌له یادداشتی بر ابتدای این مصحف مرقوم کردند.

توکلی افزود: رهبر شهید انقلاب اسلامی در این تقریظ، ضمن اشاره به نام کاتب این اثر، یعنی عبدالله رنانی، خوشنویس مشهور اصفهانی، تصریح کرده‌اند که این قرآن از جهت زیبایی خط، صفحه‌بندی و وضوح کلمات، شایسته تکثیر و انتشار است؛ همین نگاه، زمینه آغاز پروژه‌ای چندساله برای احیای این اثر را فراهم کرد.

مصحف رنانی اکنون با شماره ۵۱۴۱ در کتابخانه آستان قدس رضوی و در مجموعه هدایای رهبر معظم انقلاب اسلامی نگهداری می‌شود؛ مجموعه‌ای که بالغ بر ۱۳ هزار نسخه خطی ارزشمند را شامل می‌شود و بخش مهمی از گنجینه میراث مکتوب اسلامی و قرآنی کشور را تشکیل می‌دهد

وی ادامه داد: آستان قدس رضوی با همکاری بخش‌های تخصصی حوزه نسخ خطی و چاپ قرآن، فرایند آماده‌سازی این مصحف را آغاز کرد که شامل تصویربرداری دقیق، بازخوانی متن، تطبیق نسخه، اصلاح اغلاط احتمالی و آماده‌سازی هنری برای چاپ بود که پس از چند سال به ثمر نشست.

قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کریم با اشاره به جایگاه تاریخی این اثر بیان کرد: نسخه خطی این قرآن در سال ۱۲۳۳ ه.ق. در اواخر دوره قاجار، از سوی عبدالله رنانی کتابت شده است. این خوشنویس اصفهانی از کاتبان نامدار قرن دوازدهم و سیزدهم هجری به شمار می‌رود و آثار متعددی از او در مراکز مهم نسخه‌شناسی کشور نگهداری می‌شود.

وی افزود: عبدالله رنانی در پایان این نسخه تصریح کرده که این قرآن، یکصد و نوزدهمین قرآنی بوده که کتابت کرده است؛ موضوعی که نشان‌دهنده حجم گسترده فعالیت و مهارت فوق‌العاده او در کتابت قرآن کریم است.

توکلی با بیان اینکه نسخه‌های دیگری از آثار این کاتب در کاخ گلستان، مدرسه مروی، کتابخانه ملک و دیگر مجموعه‌های معتبر وجود دارد، گفت: این مصحف به خط نسخ عالی و در ۱۴ سطر کتابت شده و دارای ترجمه زیرنویس فارسی است. نسخه اصلی در ابعاد ۲۱.۵ در ۱۴ سانتی‌متر و بر روی ۲۹۳ برگ کاغذ دست‌ساز اصفهانی نگاشته شده است.

وی یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این نسخه را وجود ترجمه و حواشی تفسیری دانست و افزود: بررسی‌های کارشناسی نشان داده است که مترجم و نویسنده این حواشی، ملامحمدهادی مازندرانی، فرزند ملامحمدصالح مازندرانی، از عالمان برجسته شیعه بوده است.

توکلی اظهار کرد: ملامحمدهادی مازندرانی علاوه بر جایگاه علمی، خوشنویس توانمندی نیز بوده و آثاری همچون ترجمه قرآن و ترجمه صحیفه سجادیه از او به یادگار مانده است. همچنین گفته می‌شود کتابت برخی آثار مهم مانند شرح اصول کافی برای پدرش و «روضه المتقین» برای علامه مجلسی نیز از سوی او انجام شده است.

وی افزود: این عالم از جهت مادری نیز با خاندان علامه مجلسی نسبت داشته و مادر وی خواهر علامه محمدباقر مجلسی بوده است؛ مسئله‌ای که بر ارزش تاریخی و علمی این قرآن می‌افزاید.

قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کریم درباره روند چاپ نسخه جدید این اثر نیز توضیح داد: با توجه به محدود بودن حاشیه‌های نسخه اصلی، تصمیم گرفته شد نسخه چاپی در قطع وزیری منتشر شود تا فضای مناسب‌تری برای متن قرآن و حواشی تفسیری فراهم شود.

وی ادامه داد: در فرایند تفکیک رنگ و آماده‌سازی چاپ نیز تلاش شد بیشترین وفاداری به نسخه اصلی حفظ شود و به جز اصلاح اغلاط احتمالی متن قرآن و برخی موارد محدود، از بازسازی و تغییر در بافت اصلی نسخه خودداری شد تا اصالت تاریخی اثر محفوظ بماند.

توکلی با اشاره به ویژگی‌های فنی چاپ این مصحف گفت: نسخه چاپی به‌صورت هشت‌رنگ در فرم نخست و چهاررنگ همراه با چاپ طلایی اضافی در سایر فرم‌ها منتشر شده است. همچنین چاپ اثر بر روی کاغذ گلاسه ۱۲۸ گرمی انجام شده و این مصحف در دو نوع تجلید نفیس، شامل نسخه قاب‌دار و نسخه فاخر با روپوش ترمه در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کریم اظهار کرد: این مصحف سومین اثر انتشارات «به‌نشر» است که مفتخر به دریافت دست‌خط و تقریظ رهبر شهید انقلاب اسلامی شده و از این جهت نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.

توکلی گفت: این قرآن اکنون با شماره ۵۱۴۱ در کتابخانه آستان قدس رضوی و در مجموعه هدایای رهبر معظم انقلاب اسلامی نگهداری می‌شود؛ مجموعه‌ای که بالغ بر ۱۳ هزار نسخه خطی ارزشمند را شامل می‌شود و بخش مهمی از گنجینه میراث مکتوب اسلامی و قرآنی کشور را تشکیل می‌دهد.

وی افزود: در کنار انتشار این قرآن نفیس، کتابچه‌ای پژوهشی نیز منتشر شده که اطلاعات کاملی درباره ویژگی‌های هنری، علمی، ترجمه‌ای، سبک کتابت، زندگی کاتب و جزئیات نسخه در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد تا پژوهشگران و علاقه‌مندان بتوانند شناخت دقیق‌تری از این اثر ارزشمند داشته باشند.