مهم‌ترین رسالت حکمرانی پساجنگ، احیای «امید به زیستن» در نسل جوان است / ضرورت تحول ساختار آموزش عالی به سمت دانشگاه‌های مسئله‌محور

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، استاد تمام فلسفه و دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در دومین دوره همایش «امر ملی و پساجنگ» که با حضور جمعی از استادان، نخبگان و دانشجویان در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، با تبیین ابعاد حکمرانی در شرایط کنونی اظهار کرد: موضوع «امر ملی و دوران پساجنگ» از کانونی‌ترین مسائل امروز سیاست‌گذاری کشور است؛ با این حال، بسیاری از راهبردهایی که برای دوران پساجنگ تجویز می‌شود، صرفاً محدود به این دوره نیست، بلکه مقولاتی کلیدی همچون وحدت و انسجام ملی، هم در کوران نبرد و هم در دوران پساجنگ، شالوده بقای کشور به شمار می‌روند.
خسروپناه با گرامیداشت یاد و خاطره معمار کبیر انقلاب اسلامی، شهدای گرانقدر انقلاب، شهدای دانشمند و تسلیت ایام سوگواری سیدالشهدا(ع)، تأکید کرد: مهم‌ترین رسالت ما در شرایط پساجنگ، تزریق و تثبیت «امید به زیستن» و نگاه به آینده در میان نوجوانان و جوانان است. این سرمایه اجتماعی تنها از طریق روایتگری مستند و صادقانه از جنایات همه‌جانبه دشمن، مقاومت باشکوه مردم و رزمندگان، و تبیین پیشرفت‌های راهبردی کشور در حوزه‌های گوناگون شکل می‌گیرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود به واکاوی گفتمان مذاکره در سیاست خارجی پرداخت و گفت: دیدگاه کسانی که راهبرد مذاکره را به‌طور مطلق نفی می‌کنند، از منظر حکمرانی کلان و واقع‌بینی سیاسی، سخن دقیقی نیست. دنیا باید بداند که جمهوری اسلامی ایران، جنگ‌طلب نیست، بلکه اهل مذاکره، دیپلماسی و تعامل است و فرهنگ بنیادین این ملت، فرهنگ گفت‌وگوی عزتمندانه است.
وی خاطرنشان کرد: اگر این رویکرد حکیمانه و تأکیدات امام راحل و پس از ایشان تدابیر مستمر مسئولان عالی نظام بر مقوله دیپلماسی نبود، در جنگی که با محوریت آمریکا و رژیم صهیونیستی آغاز شد و ناتو نیز به نوعی در آن مشارکت و نقش‌آفرینی داشت، قطعاً شرایط متفاوتی برای کشور رقم می‌خورد. فارغ از نتیجه نهایی، نفسِ مذاکره، یک رفتار عقلایی و حکیمانه در سبد حکمرانی است که توسط مسئولان عالی‌رتبه کشور با دقت دنبال می‌شود.

ضرورت شناخت «باطن جنگ» در دوران پساجنگ
خسروپناه با تأکید بر اینکه جنگ محدود به تقابل سخت و نظامی نیست، تصریح کرد: ظاهر جنگ دربرگیرنده صحنه‌های نظامی، جنایات دشمن، مظلومیت مردم و شهادت عزیزان ماست؛ اما این نبرد یک «باطن» و لایه عمیق‌تر دارد که از قضا تعیین‌کننده‌تر است. باطن جنگ در عرصه‌های تعلیم و تربیت، نظام آموزش عالی، مسائل اجتماعی، امنیت و اقتصاد نهفته است. از همین منظر، در حکمرانی پساجنگ باید به‌دقت ارزیابی کنیم که مسئولیت‌های خطیر ما در قبال تحول آموزش و پرورش، آموزش عالی، فرهنگ و اقتصاد چیست.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با یادآوری نقش راهبردی رهبران انقلاب در پایه‌گذاری توان بازدارندگی کشور، بیان کرد: امام خمینی(ره) در همان نخستین روزهای زعامت خویش، با دوراندیشی در دیدار با فرماندهان نظامی بر ضرورت توسعه توان موشکی تأکید فرمودند. امروز اگر در لبه فناوری‌های دفاعی قرار داریم، این مسیر به‌آسانی و بدون هزینه طی نشده است. ما در دورانی با محدودیت‌های شدید در تأمین ناوگان و تجهیزات هوایی نظامی مواجه بودیم، اما با اتکا به ظرفیت‌های داخلی توانستیم در عرصه‌های موشکی، پهپادی و پدافندی به پیشرفت‌های چشمگیری دست یابیم.
وی با اشاره به افتخارآفرینی شبکه نخبگانی کشور در عرصه نظامی افزود: این اقتدار بی‌نظیر دفاعی، محصول مستقیم مجاهدت دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و دانشمندان کشور است. همان‌گونه که در گزارش‌های رسمی و میدانی نیز منعکس شد، در حملات اخیر رژیم صهیونیستی، سامانه‌های پدافندی نوین و بومی کشور توانستند با موفقیت پرتابه‌های دشمن از جمله تعدادی از موشک‌های کروز را رهگیری و منهدم کنند؛ دستاوردهایی که در سال‌های گذشته وجود نداشتند و انحصاراً با همت متخصصان داخلی به مرحله عملیاتی رسیدند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در تبیین دومین رسالت خطیر در دوران پساجنگ، به چالش‌های نظام آموزش عالی اشاره کرد و گفت: دانشگاه‌های ما با وجود نقش‌آفرینی‌های کلیدی، نیازمند تحول‌اند. حضور حدود ۹۰ تا ۱۰۰ هزار عضو هیئت علمی، ظرفیتی عظیم است، اما باید ارزیابی کنیم چه میزان از این ظرفیت مستقیماً در چرخه حل مسائل راهبردی و خلق فناوری کشور اثرگذار است. بر همین اساس، در آیین‌نامه ارتقای اعضای هیئت علمی، مؤلفه‌های «فناوری و نوآوری» را گنجاندیم تا میان استادی که صرفاً به تولید مقاله بسنده می‌کند و استادی که دانش را به محصول و ثروت ملی تبدیل می‌کند، تفاوت معناداری قائل شویم.
وی با تجلیل از مقام علمی دانشمندان کشور یادآور شد: دستاوردهای عظیم در حوزه‌های راهبردی مانند هوش مصنوعی، الکترونیک، فناوری نانو، زیست‌فناوری، علوم شناختی و انرژی، حاصل زحمات همین استادان است. یاد می‌کنم از شهید دکتر خرازی که در پایه‌گذاری و توسعه علوم شناختی نقش برجسته‌ای ایفا کرد و با تربیت شاگردان فراوان، فرصت‌های ارزشمندی برای رشد نسل جدید فراهم آورد.
استاد خسروپناه تحول ساختاری دانشگاه‌ها را الزامی دانست و افزود: دانشگاه پساجنگ باید از دانشکده‌های صِرفاً «علم‌محور» به سمت تأسیس دانشکده‌های «موضوع‌محور» حرکت کند. امروز کشور به دانشکده‌های تخصصی در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و فناوری‌های کوانتومی نیاز مبرم دارد. مرکز فناوری کوانتوم دانشگاه شریف نمونه موفقی است که با شبکه‌سازی نخبگانی، ضمن جلوگیری از مهاجرت استعدادها، در شاخه‌هایی نظیر رایانش کوانتومی، حسگرها و ارتباطات کوانتومی دستاوردهای ارزشمندی ثبت کرده است.

 

خسروپناه در بخش سوم سخنان خود به حوزه فرهنگ و هنر پرداخت و تأکید کرد: دستگاه‌های رسمی فرهنگی کشور نباید رویه‌های سنتی گذشته را تکرار کنند. در تقابل‌ها و جنگ اخیر، هنرمندان متعهد ما با خلق آثار ماندگار در حوزه عکس، فیلم کوتاه و روایتگری، کاملاً خودجوش وارد میدان شدند و در بسیاری از مواقع از نهادهای رسمی جلوتر حرکت کردند.
وی با انتقاد از برخی موانع بوروکراتیک افزود: همان‌گونه که نیروهای امدادی مجاز به حضور در صحنه بحران هستند، هنرمندان متعهد نیز باید بتوانند برای ثبت حقایق و روایت واقعیت‌ها در میدان حضور یابند؛ این مسئله نیازمند حمایت سیاست‌گذاران و رفع محدودیت‌های غیرضروری است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با آسیب‌شناسی فاصله برخی مدیران با بدنه‌های تخصصی کشور تصریح کرد: بخشی از معضلات حکمرانی زمانی بروز می‌کند که مدیران، ارتباط چهره‌به‌چهره با جامعه هدف ندارند. بنده در بازدیدهای هفتگی و مستمر از فدراسیون‌های ورزشی، بارها گلایه پیشکسوتان را شنیده‌ام که در سال‌های گذشته کمتر مسئولی در سطوح عالی برای شنیدن دغدغه‌های آنان به میدان آمده است.
خسروپناه با ذکر نمونه‌ای از اقدام به‌موقع حاکمیت در صیانت از منافع ملی افزود: به عنوان مثال، در حوادث پس از شهادت رهبر شهید، جریان‌هایی تلاش گسترده‌ای برای منصرف کردن و ایجاد محدودیت برای فوتبالیست‌های تیم ملی جهت شرکت در مسابقات جهانی (جام جهانی) داشتند. در آن مقطع حساس، هنوز تصمیمی برای اعزام تیم گرفته نشده بود؛ در حالی که اگر ملی‌پوشان ما در آن رقابت‌ها شرکت نمی‌کردند، بر اساس قوانین بین‌المللی، ایران با محرومیتی سنگین به مدت سه دوره (۱۲ سال) از حضور در جام جهانی مواجه می‌شد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، مهم‌ترین رکن مسئولیت اجتماعی در دوران پساجنگ را حفظ «همبستگی و انسجام ملی» دانست و هشدار داد: دوران پساجنگ، زمان بازتولید شکاف‌ها و دسته‌بندی‌های سیاسی گذشته نیست. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند وحدت ملی هستیم. کسانی که در روزهای طرح موضوع مذاکره، تلاش می‌کنند اختلاف‌نظرها را به شکاف‌های اجتماعی تبدیل کنند، یا از روی ناآگاهی عمل می‌کنند و یا در مسیر اهداف دشمن قرار گرفته‌اند. هنگامی که پای امنیت ملی در میان باشد، تمام سلایق در یک صف واحد قرار می‌گیرند.
وی همچنین با اشاره به مسئولیت دستگاه‌های امنیتی و قضایی در این دوران گفت: تقویت پدافند غیرعامل و برنامه‌ریزی جدی برای رفع ناترازی‌ها و آسیب‌پذیری‌های زیرساختی، از مهم‌ترین اولویت‌های حکمرانی است.
دکتر خسروپناه با تأکید بر الزامات حکمرانی اقتصادی خاطرنشان کرد: معیشت مردم، خط قرمز و محور سیاست‌گذاری اقتصادی در دوران پساجنگ است. متأسفانه برخی از شرکت‌های «خصولتی» و بنگاه‌های اقتصادی تلاش می‌کنند زیان‌ها و ناترازی‌های ناشی از خسارت‌های جنگ را از طریق تحمیل فشار بر معیشت مردم جبران کنند. این رویه مطلقاً مردود است؛ اگر جنگ آسیبی به اقتصاد وارد کرده، نباید هزینه آن از جیب مردم پرداخت شود و همه بخش‌های دولتی، خصوصی و خصولتی در این زمینه مسئولیت تاریخی دارند.

خسروپناه در بخش پایانی سخنان خود، با خوانشی تحلیلی از تاریخ ایران در مواجهه با تهدیدات گفت: تاریخ نشان می‌دهد که این سرزمین از دوران اسکندر مقدونی تا به امروز، همواره هدف تهاجم و توطئه‌های تجزیه‌طلبانه بوده است؛ اما آنچه ایران را حفظ کرده، صرفاً قدرت سخت و نظامی نبوده است. به اعتقاد بنده، پیش از اسلام عنصر «حکمت» نقش اساسی در حفظ هویت ملی ما داشت و پس از اسلام، این حکمت با «ولایت» پیوند خورد. این پیوند ناگسستنی میان حکمت، معرفت و ولایت که در سراسر ایران از کردستان و گلستان تا سیستان و بلوچستان با محوریت ارادت به اهل‌بیت(ع) متبلور است، عامل اصلی ماندگاری ایران است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در نهایت بر ضرورت تولید «دانش حکمرانی» تأکید کرد و افزود: حکمرانی (Governance) با حکومت‌داری (Government) تفاوت ماهوی دارد و چرخه‌ای متشکل از سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، راهبری، اجرا و ارزیابی است. در مواجهه با پدیده‌های نوظهوری چون هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی و انرژی‌های نو، صرفِ داشتن سند کافی نیست؛ بلکه نیازمند نظام تنظیم‌گری مؤثریم.
وی در پایان تصریح کرد: حوزه‌های علمیه باید با رویکردی اجتهادی به سمت توسعه «فقه حکمرانی» حرکت کنند و نظام آموزش عالی نیز با تأسیس دانشکده‌ها و مراکز تخصصی در حوزه‌هایی چون حکمرانی هوش مصنوعی، حکمرانی کوانتوم، میکروالکترونیک و انرژی‌های سبز، خلأهای دانشی را برطرف سازد. تنها با این تحولات بنیادین است که دوران پساجنگ می‌تواند به فرصتی بی‌نظیر برای جهش و توسعه همه‌جانبه کشور تبدیل شود.