«پروانگي»؛ حكايت پروانه و پيله

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ قاسم جعفري را بيش تر و پيش تر با سريال هاي تلويزيوني مخاطب پسندش مي شناسيم؛ كارهايي همچون «خط قرمز»، «كمكم كن» و «مسافري از هند» كه در واقع آثاري نسبتا متوسط به لحاظ ساختار تلويزيوني و متمايل به ذائقه مخاطب ساده پسند محسوب مي شدند.

 

اما جعفري در سينما با فيلم هايي همچون «ماه مهربان»، «قاصدك»، «بازنده»، «گرگ و ميش»، «مجنون ليلي» و «دختران» حضور داشته است؛ آخرين كار او يعني «پروانگي» تفاوت هاي ماهوي و ساختاري با تجربيات قبلي اش چه در تلويزيون و چه در سينما دارد.

فيلم سينمايي «پروانگي» به لحاظ شكل و شمايل ظاهري و نيز از جهت محتوايي - كه در آثار باستاني اين دو نسبت مستقيمي با هم دارند - كاري متفاوت و نسبتا خاص به شمار مي رود؛ البته اين تفاوت و خاص بودن ابدا وجه امتيازي براي «پروانگي» محسوب نمي شود، بلكه صرفا در مقايسه با كارهاي پيشين كارگردانش به ميزان قابل توجهي جلب نظر مي كند و تا حدودي تامل برانگيز مي شود.

«پروانگي» داستان زندگي متحول شده نويسنده اي است كه به دعوت دوستش از آمريكا به فرانسه سفر مي كند، اما با درگذشت دوست نويسنده و كتاب نيمه تمامي كه از خود باقي گذاشته، اتفاقات جديدي براي شخصيت اصلي فيلم رخ مي دهد و اين فضاي داستاني بستري مي شود براي يك سير و سلوك عرفاني و توبه انساني كه فيلم را جزو آثار معناگرا از جنس ايرانيش و با مختصات و ويژگي هاي اين ژانر در سينماي ايران قرار مي دهد.
 

«پروانگي» همان طور كه اشاره كرديم نسبت به كارهاي قبلي كارگردان تفاوت فاحشي دارد؛ به نحوي كه آثار پيشين او همگي تلاش مي كردند با رعايت مؤلفه هاي جذابيت بخش ظاهري و با هدف جذب گيشه و جلب توجه مخاطب عام يك سينماي سطحي گراي ظاهر پسند را ارائه دهند، اما در فيلم «پروانگي» همه چيز متفاوت است؛ فيلمي پر از نريشن، شعار، پيام، راه رفتن، توبه، تحول، سير و سلوك و انبوهي از پيام ها و حرف هاي بظاهر مهم و پرطمطراق ديگر كه به شعاري ترين و كليشه اي ترين شكل ممكن عرضه شده است.

اين كه چرا روشنفكران شرق به دامان غرب پناه مي برند، اينكه شخصيت اصلي فيلم دچار سير آفاقي و انفسي مي شود و تحول هاي مختلف او را در بر مي گيرد و ...

 

منتها اتفاقي كه در «پروانگي» همچون آثار كليشه اي و شعاري مشابهش رخ داده، اين است كه دوستان هيچ ارزش و اهميتي براي اصل سينما قائل نيستند و آنقدر حواس شان پرت حرف هاي مهمشان است كه منبر را با سينما اشتباه گرفته و فراموش كرده اند كه تزريق انبوهي از مفاهيم و شعارها و كلمات و مكان هاي مقدس به يك فيلم سينمايي كه از ابتداييات استانداردهاي زيبايي شناسانه بصري محروم است، بيش و پيش از هر چيز ضربه زدن و هدر دادن و آسيب رساندن به همان مفاهيم و مكان ها و حرف هاي مقدس و معنوي است.

يك مفهوم مذهبي و مضمون ديني وقتي مي تواند جلوه درست، كارا و بجايي بيابد كه در يك ساختار استاندارد بصري و با رعايت مؤلفه ها و عناصر زيبايي شناسي تصوير و محتوايي به كار گرفته شود نه اينكه انبوهي از شعار و كليشه را در ريتمي كشدار و خسته كننده و بدون كمترين تلاش و دقت و توجهي به خورد مخاطب دهد.

فيلم «پروانگي» با بودجه و سفارش حوزه هنري ساخته شده و مسلم است كه حوزه هنري هم از كيسه بيت المال هزينه مي كند؛ بيت المال مسلمين كه اين چنين به تاراج مي رود و كسي هم نيست كه با دغدغه و حساسيت جلوي اين فجايع را بگيرد!

 

آيا مردم به عنوان صاحبان بودجه عمومي كشور و مالكان بيت المال از چنين وضعي راضيند؟! آيا آنها اصلا از چنين وضعي اطلاع دارند؟!