۶۰ هزار مسئله پژوهشی درباره پیامبر اسلام(ص) تدوین و دستهبندی شد
به گزارش گروه استانهای خبرگزاریهای دانشجو، حجتالاسلام والمسلمین فرهاد عباسی، معاون پژوهش حوزههای علمیه، از شناسایی، تدوین و ساماندهی ۶۰ هزار مسئله پژوهشی پیرامون پیامبر اسلام (ص) در ۲۸ رشته علوم اسلامی و انسانی خبر داد و اظهار کرد: این مجموعه ظرفیت آن را دارد که به تولید هزاران اثر علمی از جمله کتاب، مقاله، پایاننامه، رساله، نشست علمی و کرسیهای نظریهپردازی درباره شخصیت، سیره، اندیشه و معارف پیامبر اکرم (ص) منجر شود.
وی با اشاره به ضرورت بازشناسی شخصیت پیامبر اسلام (ص) در شرایط کنونی جهان گفت: رسول اکرم (ص) در منطقهای که از محرومترین و محجوبترین نقاط جغرافیای انسانی آن روزگار بود و در میان جامعهای گرفتار جهالت و جاهلیت زندگی میکرد، طی ۲۳ سال رسالت خود توانست جامعهای متمدن و برخوردار از زیست متمدنانه بنا کند.
معاون پژوهش حوزههای علمیه ادامه داد: بدون تردید بخش مهمی از این تحول تاریخی به امدادهای الهی و اعجاز قرآن کریم بازمیگردد، اما در کنار آن، شخصیت استثنایی و نورانی پیامبر (ص) نیز نقشی اساسی داشت چراکه مجموعهای از فضایل و ویژگیهای فردی و اجتماعی در وجود ایشان جمع شده بود که با تکیه بر توحید و اتکال به خداوند، جامعهای گرفتار انحطاط فرهنگی را به سوی تمدن سوق داد.
عباسی، بعثت پیامبر اسلام (ص) را بزرگترین رخداد تاریخ بشر دانست و بیان کرد: پیامبری که در ۲۳ سال زندگی و حضور مادی خود چنین دگرگونی بزرگی ایجاد کرد، امروز نیز میتواند در برابر جاهلیت مدرن، نقطه آغاز شکلگیری یک زندگی متمدنانه برای انسان معاصر باشد.
وی با بیان اینکه بازخوانی دوباره سیره و شخصیت پیامبر (ص) میتواند به معنای بعثت مجدد آن حضرت در عرصه اجتماعی باشد، افزود: این بازخوانی باید بر اساس نیازها و مطالبات انسان امروز انجام شود. دعوت پیامبر در عصر خود توانست دلهای مرده را در میان اقوام و ملتهای مختلف به سوی خود جذب کند و امروز نیز سیره، سبک زندگی، بینش و منش آن حضرت ظرفیت آن را دارد که مسلمان و غیرمسلمان و انسانهای متعلق به فرهنگهای گوناگون را گرد هم آورد.
معاون پژوهش حوزههای علمیه تأکید کرد: پیامبر اسلام (ص)، پیامبر خاتم و متعلق به همه دورانهاست و دعوت ایشان همچنان بشر را از زندگی جاهلی به سوی حیات متمدنانه در پرتو توحید فرا میخواند؛ بنابراین پژوهش درباره پیامبر (ص) نباید در حد مطالعات انتزاعی و کتابخانهای باقی بماند، بلکه باید به انتقال و جاریسازی معارف، شخصیت و سیره آن حضرت در زندگی انسان معاصر منتهی شود.
وی ادامه داد: موضوعات پژوهشی نیز باید با مسائل و پرسشهای روز جامعه تناسب داشته باشند، زیرا نیازهای انسان امروز تنها به یک حوزه محدود نیست و مسائل علمی، روشی، اجتماعی، فرهنگی و سایر چالشهای پیش روی بشر را دربرمیگیرد.
عباسی با اشاره به فرارسیدن یک هزار و پانصدمین سالگرد میلاد پیامبر اسلام (ص) اظهار کرد: همزمان با نزدیک شدن به سالروز میلاد پیامبر اعظم (ص)، این فرصت فراهم شده است تا جامعه علمی کشور و حتی مسلمانان و غیرمسلمانان از شکلگیری یک مجموعه پژوهشی جدید درباره رسول اکرم (ص) مطلع شوند. مجموعهای که با تلاش پژوهشگران حوزه و با پیگیری دکتر منصور حاجی و همکاران معاونت پژوهش تهیه شده و در نخستین مرحله، شناسایی ۶۰ هزار مسئله پژوهشی را دربرمیگیرد.
وی افزود: این ۶۰ هزار سؤال و مسئله در بیش از ۲۵ موضوع علمی و بر مبنای پرسشها و چالشهای امروز مرتبط با پیامبر اسلام (ص) شناسایی، پالایش و طبقهبندی شده است و میتوان از آنها برای تولید کتاب، مقاله، برگزاری نشستهای علمی، کرسیهای آزاداندیشی و نظریهپردازی استفاده کرد.
عباسی این اقدام را آغاز یک مسیر پژوهشی گسترده دانست و گفت: پس از شناسایی مسائل، باید آنها اولویتبندی و تبیین شوند تا در مرحله بعد، خروجیهای علمی متناسب در قالب مقاله، کتاب و سایر آثار پژوهشی شکل گیرد.
وی با بیان اینکه چنین اقدامی در جهان اسلام کمنظیر است، خاطرنشان کرد: این مجموعه را میتوان هدیهای دانست که حوزه علمیه قم به برکت وجود پیامبر اکرم (ص) به جامعه بشری، دینپژوهان و پیامبرپژوهان ارائه میکند.
معاون پژوهش حوزههای علمیه از تلاش پژوهشگران و عوامل اجرایی این طرح قدردانی کرد و گفت: مرحله نخست این مجموعه در چهلمین کنفرانس وحدت اسلامی که در قم برگزار خواهد شد، با حضور شخصیتهای مختلف داخلی و مهمانانی از کشورهای گوناگون و ادیان مختلف رونمایی شود و در اختیار جامعه علمی و پژوهشگران حوزه پیامبرشناسی قرار گیرد.
کوهساری: گفتمانهای جهانی پیامبر اسلام (ص) باید به جهان معرفی شود
حجتالاسلام والمسلمین سیدمفید حسینی کوهساری، معاون بینالملل حوزههای علمیه، نیز با اشاره به برنامههای مرتبط با ۱۵۰۰مین سالگرد میلاد پیامبر اسلام (ص) اظهار کرد: سال ۱۴۴۷ قمری در عرصه بینالملل به عنوان سال ۱۵۰۰مین سالگرد میلاد پیامبر اسلام (ص) مورد توجه قرار گرفت و برنامههای متنوعی در داخل کشور و جهان اسلام برای این مناسبت برگزار شد.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران از نخستین مجموعههایی بود که به این مناسبت توجه ویژه نشان داد و پس از آن، موضوع در سطح بینالمللی نیز دنبال شد. این عنوان در مجامع علمی و فقهی جهان اسلام و سازمان همکاری اسلامی مورد توجه و تصویب قرار گرفت و کشورهای اسلامی نیز در سطوح مختلف به آن پرداختند.
کوهساری ادامه داد: در ادامه این روند، بخشی از برنامهها و رویدادهای مرتبط با ۱۵۰۰مین سال میلاد پیامبر اسلام (ص) به جمهوری اسلامی ایران سپرده شد و با تصویب هیئت دولت، کمیتههای ملی و بینالمللی برای پیگیری این موضوع تشکیل شد.
وی با اشاره به برگزاری چهلمین کنفرانس وحدت اسلامی بیان کرد: این دوره از کنفرانس در تهران، قم و مشهد برگزار خواهد شد و در بخش مربوط به قم، از مجموعه ۱۲ جلدی پژوهشهای پیامبرشناسی رونمایی میشود. در تهران نیز آثار دیگری معرفی خواهد شد، اما این مجموعه از جمله دستاوردهای پژوهشی حوزه علمیه قم است که در قم رونمایی خواهد شد.
معاون بینالملل حوزههای علمیه با اشاره به افزایش توجه جهانی به شخصیت پیامبر اسلام (ص) گفت: همزمانی این مناسبت با تحولات گسترده در مناسبات جهانی، زمینهای ایجاد کرده تا علاقه و گرایش بیشتری برای شناخت و بازشناسی شخصیت پیامبر (ص) در عرصه بینالمللی شکل بگیرد.
وی افزود: تحولات یک سال گذشته، رخدادهای منطقهای و جنگهای اخیر نیز در افزایش توجه ملتها به اسلام، قرآن و شخصیت پیامبر اسلام (ص) مؤثر بوده است و از این منظر میتوان ۱۵۰۰مین سالگرد میلاد پیامبر (ص) را فرصتی تاریخی برای تقویت توجه جهانی به اسلام و معارف قرآن دانست.
کوهساری تصریح کرد: در چنین فضایی باید شخصیت، سیره و اندیشه پیامبر اسلام (ص) را از ابعاد علمی، نظری و گفتمانی بازخوانی کنیم و پروژه حاضر را نیز میتوان یکی از حلقههای مجموعه پژوهشهایی دانست که با محوریت پیامبر اکرم (ص) در حال انجام است.
وی با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت جهانی شخصیت پیامبر (ص) اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران باید در فضای عمومی، رسانهای و گفتمانی خود، موضوع ۱۵۰۰مین سال میلاد پیامبر اسلام (ص) و جایگاه آن حضرت را به شکلی پررنگ دنبال کند و زمینه آشنایی بیشتر مردم جهان با پیامبر اکرم (ص) را فراهم آورد که در جهان اسلام با جمهوری اسلامی و مکتب اهلبیت (ع) نیز پیوند خورده است.
کوهساری با اشاره به برخی گفتمانهای مطرح در جهان امروز گفت: مقاومت، مقابله با استکبار، دفاع از مظلوم و حمایت از فلسطین و غزه امروز از مرزهای جغرافیایی عبور کرده و به گفتمانهایی جهانی تبدیل شدهاند و در سطح بینالمللی شاهد افزایش حساسیت نسبت به ظلم، استکبار و بیاخلاقی هستیم.
وی افزود: با مراجعه به قرآن کریم و شخصیت پیامبر اسلام (ص)، میتوان ظرفیتهای گستردهای برای ارائه گفتمانهای جهانی استخراج کرد؛ عدالت، فطرت، عقلانیت، معنویت، اخلاق، برادری و انسانیت تنها بخشی از این گفتمانهاست.
معاون بینالملل حوزههای علمیه ادامه داد: در مقطعی تاریخی قرار گرفتهایم که تحولات تمدنی در جهان در حال شکلگیری است و باید از این فرصت استفاده کنیم تا گفتمانهای جهانی پیامبر اسلام (ص) را با زبانی قابل فهم به جامعه جهانی عرضه کنیم.
وی با اشاره به تغییر نگاه افکار عمومی جهان نسبت به برخی شعارها و مبانی تمدن غرب اظهار کرد: امروز فضای مناسبی برای طرح گفتمانهای جدید در جهان وجود دارد و باید شخصیت پیامبر اسلام (ص) را از زاویه انسانی و جهانی و با تأکید بر برادری و برابری انسانها معرفی کنیم و معارف ایشان را در اختیار جهانیان قرار دهیم.
دبیرخانه راهبری پژوهشهای دینی ۳۲۰ اثر تولید کرده است
حجتالاسلام والمسلمین سیدحسین اسحاقی، رئیس دبیرخانه راهبری پژوهشهای دینی حوزههای علمیه، نیز با اشاره به جایگاه پیامبر اسلام (ص) اظهار کرد: چه الگویی شایستهتر از پیامبر رحمت (ص) که آفرینش و فلسفه وجود انسان در نسبت با ایشان معنا پیدا میکند. شخصیت پیامبر (ص) از هر زاویهای که بررسی شود، مجموعهای از الگوهای کامل و آموزنده را پیش روی انسان قرار میدهد.
وی افزود: پیامبر اسلام (ص) را میتوان وجودی کهکشانوار دانست که جلوههای فراوانی از فضیلت در آن جمع شده است به همین دلیل از اخلاق فردی و خانوادگی گرفته تا مناسبات اجتماعی ایشان، عرصههای متعددی برای الگوبرداری انسان امروز وجود دارد.
اسحاقی با اشاره به ابعاد اخلاقی شخصیت پیامبر (ص) گفت: آن حضرت در فضایل اخلاقی به بالاترین مراتب دست یافته بودند و در شجاعت، سخاوت، عدالت و مردمداری الگو بودند. حتی بررسی شیوه همسرداری و رفتار خانوادگی ایشان به تنهایی میتواند موضوع پژوهشهای عمیق و گسترده قرار گیرد.
وی ادامه داد: پیامبر اسلام (ص) سرچشمه حکمت و جلال و نمونهای برجسته از شجاعت بودند و درباره هر یک از ابعاد شخصیت ایشان میتوان پژوهشهای متعددی انجام داد.
رئیس دبیرخانه راهبری پژوهشهای دینی حوزههای علمیه با تشریح فعالیت این دبیرخانه گفت: این مجموعه بیش از پنج سال پیش با هدف پاسخگویی به نیازهای روز جامعه، چه در حوزه نظام حکمرانی و چه در عرصههای مورد نیاز حوزههای علمیه، فعالیت خود را آغاز کرد.
وی افزود: از زمان آغاز به کار دبیرخانه تاکنون حدود ۳۲۰ اثر در ۲۸ گروه علمی تولید شده که بخشی از آنها به موضوع پیامبر اسلام (ص) اختصاص دارد.
اسحاقی با اشاره به آثار پیشین دبیرخانه در حوزه پیامبرشناسی بیان کرد: پیش از اجرای پروژه اخیر نیز آثاری مانند «تاریخ در قرآن و تحلیل رخدادهای آن در عصر نبوی»، «سیره نبی اعظم در مدیریت افکار عمومی امت محمدی (ص)، چالشها و رهیافتها» و مجموعه «معارف شیعه پیامبر (ص)» تولید شده است. مجموعه اخیر به زبانهای فارسی و عربی تهیه شده و یک مؤسسه در لبنان نیز روند ترجمه آن را دنبال کرده است.
وی رفتار پیامبر اسلام (ص) با مخالفان را از دیگر موضوعات مهم پژوهشی دانست و گفت: مطالعه نحوه مواجهه پیامبر (ص) با مخالفان میتواند در شرایط امروز نیز برای جامعه اسلامی الگوآفرین باشد.
اسحاقی درباره نحوه رسیدن از ۷۰ هزار عنوان اولیه به ۶۰ هزار مسئله نهایی اظهار کرد: در آغاز کار، حدود ۷۰ هزار عنوان در اختیار دبیرخانه قرار گرفت. سپس عناوین مشابه و موازی کنار گذاشته شد و موضوعات باقیمانده متناسب با گروههای علمی دستهبندی شدند.
وی افزود: ۲۸ گروه علمی دبیرخانه حوزههای متنوعی از تفسیر و علوم قرآن گرفته تا مطالعات تمدنی، زنان و خانواده، روانشناسی و علوم تربیتی را پوشش میدهند. هدف از این دستهبندی آن بود که ظرفیت عناوین موجود برای نگارش رسالهها و پایاننامههای علمی در داخل کشور و حتی در سطح بینالمللی فعال شود.
رئیس دبیرخانه راهبری پژوهشهای دینی با اشاره به وضعیت پژوهشهای دانشگاهی درباره پیامبر اسلام (ص) گفت: در مقطعی که برای حج و زیارت در عربستان حضور داشتم، مشاهده کردم که تنها درباره معاویه حدود ۴۰۰ عنوان پایاننامه انجام شده است، در حالی که تعداد آثار پژوهشی درباره پیامبر اسلام (ص) در مقایسه با چنین موضوعاتی بسیار محدودتر است.
وی افزود: این مسئله نشان میدهد که نیاز به طراحی موضوعات تازه برای رسالهها و پایاننامههای مرتبط با پیامبر اسلام (ص)، چه در داخل کشور و چه در عرصه بینالمللی، کاملاً جدی است و مجموعه حاضر میتواند خوشههای پژوهشی متعددی ایجاد کند.
اسحاقی ابراز امیدواری کرد و گفت: ۶۰ هزار مسئله پژوهشی سامانیافته در ۲۸ گرایش علمی در اختیار جامعه علمی قرار گیرد و زمینهساز تولید آثار تازه در حوزه پیامبرشناسی شود.
وی درباره مراحل آمادهسازی مجموعه نیز گفت: پس از دریافت فایل اولیه، محتوا به متن تبدیل شد و مراحل ویرایش، صفحهآرایی و طراحی جلد انجام گرفت. همچنین با تلاش فشرده همکاران، فرایند چاپ در روزهای اخیر پیگیری شد تا مجموعه برای زمان رونمایی آماده باشد.
حاجی: پیامبرشناسی با خلأ جدی پژوهشی روبهروست
منصور حاجی، پژوهشگر این طرح، این مجموعه را هدیهای از سوی شیعیان امیرالمؤمنین (ع) به ساحت پیامبر اعظم (ص)، مسلمانان و جامعه بشری دانست و درباره ضرورت توسعه مطالعات علمی در این زمینه اظهار کرد: با وجود عظمت و گستردگی شخصیت پیامبر اسلام (ص)، انتظار میرود ایشان در مرکز پژوهشهای علمی قرار داشته باشند، اما بررسی وضعیت موجود نشان میدهد که در حوزه پیامبرشناسی با نوعی مهجوریت جدی مواجه هستیم.
وی افزود: نام «محمد (ص)» چهار بار در قرآن کریم ذکر شده و یک بار نیز از پیامبر (ص) با عنوان «احمد» یاد شده است؛ همچنین یکی از سورههای قرآن به نام ایشان است. با این حال، بررسی پژوهشهای رسمی و دانشگاهی نشان میدهد که همچنان فاصله قابل توجهی میان ظرفیت شخصیت پیامبر (ص) و حجم مطالعات علمی انجامشده درباره ایشان وجود دارد.
حاجی ادامه داد: در مقایسه با شخصیتهای برجسته علوم عقلی و نقلی مانند فارابی، ابنعربی و ملاصدرا، آثار و پایاننامههای علمی درباره خود پیامبر اسلام (ص) بسیار کمتر است. این در حالی است که حوزههای علمیه نیز طی سالهای اخیر با ورود جدیتر به عرصه پایاننامهنویسی، تعداد این آثار را افزایش دادهاند.
وی با اشاره به ظرفیت قرآن کریم برای مطالعات پیامبرشناسی اظهار کرد: حدود ۱۵۰۰ آیه قرآن به نوعی با پیامبر اعظم (ص) ارتباط دارد. بخشی از این آیات به ویژگیها و اوصاف ایشان پرداخته، بخشی خطاب مستقیم به پیامبر (ص) است، بخشی دشمنان آن حضرت را مورد توجه قرار میدهد و گروهی نیز حقوق پیامبر (ص) بر امت اسلامی را بیان میکند.
این پژوهشگر تصریح کرد: با وجود چنین ظرفیت گستردهای، هنوز مطالعهای جامع و مستقل با رویکرد علمی درباره پیامبر اسلام (ص) در میان تفاسیر فریقین کمتر دیده میشود و این مسئله ضرورت توجه جدیتر پژوهشگران به پیامبرشناسی را نشان میدهد.
وی گفا: چهار سال نخست از آغاز این مسیر ۱۰ساله، به بررسی عناوین پایاننامهها و منابع داخلی و خارجی در حوزههای گوناگون اختصاص یافت و پس از آن، از حدود پنج سال و نیم تا شش سال گذشته، مرحله نگارش و تدوین عناوین پژوهشی آغاز شد.
حاجی ادامه داد: در روند تدوین موضوعات، دیدگاهها و پیشنهادهای مطرحشده از سوی مسئولان و دستاندرکاران نیز مورد توجه قرار گرفت از جمله موضوعاتی همچون تأثیر احادیث پیامبر اسلام (ص) در شکلگیری تمدنهای اسلامی و جایگاه معارف محمدی در اندیشه ابنعربی و ملاصدرا که میتوانند زمینهساز پژوهشهای تخصصی باشند.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت شناخت علمی پیامبر اسلام (ص) در جهان امروز اظهار کرد: در سالهای اخیر شاهد مواردی از اهانت به پیامبر اسلام (ص) در غرب بودهایم، اما باید پرسید چرا جهان اسلام در دفاع از رسول خدا (ص) از ظرفیت علمی خود به اندازه کافی استفاده نمیکند؟
این پژوهشگر افزود: واکنشها در بسیاری از موارد به تجمع و شعار محدود میشود، در حالی که اسلام در طول تاریخ توانسته مکاتب و اندیشههای بزرگ را به چالش بکشد و در برابر مبانی فلسفی و فکری مختلف، نظریه و حرف تازه ارائه کند؛ بنابراین دفاع از پیامبر (ص) نیز باید علاوه بر ابعاد عاطفی و اجتماعی، در میدان علم و نظریهپردازی دنبال شود.
وی تصریح کرد: پیامبرشناسی مسئلهای مربوط به یک جریان یا مذهب خاص نیست و همه مسلمانان، اعم از شیعه و اهل سنت، باید در این زمینه متناسب با جایگاه پیامبر خدا (ص) فعالیت علمی داشته باشند.
حاجی هدف محوری این پروژه را شناسایی مسیرها و رویکردهای علمی برای مطالعه پیامبر اسلام (ص) عنوان کرد و گفت: تلاش بر این بوده است که احادیث و معارف رسولالله (ص) از سطح نقل و گزارش فراتر رفته و به نظریههای عملی و کارکردی تبدیل شوند.
وی افزود: به فضل الهی و با حمایت مجموعههای پژوهشی حوزه، اکنون حدود ۶۰ هزار عنوان پژوهشی بدون تکرار در ۲۸ رشته علمی آماده شده که تقریباً همه حوزههای علوم اسلامی و انسانی را پوشش میدهد.
حاجی ادامه داد: در حال حاضر تعداد عناوین آمادهشده به حدود ۶۵ هزار مورد رسیده و حدود پنج هزار عنوان جدید نیز وجود دارد که از ویژگی تخصصی و کاربردی برخوردارند. برای نمونه، موضوعاتی همچون انسانشناسی سکولاریسم و تعارض آن با اخلاقشناسی و انسانشناسی ارائهشده از سوی پیامبر اسلام (ص) از جمله موضوعاتی است که ظرفیت بررسی تخصصی دارد.
وی ابراز امیدواری کرده و گفت: این عناوین در آینده نزدیک در اختیار پژوهشگران قرار گیرد و گفت: هزاران عنوان پژوهشی که نام پیامبر اعظم (ص) را در خود جای دادهاند، میتوانند زمینه تولید آثار علمی گسترده و آغاز فصل تازهای در مطالعات پیامبرشناسی را فراهم کنند.
حاجی در پایان اظهار کرد: قرار گرفتن این موضوعات در اختیار پژوهشگران میتواند زمینه ورود قلمهای بیشتری به عرصه مطالعه شخصیت پیامبر اسلام (ص) را فراهم کند تا این عناوین در نهایت به آثار علمی ماندگار درباره شخصیت، سیره، معارف و اندیشههای پیامبر اعظم (ص) تبدیل شوند.
گفتنی است، پروژه پژوهشی پیامبر اسلام (ص) با بررسی حدود ۷۰ هزار عنوان آغاز شده و پس از حذف موارد مشابه و موازی، حدود ۶۰ هزار مسئله در ۲۸ گروه علمی و در حوزههای مختلف علوم اسلامی و انسانی سامان یافته است.
این مجموعه علاوه بر آنکه میتواند ظرفیت تازهای برای نگارش پایاننامهها و رسالههای حوزوی و دانشگاهی ایجاد کند، زمینه تولید کتاب، مقاله، نشست علمی، کرسیهای آزاداندیشی و نظریهپردازی را نیز فراهم خواهد کرد و قرار است به عنوان یکی از محصولات پژوهشی حوزه علمیه قم در برنامههای مرتبط با ۱۵۰۰مین سالگرد میلاد پیامبر اسلام (ص) معرفی و رونمایی شود.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
