حكايت پز عالي و سينماي خالي !

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ در بخش پيشين اين نوشتار زمينه هاي تئوريك فيلم هايي با مضامين قرآني و مفاهيم ديني را مرور و بررسي كرديم و يادآور شديم كه چه سريال و چه فيلم سينمايي «يوسف پيامبر» از دل اين راه سنگلاخ و تونل نه چندان روشن ساخت و پرداخت آثاري از اين دست به محصولي رسيده است كه نقصان ها و كاستي هاي قابل توجه و كنكاشي دارد.

اما فارغ از اين بحث و گذشته از اين مطلب، شرح وضعيت حاكم بر اكران فيلم سينمايي «يوسف پيامبر» خود حديث عجيب و غريبي شده است. پيش از آنكه به اين بحث ورود پيدا كنيم اين نكته را يادآور مي شويم كه چه دست اندركاران سريال و چه مسئولان آمار سنجي تلويزيون و چه حتي مشاهده وضعيت عمومي مخاطبان گويا و مويد اين نكته بوده كه سريال يوسف پيامبر توانسته بود خيل كثيري از مخاطبان را به سوي خود جلب كند و نظر آنها را براي دنبال كردن سريال تامين نمايد. اما وضعيتي كه اكران نسخه سينمايي يوسف پيامبر طي روزهاي گذشته و ماه مبارك رمضان تجربه كرد به كلي متفاوت و تامل برانگيز است و آن موفقيت تلويزيوني در اكران سينمايي ابدا تكرار نشد.

شايد شما خوانندگان عزيز هم گزارش خيره كننده برنامه تلويزيوني هفت را درباره ميزان استقبال از فيلم يوسف پيامبر مشاهده كرده باشيد جايي كه سالن هاي نمايش دهنده اين فيلم در فضاي سوت وكور و بدون حتي يك تماشاگر كاملا تعطيل بود.

 

خب بايد قبول كنيم كه وضعيت رقت انگيز و مأيوس كننده اي است. به ويژه براي سازندگان و دست اندركاران اين فيلم اما بايد ديد به راستي و به ويژه در مقايسه با آن استقبال عظيم تلويزيوني چرا نسخه سينمايي يوسف پيامبر چنين سرنوشتي پيدا كرد.

چند دليل و نكته اصلي در اين زمينه قابل ذكر است، از مباحث فني گرفته تا جامعه شناسي مخاطب در سينماي ايران و از تفاوت مديوم سينما و تلويزيون گرفته تا ويژگي هاي خاص و منحصر به فرد اكران در سالن هاي سينمايي در ايران.

يكي از مباحث اصلي در اين زمينه بحث تفاوت و تمايز ميان فرمت و اشل رسانه اي همچون تلويزيون با رسانه ديگر همچون سينما است البته اين بحث، بحث بسيار گسترده و جدي و علمي و پردامنه اي است كه قابليت مطالعه و پژوهش در زمينه هاي مختلف را دارد اما به مناسبت موضوع اين نوشتار تنها به يادآوري همين نكته بسنده مي كنيم كه قالب و مديوم سينما چه به لحاظ فني و ساختاري و چه به لحاظ فرهنگ، واكنش و رفتار سنجي مخاطب تفاوت هاي چشمگير  و قابل توجهي دارد.

 

به نحوي كه به طور مثال استقبال از سريال تلويزيوني يوسف پيامبر به خاطر شرايط خاص تلويزيوني و جذابيت هاي ويژه قاب كوچك قابليت جلب توجه مخاطب ميليوني را براي يك سريال با ويژگي هاي يوسف پيامبر فراهم مي كند و حتي در مدت زمان پخش پيوسته اين برنامه، امتداد مي يابد اما به لحاظ زمينه ها و شرايط خاص سينما و اينكه اساس مخاطب سينما و مباحث مربوط به ويژگي هاي اين قالب كاملا متفاوت با سينما است مجموعه شرايط به نحوي رقم مي خورد كه آن اتفاق نمي افتد بلكه موضوع مورد بحث به نتايج ديگري منجر مي شود. يك شكست كم نظير براي همان فيلم منتها در قالب سينمايي در اكران سالني پيش مي آيد.

از نكات ديگري كه بي ارتباط با همين موضوع نيست و نقاط تلاقي و هم پوشاني و ارتباط نسبي و معنايي با آن دارد يكي بحث مخاطب شناسي تلويزيون و سينما است و ديگري بحث اتفاقي كه در نحوه تنظيم نسخه سينماي رخ مي دهد.

 

درباره موضوع اول بايد گفت كه اساسا مخاطب ايراني غير قابل پيش بيني و غافلگير كننده است و رفتار شناسي اش حتي خارج از مقايس ها و مختصات معلوم و مانوس مخاطبان جهاني است و اين اتفاقي است كه در موارد متعددي به وقوع پيوسته و يكي از نمونه هايش همين استقبال كم نظير از فيلمي با ويژگي هاي اثري همچون «جدايي نادر از سيمين» است.

اما نكته قابل طرح در موضوع دوم اين است كه شيوه معمول و مشهور در دنيا به اين نحوه است كه ابتدا نسخه سينمايي يك اثر اكران مي شود و بعد نسخه تلويزيوني اش روي آنتن مي رود كه درباره مجموع يوسف پيامبر و نسخه سينماي اش كاملا برعكس عمل شده به نحوي كه ابتدا سريال پخش شده و بعد نسخه سينمايي اكران گرديد كه در كنار ساير مباحث و نتايج چنين عملكردي يك اتفاق ديگر هم مي افتد كه طبيعي و غير قابل اجتناب است و آن اينكه مخاطبي كه سريال تلويزيوني را به تفصيل و در قسمت هاي متعدد پي گيري نموده ديگر جذابيت چنداني براي ديدن نسخه سينمايي برايش باقي نمي ماند و نتيجه اي مي شود كه فيلم يوسف پيامبر در يك شكست بي نظير و در سالن هايي كه حتي يك تماشاگر ندارد به سرنوشتي اين چنين دچار مي گردد.

سرنوشتي كه حتي اگر مخالفت هاي معاندانه مخالفين فيلم آنگونه كه فرج الله سلحشور كارگردانش مدعي آن است وجود نداشت باز هم براي اين فيلم رقم مي خورد.