کد خبر:۱۴۴۷۴۱۲
گزارش|
۱۰ شهریور روز پدافند هوایی؛ از تغییر تاکتیک تا شکار بیش از ۱۰۰ هواگرد دشمن
همزمان با فرا رسیدن روز پدافند هوایی، بررسی عملکرد تاکتیکی این نیرو نشان میدهد که چرخش هوشمندانه به سمت راهبرد پدافند نقطهای و کمینمحور، چگونه پیشرفتهترین موشکهای کروز و پهپادهای رادارگریز دشمن را در تلههای مرگبار و خاموشِ آسمان گرفتار کرده است.
به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری دانشجو ؛ دهم شهریورماه در تقویم ملی، یادآور رشادت، هوشمندی و ایثار دلاورمردانی است که ثانیهای از حراست آسمان میهن غافل نمیشوند. پدافند هوایی، خط مقدم صیانت از حاکمیت ملی و امنیت سرزمینی است؛ نیرویی که بار اصلی پاسخ به پیچیدهترین و مدرنترین تهدیدات هوابایه را بر دوش میکشد. در سالهای اخیر، تغییر در ماهیت جنگها و ورود پرحجم پرندههای هدایتپذیر از دور (پهپادها) و موشکهای کروز پنهانکار، میدان نبرد هوایی را وارد عصر جدیدی کرده است.
در این میان، شبکه یکپارچه پدافند هوایی با درک دقیق از دکترین نوین تهاجمی دشمن، توانست الگوهای سنتی را بروزرسانی کرده و با پیادهسازی تاکتیکهای نوین، به ویژه رویکرد پدافند نقطهای و کمینمحور در شرایط نابرابر بودن حجم آفند دشمن، ضربات مهلکی به پیشرفتهترین تجهیزات هوایی مهاجمان وارد آورد. در ادامه، به بررسی پدافند ارتش در جنگ های اخیر میپردازیم:
مفاهیم و اصطلاحات تخصصی در پدافند نوین
برای درک بهتر عملکرد میدانی و تحولاتی که در صحنه عملیات رخ داده است، ابتدا باید با چند اصطلاح کلیدی در ادبیات پدافند هوایی آشنا شویم:
پدافند نقطهای یا Point Defense
پدافند نقطهای به آرایش نظامی و استقرار سامانههایی گفته میشود که مأموریت آنها دفاع از یک موضع، پایگاه، تأسیسات حیاتی یا موقعیت جغرافیایی معین و محدود است. برخلاف پدافند منطقهای که به دنبال پوشش دادن یک آسمان وسیع است، در پدافند نقطهای، حلقههای آتش بر روی لایههای پایانی تهاجم متمرکز میشوند تا از اشباع شبکه جلوگیری شده و آخرین سد دفاعی غیرقابلنفوذ باقی بماند. این سیستم در بدترین حملات هم بقا پیدا میکند و در ساختار دفاعی موزاییکی ایفای نقش مثبت دارد.
کمین پدافندی
تاکتیکی عملیاتی است که در آن، سامانه پدافندی در سکوت کامل راداری و با استتار محیطی در مسیری که برآورد میشود پرندهها یا موشکهای دشمن از آن عبور میکنند، مستقر میشود. سامانه تا لحظه ورود قطعی هدف به تیررس شلیک نمیکند تا موقعیت آن لو نرود و در مناسبترین لحظه با اصل غافلگیری دست به آتش میزند. یعنی دشمن هیچ اطلاعاتی از موضع یا استقرار احتمالی پدافند ندارد.
کشف غیرفعال و الکترواپتیک
در این شیوه، پدافند بدون ارسال امواج راداری (که باعث شناسایی خود سامانه توسط سامانههای شنود الکترونیک دشمن میشود)، تنها به دریافت بازتابهای محیطی، امواج حرارتی (فروسرخ) و تصاویر دوربینهای دید در روز و شب اتکا میکند.
این روش رهگیری نامرئی، دشمن را تا لحظه شلیک در بیخبری مطلق نگه میدارد. یکی از روش های کشف پدافند و حمله به آن در عملیات سرکوب پدافند، رهگیری امواج ساطع شده از رادار های پدافندی است که سامانه هایی نظیر آذرخش، پیروز و مجید به دلیل ماهیت غیرفعال و رهگیری بدون نیاز به رادار از حملات دشمن مصون هستند.
محدوده کشندگی یا منطقه آتش که به آن Kill Zone هم گفته میشود
محدودهای از برد مؤثر و ارتفاع درگیری سامانه پدافندی که در آن، احتمال اصابت و انهدام هدف به حداکثر ممکن میرسد. در تاکتیک کمین، آتش تا پیش از ورود مهاجم به عمق این منطقه صادر نمیشود تا راه هرگونه مانور فرار بسته شود.
شلیک و جابهجایی سریع
رویکردی که بر تحرک بالای یگانهای موشکی و توپخانهای تمرکز دارد؛ سامانه بلافاصله پس از شلیک به سمت هدف، موضع خود را تغییر میدهد تا از آتش متقابل یا ضدحمله موشکهای ضدتشعشع دشمن مصون بماند.
در واقع به واسطه مختصات محل رهگیری یک هواگرد مثلا پهپاد، فرماندهی نظامی دشمن محل استقرار احتمالی سامانه پدافندی را کشف می کند به همین منظور سامانه ها باید متحرک باشند تا سریعاً موقعیت استقرار را جا به جا کنند.
دگرگونی تاکتیکی؛ از دفاع ایستا به شبکه کمینمحور
در مواجهه با حملات پرتعداد و امواج متوالی ریزپرندهها، پهپادهای رزمی-شناسایی و موشکهای دورایستا، بزرگترین چالش هر سیستم پدافندی، خطر اشباع سامانهها و مصرف زودهنگام موشکهای گرانقیمت در برابر اهداف ارزانقیمت است. فرماندهان و طراحان عملیاتی پدافند با ارزیابی دقیق رفتارهای پروازی دشمن در جنگهای اخیر، تغییری بنیادین در دکترین درگیری ایجاد کردند.
پدافند هوایی با شناسایی کریدورهای نفوذ، شیارهای پروازی در عوارض طبیعی و الگوهای تکرارشونده دشمن، راهبرد کمینهای چندلایه را در پیش گرفت. در این الگو:
۱) پراکندگی واحدهای پدافندی در نقاط مختلف در پایگاههای امن و مخفی به منظور بقا در منطقه نبرد و پایش همزمان آسمان کشور برای هماهنگی با دیگر واحدها برای دفاع یکپارچه
۲) یگانهای مستقل و چابک پدافند نقطهای، در نقاط گلوگاهی و در مسیرهای پیشبینیشده پرواز پهپادها مستقر شدند.
۳) با بهرهگیری از سکوت راداری و سنسورهای حرارتی، عنصر غافلگیری حفظ شد و اهداف در کمینگاههای از پیش طراحیشده به دام افتادند.
این شیوه خلاقانه پدافند را در سختترین شرایط و بالاترین حجم بمباران فعال نگه داشت و نرخ اصابت بالایی برای پرندههای دشمن به خصوص اهداف کم سرعت مانند پهپادهای خانوادهام کیو ۹ ثبت شد.
شکار موشکهای کروز پیشرفته؛ انهدام تاماهاوک و جاسم
موشکهای کروز تهاجم زمینی به دلیل پرواز در ارتفاع بسیار پایین، بهرهگیری از عوارض زمین برای پنهان ماندن از دید رادارها، و داشتن سطح مقطع راداری ناچیز، از دشوارترین اهداف برای هر شبکه دفاع هوایی در جهان محسوب میشوند.
در نبردهای اخیر، موشکهای شناختهشدهای نظیر تاماهاوک و موشکهای رادارگریز جاسم (AGM-158 JASSM) در زمره تسلیحات شلیکشده توسط طرف مقابل قرار داشتند.
پدافند هوایی با تکیه بر سامانههای نقطهای چابک و تجهیزات کشف چندطیفی، توانست تعداد قابل توجهی از این پرتابهها را در فاز میانی و تقرب نهایی شکار کند:
شکار تاماهاوک در دالانهای پست
موشکهای تاماهاوک که برای مخفی ماندن در درهها و شیارهای کوهستانی حرکت میکردند، در تلههای آتشی که در این معابر کار گذاشته شده بود گرفتار شدند.در ادامه سرجنگی موشک کروز تامهاوک رهگیری شده آمریکایی را مشاهده میکنید:
پدافند نقطهای با آتش سریع و موشکهای هدایت اپتیکی، سرعت واکنش خود را افزایش داد و موفق به رهگیری قطعی آنها شد.
خنثیسازی کروز پنهانکار جاسم (JASSM):
این موشک پیشرفته به دلیل شکل آیرودینامیکی و پوشش جاذب امواج راداری، تهدیدی پیچیده به شمار میرفت. با این حال، پدافند با کشف رد فروسرخ موتور توربوجت آن توسط دیدهبانهای الکترواپتیکال و تکمیل کمینهای آتشباری، توانست این تسلیحات مدرن را پیش از رسیدن به نقطه اثرگذاری منهدم کند.
به دلیل ماهیت پنهانکار و ارزش بسیار بالای این موشک، لاشه این موشک حامل اطلاعات بسیار مهمی از سیستم عملکردی و طراحی آن است که قابلیت تحقیق و توسعه بومی یا معامله فناوری های استخراج شده را به کشور میدهد.
این رهگیریهای موفق اثبات کرد که راهبرد تکیه بر موشکهای کروز دورایستا در برابر سامانههای پدافند نقطهایِ مجهز به سامانههای کشف غیرفعال، شکستپذیر است.
مهار پرندههای بیسرنشین؛ سرنگونی امکیو-۹ و امکیو-۱
پهپادهای شناسایی و تهاجمی میانبرد و بلندبرد نظیر خانواده امکیو-۹ ریپر و امکیو-۱ پردیتور به عنوان ستون فقرات نظارت و تهاجم هوایی مدرن شناخته میشوند. این پرندهها با مداومت پروازی بالا و سنسورهای دوربرد، وظیفه گرهگشایی برای عملیاتها را بر عهده داشتند.
با این وجود، عملکرد پدافند در رهگیری و سرنگونی این پهپادها یکی از بهترین بخشهای کارنامه دفاعی را رقم زد:
شناسایی امواج هدایت و رصد بصری
با رصد فرکانسهای پیوند داده و رهگیری حرارتی، این پهپادها در فواصل دور شناسایی شدند.
کمینهای مرگ آور
پرندههایی نظیر امکیو-۹ که برای جمعآوری اطلاعات و هدایت آتش به حریم نزدیک میشدند، بدون دریافت اخطار قفل راداری، ناگهان با پرتاب موشکهای پدافند نقطهای روبهرو شده و در منطقه مرگ منهدم گردیدند.
سرنگونی پهپادهای پشتیبان
ساقط شدن متوالی پهپادهای سری امکیو، چشمان شناسایی دشمن را کور کرد و توان عملیاتی تهاجم را به شکل چشمگیری کاهش داد.
چشمان بیدار پدافند، بیدار درمقابل حملات دشمنان
پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر نشان داد که دفاع هوایی هنر بهکارگیری خلاقانه دانش، پیشبینی سناریوهای دشمن، و تحمیل اراده تاکتیکی در میدان واقعی نبرد است.
تغییر تاکتیک به سمت پدافند نقطهای کمینمحور پاسخی علمی و نظامی به رویکرد جنگهای اشباعکننده و هیبریدی و نابرابری حجم تجهیزات آفندی دشمن در مقابل پدافند خودی بود. مهار موفق موشکهای راهبردی کروز نظیر جاسم و تاماهاوک در کنار سرنگونی پهپادهای نامدار امکیو-۹ و امکیو-۱، حاکی از آن است که چتر امنیت هوایی کشور با تکیه بر نبوغ نیروهای جانبرکف و مدیریت هوشمند صحنه درگیری، همواره نفوذناپذیر باقی خواهد ماند.
دهم شهریور، روز پاسداشت این غیورمردان گمنام و چشمان تیزبینی است که آسایش و امنیت آسمان ایران زمین را با هوشیاری مداوم خود تضمین کردهاند.
لینک کپی شد
گزارش خطا