پنل‌های خورشیدی در مدارس؛ فرصتی برای تولید برق یا درآمدی که هنوز محقق نشده است؟

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، مدارس به دلیل داشتن زمین‌های بزرگ ظرفیت بسیار خوبی در تولید نصب و تولید برق دارند و زمین‌های مناسبی هستند تا نیروگاه‌های میان‌مقیاس روی آنها نصب شوند، اما در مرحله فعلی تصمیم بر این است که پنل‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس بر آن نصب شوند.

در "طرح تجهیز ۱۲ هزار مدرسه کشور به نیروگاه‌های خورشیدی"  قرار است در مرحله اول تا مهرماه امسال ۱۲ هزار مدرسه را با ظرفیت ۵ کیلوواتی به پنل‌های خورشیدی مجهز کنند که مجموع ظرفیت تولید برق این سامانه‌ها به حدود ۶۰ مگاوات خواهد رسید؛ این طرح با همکاری سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) و سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور در حال اجرا است.

این در حالی است که ربابه عبداللهی، رئیس گروه توسعه و نظارت بر احداث طرح‌های مقیاس کوچک ساتبا، اعلام کرده است: بر اساس برآورد‌های انجام‌شده، حدود ۸۲ هزار مدرسه در کشور ظرفیت نصب سامانه‌های خورشیدی را دارند که نشان می‌دهد ۱۲ هزار مرحله اگرچه در مرحله نخست هدف خوبی است، اما در برابر ۸۲ هزار مدرسه جای کار و تلاش بیشتری دارد.

برق پاک روی پشت‌بام مدارس؛ فرصت اقتصادی یا صرفاً کاهش فشار شبکه؟

با نصب پنل‌های خورشیدی در مدارس، علاوه بر تأمین پایدار برق در کشور، می‌تواند راهکاری برای کمک به مدارس را همراه داشته باشد. خیرینی که در ساخت‌وساز و مدارس مشارکت دارند، می‌توانند با نصب پنل‌های خورشیدی  درآمدی پایدار برای مدارس را داشته باشند.

نصب پنل‌های خورشیدی علاوه بر اینکه می‌تواند برای کشور برق پایدار تأمین کند و برای مردم و مدارس کسب درآمد داشته باشد، می‌تواند یک ویژگی خیلی مهم‌تری هم داشته باشد و این است که از آلودگی‌های محیطی جلوگیری می‌کند.نیروگاه‌ها برای تولید برق، سوخت‌های فسیلی می‌سوزانند و موجب آلودگی هوا و بیماری‌هایی همچون بیماری‌های تنفسی، قلبی و عروقی، تشدید بیماری‌های ریوی در کودکان و سالمندان  می‌شوند.

 پنل‌های خورشیدی برای تولید برق نیازی به سوزاندن سوخت‌های فسیلی ندارند و به همین دلیل استفاده بیشتر از این انرژی پاک می‌تواند میزان انتشار گاز‌های گلخانه‌ای را کاهش دهد.بر اساس اعلام استانداری تهران، نیروگاه‌های خورشیدی نصب‌شده در ۱۲۰۰ مدرسه استان تهران در مجموع ۶ مگاوات ظرفیت دارند و پیش‌بینی شده است سالانه بیش از ۱۰ گیگاوات‌ساعت برق تولید کنند؛ که طبق برآورد‌های انجام‌شده، فعالیت این نیروگاه‌ها می‌تواند هر سال بیش از ۲.۵ میلیون لیتر در مصرف سوخت فسیلی صرفه‌جویی کند و از انتشار حدود ۶ هزار تن دی‌اکسیدکربن جلوگیری کند.

البته میزان واقعی این صرفه‌جویی‌ها به شرایط مختلفی مانند میزان تابش خورشید، کیفیت عملکرد تجهیزات و مقدار برق تولیدشده در طول سال بستگی دارد.

مدارس چگونه انتخاب شدند؟ ابهام در سازوکار اجرای طرح خورشیدی

یکی از سوالاتی که باید وزارت آموزش و پرورش پاسخ دهد، فرایند‌های انتخاب مدارس است که این فرایند به‌طور کامل توسط آموزش و پرورش و سازمان نوسازی مدارس انجام شده است، که سازوکار مشخصی ندارد و هیچ سامانه‌ای وجود ندارد تا مدارس اسم خود را در آن ثبت کنند.برای اجرای طرح نصب نیروگاه‌های خورشیدی ۵ کیلوواتی در ۱۲ هزار مدرسه کشور، ابتدا مدارس توسط سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور شناسایی و انتخاب شدند.

این سازمان که زیرمجموعه وزارت آموزش و پرورش است، با توجه به شرایط مدارس، فهرست مدارس پیشنهادی را آماده کرده و در اختیار ساتبا و شرکت‌های توزیع برق در استان‌های مختلف قرار داده است.بعد از معرفی مدارس، شرکت‌های توزیع نیروی برق وارد مرحله بررسی می‌شوند. کارشناسان این شرکت‌ها به مدارس مراجعه می‌کنند تا از نزدیک شرایط محل را بررسی کنند و مشخص شود که آیا امکان نصب پنل خورشیدی در آن مدرسه وجود دارد یا خیر.

در این بازدید‌ها مواردی مانند مناسب بودن فضای نصب پنل‌ها، وجود یا نبود سایه‌انداز، شرایط فنی ساختمان، امکان اجرای عملیات نصب و همچنین امکان اتصال نیروگاه به شبکه برق بررسی می‌شود. به‌عنوان مثال، اگر پشت‌بام یک مدرسه در طول روز سایه زیادی داشته باشد یا از نظر فنی امکان نصب تجهیزات روی آن وجود نداشته باشد، ممکن است آن مدرسه برای اجرای طرح مناسب نباشد.

در این طرح، مدارس برای نصب نیروگاه‌های خورشیدی ۵ کیلوواتی هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنند. هزینه تأمین تجهیزات، نصب و راه‌اندازی نیروگاه‌ها از سوی دولت انجام می‌شود و مدارس فقط محل اجرای طرح هستند. به همین دلیل، اجرای این برنامه نیازمند تأمین سرمایه از طرف مدرسه یا مدیر مدرسه نیست.در کنار این طرح دولتی، یک مسیر دیگر نیز برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در مدارس وجود دارد که مربوط به مشارکت خیرین است.

در این مدل، خیرین می‌توانند با سرمایه شخصی خود اقدام به احداث نیروگاه خورشیدی برای یک مدرسه کنند. پس از ساخت نیروگاه، این سامانه را می‌تواند به مدرسه واگذار کند که در بدین صورت از درآمد حاصل از فروش برق آن برای همان مدرسه مورد استفاده قرار گیرد.این روش می‌تواند یک منبع درآمد پایدار برای مدارس ایجاد کند و به تأمین هزینه‌هایی مانند تعمیر و نگهداری، تجهیز فضا‌های آموزشی و بهبود امکانات مدرسه کمک کند.

در واقع، در حالی که طرح ۱۲ هزار مدرسه با حمایت دولت اجرا می‌شود، مشارکت خیرین می‌تواند مسیر دیگری برای افزایش ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی در مدارس باشد.نکته مهم این است که نصب این پنل‌های خورشیدی در قالب طرح دولتی، به‌طور مستقیم درآمدی برای مدارس ایجاد نمی‌کند. یکی از چالش‌های این طرح همین موضوع است؛ زیرا هزینه نصب نیروگاه‌ها توسط دولت تأمین می‌شود و فضای مورد استفاده مدارس نیز متعلق به دولت است، بنابراین مدرسه به‌عنوان محل نصب نیروگاه، سهم مستقیمی از درآمد فروش برق نخواهد داشت.

در مقابل، اگر احداث نیروگاه از طریق مشارکت خیرین انجام شود، شرایط متفاوت خواهد بود. در این مدل، خیر با سرمایه شخصی خود نیروگاه را احداث می‌کند و پس از واگذاری آن به مدرسه، درآمد حاصل از فروش برق می‌تواند به همان مدرسه اختصاص پیدا کند و به یک منبع درآمد پایدار برای بهبود امکانات آموزشی تبدیل شود.

آینده نیروگاه‌های خورشیدی مدارس؛ نیاز به شفافیت و مشارکت بیشتر

در مجموع، استفاده از پنل‌های خورشیدی در مدارس می‌تواند یک فرصت مهم برای کمک به حل بخشی از مشکلات برق کشور باشد. مدارس به دلیل داشتن فضای مناسب، ظرفیت بالایی برای توسعه انرژی خورشیدی دارند و اجرای طرح ۱۲ هزار مدرسه می‌تواند شروع خوبی برای استفاده از این ظرفیت باشد، اما در مقایسه با تعداد کل مدارس دارای امکان نصب نیروگاه، هنوز مسیر زیادی برای توسعه وجود دارد.

نکته مهم این است که طرح دولتی فعلی بیشتر با هدف تولید برق و کاهش فشار بر شبکه اجرا می‌شود و به‌طور مستقیم درآمدی برای مدارس ایجاد نمی‌کند. در حالی که اگر از ظرفیت خیرین و مشارکت بخش خصوصی بیشتر استفاده شود، می‌توان نیروگاه‌هایی ایجاد کرد که یک منبع درآمد پایدار برای بهبود امکانات مدارس باشند.

برای موفقیت بیشتر این طرح، لازم است فرآیند انتخاب مدارس شفاف‌تر شود، معیار‌های مشخصی برای اولویت‌بندی وجود داشته باشد و از ابتدا درباره نحوه نگهداری، بهره‌برداری و استفاده از منافع حاصل از نیروگاه‌ها برنامه‌ریزی شود. اگر این موارد به‌درستی مدیریت شود، پنل‌های خورشیدی در مدارس می‌توانند هم به کاهش ناترازی برق کشور کمک کنند و هم به افزایش کیفیت فضای آموزشی در مدارس منجر شوند.

گفتنی است که؛ در گزارش‌های قبلی به بررسی ناترازی برق و دلایل آن، راهکار‌های موجود و درآمدزایی از پنل‌های خورشیدی پرداختیم، اما در این گزارش به پنل‌های خورشیدی در مدارس می‌پردازیم و هدف‌گذاری دولت در مدارس به چه صورت است و اینکه ظرفیت مدارس در این زمینه چگونه است