وقتی مدرسه به نیروگاه و کارگاه آموزشی تبدیل می‌شود

به گزارش گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، پشت‌بام مدارس که تا سال‌های گذشته بیشتر فضایی بلااستفاده و متروکه به نظر می‌رسید، امروز به بستری برای فعالیت‌های علمی، آموزشی و حتی تولید انرژی تبدیل شده است. این فضاها اکنون می‌توانند به نیروگاه‌های کوچک خورشیدی تبدیل شوند و بخشی از برق مورد نیاز کشور را تأمین کنند.

پشت‌بام‌هایی که امروز به عنوان «پشت‌بام‌های برق‌رسان» یا «پشت‌بام‌های دوست‌داشتنی» شناخته می‌شوند، با نصب پنل‌های خورشیدی و بهره‌گیری از نور خورشید، انرژی پاک تولید می‌کنند.

قطعی برق در فصل تابستان، به‌ویژه در ساعات اوج مصرف بین ۱۳ تا ۱۵ که گرمای هوا به بالاترین میزان خود می‌رسد، به یکی از دغدغه‌های مردم تبدیل شده است. دولت برای کاهش این مشکل، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و نصب پنل‌های خورشیدی را به عنوان یکی از راهکارهای تأمین برق و کاهش فشار بر شبکه سراسری در دستور کار قرار داده است.

نصب پنل‌های خورشیدی بر روی پشت‌بام مدارس، به دلیل وسعت بالای این فضاها، یکی از ظرفیت‌های مناسب برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به شمار می‌رود. گسترش استفاده از پنل‌های خورشیدی در مدارس، علاوه بر کمک به تأمین بخشی از برق مورد نیاز، می‌تواند آثار مثبتی بر محیط زیست داشته باشد.

تولید برق از انرژی خورشیدی، وابستگی به نیروگاه‌های مبتنی بر سوخت‌های فسیلی را کاهش داده و در نتیجه به کاهش انتشار آلاینده‌ها کمک می‌کند. بر اساس اعلام مسئولان این طرح، در صورت تجهیز ۱۲ هزار مدرسه به پنل‌های خورشیدی، سالانه از انتشار حدود ۶ هزار تن دی‌اکسیدکربن جلوگیری خواهد شد؛ موضوعی که نشان می‌دهد توسعه انرژی خورشیدی، علاوه بر تأمین بخشی از برق مورد نیاز، می‌تواند گامی مؤثر در کاهش پیامدهای زیست‌محیطی تولید انرژی باشد.

دولت نیز برنامه تجهیز ۱۲ هزار مدرسه به پنل‌های خورشیدی را در دستور کار قرار داده است؛ طرحی که هدف آن کاهش فشار بر شبکه برق و توسعه استفاده از انرژی‌های پاک عنوان شده است. با این حال، در کنار نصب تجهیزات، موضوعاتی مانند نگهداری از سامانه‌ها، مشارکت مدارس در بهره‌برداری و میزان بهره‌مندی آنها از درآمد حاصل از تولید برق، همچنان از پرسش‌های مهم این طرح به شمار می‌رود.

به گزارش خبرگزاری دانشجو، فعالیت یک نیروگاه خورشیدی در یکی از هنرستان‌های تهران مورد بررسی قرار گرفته است؛ طرحی که علاوه بر تولید انرژی پاک، فرصتی برای حضور و مشارکت دانش‌آموزان در اجرای یک پروژه واقعی در حوزه انرژی فراهم کرده و آموزش مفاهیم مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر را از فضای تئوری به تجربه‌ای عملی تبدیل کرده است.

مدیر این هنرستان درباره نحوه فعالیت نیروگاه خورشیدی مدرسه توضیح می‌دهد: برق تولیدشده توسط پنل‌های خورشیدی، پس از عبور از اینورتر و از طریق کابل‌های متصل، به نزدیک‌ترین پست برق منتقل می‌شود و سپس وارد شبکه سراسری برق کشور می‌شود. به گفته وی، نزدیک‌ترین پست برق به این نیروگاه در مجاورت پشت هنرستان قرار دارد و به همین دلیل فرآیند انتقال برق از طریق همین مسیر انجام می‌شود.

وی همچنین با اشاره به روند اجرای این طرح می‌گوید: این نیروگاه در سال ۱۴۰۳ و پس از انجام هماهنگی‌های اداری میان دستگاه‌های مرتبط، وارد مرحله اجرایی شد و از شهریور ۱۴۰۴ تجهیزات آن به هنرستان منتقل و عملیات راه‌اندازی آن آغاز شد.

یکی از ویژگی‌های مهم این پروژه برای این هنرستان، حضور و مشارکت دانش‌آموزان در روند اجرای آن بوده است. مدیر مدرسه می‌گوید تلاش شده هنرجویان تنها مصرف‌کننده یک فناوری جدید نباشند، بلکه مراحل اجرای آن را نیز از نزدیک تجربه کنند.

وی توضیح می‌دهد: با هماهنگی پیمانکار، تعدادی از هنرجویان از ابتدای اجرای پروژه در کنار عوامل اجرایی حضور داشتند تا مراحل مختلف نصب و راه‌اندازی نیروگاه را مشاهده کنند.

به گفته مدیر مدرسه، حدود ۲۰ نفر از دانش‌آموزان هنرستان به همراه دو نفر از مربیان کارگاهی در این فرآیند مشارکت داشتند و از نصب پایه‌ها و پنل‌های خورشیدی تا سیم‌کشی و راه‌اندازی سیستم را دنبال کردند.

وی معتقد است این تجربه باعث شده آموزش‌های تئوری دانش‌آموزان در حوزه برق و انرژی، شکل عملی‌تری پیدا کند؛ چراکه هنرجویان یک سامانه واقعی تولید انرژی را در محیط آموزشی خود مشاهده کرده و با فرآیند اجرای آن آشنا می‌شوند.

این نیروگاه پس از تکمیل مراحل نصب و راه‌اندازی، در ۲۴ آبان ۱۴۰۴ به صورت رسمی افتتاح شد.

تجربه یک نیروگاه ۳۰ کیلوواتی در مدرسه

نیروگاه این هنرستان با ظرفیت ۳۰ کیلووات راه‌اندازی شده است؛ ظرفیتی که با طرح تجهیز مدارس به پنل‌های خورشیدی کوچک‌تر تفاوت دارد.

مدیر مدرسه درباره تفاوت این پروژه با طرح تجهیز ۱۲ هزار مدرسه به پنل خورشیدی می‌گوید: این نیروگاه یک پروژه مستقل است و در قالب طرح ۱۲ هزار مدرسه اجرا نشده است.

به گفته وی، در طرح دولتی قرار است مدارس به سامانه‌های خورشیدی ۵ کیلوواتی مجهز شوند، اما مدل بهره‌برداری، نحوه فروش برق تولیدی و چگونگی استفاده از درآمد حاصل از آن، در این طرح با نیروگاه مستقل هنرستان تفاوت دارد.

پرسش درباره سهم مدارس از درآمد برق تولیدی

یکی از موضوعات مهم در اجرای نیروگاه‌های خورشیدی مدارس، میزان مشارکت و بهره‌مندی مدارس از درآمد حاصل از تولید برق است. در این هنرستان، برق تولیدی نیروگاه با استفاده از کنتور مشخص محاسبه می‌شود و قرار است مدرسه از درآمد حاصل از فروش برق تولیدشده بهره‌مند شود.

نگهداری از پنل‌های خورشیدی تنها به نصب اولیه محدود نمی‌شود و این تجهیزات به مراقبت، نظافت و پایش دوره‌ای نیاز دارند. مسئولان این هنرستان معتقدند اگر مدارس در فرآیند بهره‌برداری از این تجهیزات نقش داشته باشند و از منافع تولید برق بهره‌مند شوند، احساس مسئولیت بیشتری نسبت به حفظ و نگهداری آن خواهند داشت.

به گفته آنها، پنل‌های خورشیدی باید برای مدیران، کارکنان و دانش‌آموزان به عنوان بخشی از دارایی مدرسه شناخته شوند تا مراقبت از این تجهیزات به یک مسئولیت جمعی تبدیل شود.

انرژی پاک در کلاس درس

برای دانش‌آموزان این هنرستان، پنل‌های خورشیدی تنها تجهیزاتی نصب‌شده روی پشت‌بام نیستند؛ بلکه به بخشی از فرآیند یادگیری تبدیل شده‌اند. هنرجویان که در کتاب‌های درسی با مفاهیم انرژی‌های پاک آشنا می‌شوند، اکنون می‌توانند عملکرد یک نیروگاه واقعی را در محیط آموزشی خود مشاهده کنند.

این تجربه به آنها امکان می‌دهد میزان تولید برق سیستم را بررسی کرده و فرآیند تبدیل انرژی خورشیدی به برق را به صورت عملی دنبال کنند؛ موضوعی که باعث می‌شود مفاهیم تئوری برایشان ملموس‌تر شود.

از آموزش دانش‌آموزان تا آشنایی خانواده‌ها

این مدرسه علاوه بر اجرای یک پروژه فنی، برنامه‌هایی برای افزایش آگاهی دانش‌آموزان، خانواده‌ها و افراد محلی درباره انرژی‌های تجدیدپذیر برگزار کرده است.

در همین راستا، با حضور پیمانکار پروژه، جلسه‌ای آموزشی برای دانش‌آموزان، خانواده‌ها و ساکنان اطراف مدرسه برگزار شد تا درباره کاربردهای انرژی خورشیدی و اهمیت توسعه این فناوری توضیحاتی ارائه شود.

در زمینه نگهداری تجهیزات نیز تاکنون دستورالعمل مشخصی درباره دوره‌های تعمیرات اساسی یا زمان‌بندی سرویس‌های تخصصی اعلام نشده است، اما نظافت منظم پنل‌ها می‌تواند بر میزان تولید برق تأثیرگذار باشد. پیمانکار پروژه آموزش‌های لازم درباره نحوه مراقبت از پنل‌ها را ارائه کرده است و با توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در مدارس، می‌توان زمینه فعالیت شرکت‌های تخصصی برای خدمات نگهداری و نظافت این تجهیزات را نیز فراهم کرد.

پنل‌های خورشیدی روی پشت‌بام این هنرستان، همزمان به یک نیروگاه کوچک و یک کارگاه آموزشی برای دانش‌آموزان تبدیل شده‌اند؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد موفقیت توسعه انرژی خورشیدی در مدارس، تنها به نصب تجهیزات وابسته نیست، بلکه به مدل بهره‌برداری، نگهداری و میزان مشارکت مدارس نیز بستگی دارد.