معاون سازمان محیط زیست: ۲۷ یوز ایرانی باقی مانده است

معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان محیط زیست، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری دانشجو گفت: یوز ایرانی بولد شده، شاید یکی از دلایلش کاریزماتیک بودن این گونه است؛ یعنی گونه‌ای است که به‌طور کلی در سطح جهان جاذبه دارد. در کل، گربه‌سانان اساساً حیوانات جذابی برای عموم مردم هستند و ما وقتی یک گونه، کاریزماتیک می‌شود، در واقع از آن به عنوان ابزار حفاظتی استفاده می‌کنیم.

او افزود: علاوه بر کارکرد‌های تکنولوژیکی که دارد، کلاً در یک اکوسیستم، ارزش گونه‌ها به کارکردهایشان در آن اکوسیستم برمی‌گردد. اگرچه گربه‌سانان به دلیل کاریزماتیک بودن بیشتر مورد توجه هستند، ولی این به این معنی نیست که کارکرد‌های اکولوژیکی‌شان مفیدتر از گونه‌های مثلاً علف‌خواران باشد.

صفایی ادامه داد: اینکه ما چرا بیشتر به این موضوع می‌پردازیم، هزاران دلیل دارد. یکی از دلایلش این است که ما می‌توانیم جامعه را به این وسیله بیشتر پای کار بیاوریم. دوم اینکه این گونه با توجه به آن گستره عجیب‌وغریبی که داشته، حالا در گذشته و در حال حاضر، صرفاً حضور و وجودش محدود شده به مرز‌های ایران و حیاتش در کره زمین منوط به تداوم حیاتش در ایران است. این برای ما یک نماد است؛ یک نماد ملی که حفاظت از آن برای ما یعنی حفاظت از کشور.

او گفت: ولی اساساً وقتی شما یک گونه‌ای را در معرض خطر انقراض معرفی می‌کنید، از گونه حفاظت می‌کنید. گونه‌های ما به لحاظ کارکرد در اکوسیستم اسم‌های مختلفی دارند. یک سری گونه‌ها را به آنها می‌گویند سنگ‌سرتاق، یک سری گونه‌ها چتر هستند و یک سری گونه‌ها شاخص‌اند. بعضی گونه‌هایی که در مرز خطر انقراض هستند، گونه چترند؛ یعنی شما وقتی از این گونه حفاظت می‌کنید، در زیر چتر حفاظتی آن، بسیاری از گونه‌های دیگر آن اکوسیستم را هم حفاظت می‌کنید.

وی ادامه داد: شما الان این اکوسیستم، مثلاً همین یوزکنام را، به بهانه کریدور یوز دارید حفاظت می‌کنید، ولی در لوای آن حفاظت یوز، هزاران هزار گونه‌ای که در این کریدور و در این زیستگاه دچار آسیب بودند، کاهش جمعیت داشتند و مشکل داشتند، در پرچم و زیر حفاظت این گونه، حفاظت می‌شوند.

صفایی افزود: بنابراین این گونه برای ما الان یک ارزش ملی دارد، ولی از آن طرف، اگر بخواهی کارکرد‌های اکولوژیکی‌اش را بگویی، به عنوان یک جایگاه زیستی که دارد، گونه‌های گوشتخواران در رأس هرم اکولوژیکی و در رأس هرم غذایی قرار دارند و نقش تعیین‌کننده‌ای در اکوسیستم، به لحاظ کنترل بیماری‌ها، دارند؛ البته که الان جمعیت یوز ما اصلاً آن‌قدری نیست که بگوییم به عنوان یک گوشتخوار و طعمه‌خوار در کنترل بیماری‌ها نقش دارد.

وی درباره جمعیت یوز ایرانی گفت: ۲۷ فرد یوز رقمی است که ما مطمئنیم. حداقل جمعیتی که ما الان می‌توانیم روی آن حساب بکنیم؛ به لحاظ خال‌شناسی این الگو‌های خال با هم تطبیق داده شده و گونه‌هایی که شناسنامه دارند، اسم دارند و کاملاً مشخص است که این فرد از این گونه وجود دارد.

او افزود: اگستره حضور یوز بسیار زیاد است. شاید یوز‌هایی وجود داشته باشند که هنوز ما برایشان شناسنامه درست نکردیم و هنوز ندیدیمشان، ولی این ۲۷ تا حداقل جمعیتی است که ما می‌توانیم روی آن حساب کنیم.

او تصریح کرد: اینکه من به شما بگویم جمعیت خوبی است، نه، واقعاً به لحاظ اصول اکولوژیک، این گونه را باید منقرض‌شده فرض کرد.

او افزود: ما الان ۲۷ فرد داریم، ولی برای همین ۲۷ فرد هم ما داریم می‌جنگیم.

صفایی ادامه داد: ما برای گوزن ایرانی با شش فرد شروع کردیم؛ گونه‌ای که سال‌ها فکر می‌کردم منقرض شده. بعد از سال‌ها، نمایه‌هایش را یک تیم آلمانی سال ۱۳۴۷ پیدا کردند، در دز و کرخه، و بعد دوباره یک تیم دیگر آمدند، ۶ فردش را گرفتند و آوردند دشت ناز ساری، تکثیر و پرورش شد. الان ما دوباره توانستیم طی دو سال گذشته جمعیت را برگردانیم به زیستگاه اصلی‌اش و احیایش می‌کنیم.

او تأکید کرد: بنابراین ما کم نمی‌آوریم. حتی با ۲۷ هم کارمان را ادامه می‌دهیم.

صفایی درباره تکثیر یوز در اسارت گفت: تکثیر در اسارت و تکثیر طبیعی در تقابل با هم نیست؛ یعنی گونه نیست که ما بگوییم آیا بهتر است که در زیستگاه حفاظت کنیم یا اینکه در اسارت تکثیر و پرورش بکنیم. این دو اساسا دو مقوله جدا از هم است.

معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان محیط زیست ادامه داد: همه اینها باید با هم پیش برود. یعنی ما همه این محور‌های حفاظتی را با هم جلو می‌بریم. حالا در کنار حفاظت یوز در زیستگاه، ما حفاظت در «این دور»، یعنی حفاظت در سایتمان را هم داریم انجام می‌دهیم.

او درباره وضعیت تکثیر یوز در اسارت گفت: تکثیر در اسارت کار زیاد دارد؛ برای اینکه ما الان نرمان سنش بالاست، ماده‌هایمان سنشان پایین است. به لحاظ ساختار سایتمان باید یک مقدار اصلاح بشود. حتی یک سری اقدامات پزشکی باید برای ماده‌ها و نرهایمان پیش از فصل جفت‌گیری انجام بشود. هورمون‌تراپی باید بشود، اگر لازم باشد. دو تا مشاور خارجی داریم که در این حوزه دارند کار می‌کنند.

او گفت: ما الان سه تا ماده کاملاً سالم داریم که یک ذره سنشان پایین است و در حوزه زادآوری کم‌تجربه‌اند.