ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد جنگنده سبک روسی/ Yak-۱۳۰M چه قابلیت‌هایی دارد؟

به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری دانشجو ، پرنده سبک روسی به نام «Yak-۱۳۰M» اخیرا نخستین پرواز آزمایشی خود را با موفقیت پشت سر گذاشته و توانسته بار دیگر توجه‌های زیادی را به خود جلب کند. این پرنده که در سال ۲۰۲۴ برای نخستین بار به نمایش درآمد، نسخه به‌شدت پیشرفته و ارتقایافته هواپیمای آموزشی-رزمی «Yak-۱۳۰» است؛ پرنده‌ای که طی سال‌های گذشته به دلیل قابلیت‌های آموزشی و رزمی خود و حضور در ناوگان هوایی چند کشور، کارنامه‌ای موفق از خود به جا گذاشته است.

حالا باید دید این پرنده با تغییرات گسترده و اضافه شدن سامانه‌های جدید، چه ویژگی‌هایی پیدا کرده و تا چه اندازه می‌تواند نسبت به نسخه قبلی خود برتری داشته باشد.

پرنده Yak-۱۳۰M محصول شرکتی با ۸۰ سال سابقه در ساخت پرنده‌های نظامی

اصالت Yak-۱۳۰M به شرکت یاکوفلف روسیه بازمی‌گردد؛ مجموعه‌ای که بیش از ۸۰ سال سابقه دارد و نام آن با شماری از هواپیما‌های شاخص روسیه و شوروی گره خورده است. از جنگنده‌های خانواده یاک در دوران جنگ جهانی دوم گرفته تا هواپیما‌های آموزشی و حتی هواپیمای عمودپرواز مافوق‌صوت Yak-۱۴۱، یاکوفلف در طول این سال‌ها پرنده‌های متفاوتی را توسعه داده است. حالا Yak-۱۳۰M جدیدترین تلاش این شرکت برای ارتقای یک هواپیمای آموزشی-رزمی به یک پرنده سبک با قابلیت‌های رزمی گسترده‌تر است.

Yak-۱۳۰M دقیقاً چیست؟

Yak-۱۳۰M در واقع نسخه‌ای به‌شدت ارتقایافته از هواپیمای آموزشی-رزمی Yak-۱۳۰ است که روسیه با هدف افزایش توانایی‌های رزمی آن توسعه داده است. در این نسخه، علاوه بر حفظ قابلیت آموزشی هواپیما، سامانه‌های جدیدی از جمله رادار آرایه فازی، سامانه اپتیکی و لیزری، تجهیزات ارتباطی و سامانه دفاعی به آن اضافه شده تا Yak-۱۳۰M بتواند در کنار آموزش خلبانان، نقش یک پرنده رزمی سبک و چندمنظوره را نیز ایفا کند.در واقع تفاوت اصلی Yak-۱۳۰M با نسخه پایه، بیشتر در تجهیزات، حسگر‌ها و قابلیت‌های رزمی است؛ روسیه تلاش کرده با این تغییرات، هواپیمایی که پیش‌تر عمدتاً به‌عنوان یک هواپیمای آموزشی-رزمی شناخته می‌شد را به گزینه‌ای توانمندتر برای مأموریت‌های واقعی رزمی تبدیل کند.

مهم‌ترین تفاوت Yak-۱۳۰M با Yak-۱۳۰

تغییر اصلی در الکترونیک، حسگرها، سامانه دفاعی و تسلیحات است، نه اینکه ظاهر هواپیما کاملاً عوض شده باشد.

در Yak-۱۳۰M چهار سامانه مهم جدید معرفی شده است:

BRLS-۱۳۰R؛ رادار هوابرد

SOLT-۱۳۰K؛ سامانه اپتیکی، لیزری و تصویربرداری حرارتی

President-S۱۳۰؛ سامانه دفاعی و مقابله با تهدیدات

KSS-۱۳۰؛ سامانه ارتباطی جدید

این مجموعه قرار است امکان استفاده از هواپیما در روز و شب و شرایط نامساعد جوی را فراهم کند.

رادار BRLS-۱۳۰R

یکی از مهم‌ترین تغییرات همین رادار است.

وجود رادار، Yak-۱۳۰M را از یک هواپیمای آموزشی با قابلیت رزمی محدود، به بستری مناسب‌تر برای مأموریت‌های رزمی تبدیل می‌کند؛ زیرا هواپیما می‌تواند برای کشف و رهگیری اهداف هوایی و همچنین استفاده مؤثرتر از تسلیحات هدایت‌شونده به اطلاعات حسگری متکی باشد.

Yak-۱۳۰ M چه تسلیحاتی قرار است حمل کند؟

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌هایی که میان Yak-۱۳۰M با Yak-۱۳۰ وجود دارد، قابلیت‌های آن در حمل تسلیحات است.

طبق آنچه که شرکت سازنده این پرنده سبک اعلام کرده، دامنه تسلیحاتی که Yak-۱۳۰M قادر به حمل آن است نسبت به مدل قبلی گسترده‌تر شده؛ یعنی Yak-۱۳۰M علاوه بر تسلیحات قبلی، قادر به حمل **موشک‌های هوا‌به‌هوا** و **تسلیحات هوا‌به‌زمین هدایت‌شونده دقیق با هدایت ماهواره‌ای و لیزری** است.

این تغییر به این معناست که Yak-۱۳۰M در مقایسه با نسخه قبلی، امکان استفاده از طیف گسترده‌تری از مهمات را پیدا کرده و می‌تواند در مأموریت‌های رزمی، اهداف هوایی و زمینی را با مهمات دقیق‌تر درگیر کند.

به نظر می‌رسد که روس‌ها صرفاً به دنبال اضافه کردن چند موشک یا بمب نیستند؛ بلکه می‌خواهند هواپیما بتوانداهداف هوایی و زمینی را با مهمات دقیق‌تر درگیر کند.

طبق مشخصات رسمی این پرنده، حداکثر وزن محموله رزمی Yak-۱۳۰M ۲۵۰۰ کیلوگرم اعلام شده است. برد پروازی با مخازن سوخت خارجی نیز ۲۲۶۵ کیلومتر و حداکثر سرعتماخ ۰.۹اعلام شده است.

در مجموع، افزایش تنوع تسلیحات و اضافه شدن مهمات هدایت‌شونده دقیق، باعث می‌شود Yak-۱۳۰M نسبت به نسخه قبلی، انعطاف بیشتری در انجام مأموریت‌های رزمی داشته باشد و بتواند علاوه بر نقش آموزشی، در مأموریت‌های درگیری با اهداف هوایی و زمینی نیز کاربرد بیشتری پیدا کند.

موتور چه می‌شود؟

ویژگی شگفت‌انگیز این پرنده به تسلیحاتی که حمل می‌کند ختم نمی‌شود؛ روسیه برای خانواده Yak-۱۳۰ روی ارتقای موتور نیز کار کرده است.

در پروژه‌های توسعه‌ای، موتور **SM-۱۰۰** که از خانواده موتور AI-۲۲۲-۲۵ توسعه یافته، مطرح شده است. این موتور طبق اطلاعات منتشرشده روسی قرار بود بدون افزایش وزن و ابعاد، حدود۲۰ درصد رانش بیشتری ایجاد کند و عمر کاری موتور را نیز افزایش دهد.

اما اینجا باید دقت کرد: نمونه‌ای که در ژوئن ۲۰۲۶ نخستین پرواز Yak-۱۳۰M را انجام داد، با موتور‌های AI-۲۲۲-۲۵ پرواز کرد**؛ بنابراین نباید SM-۱۰۰ را به‌عنوان موتور قطعی نمونه پروازی فعلی معرفی کرد.

 قیمت پرنده Yak-۱۳۰M چقدر است؟

برای نسخه قبلی یعنی **Yak-۱۳۰** قیمت حدودی **۱۵ میلیون دلار** برای هر فروند گزارش شده است؛ رقمی که نشان می‌دهد این پرنده نسبت به اکثر پرنده‌های هم‌رده خود از قیمت نسبتاً ارزانی برخوردار بوده است. برای مثال، قیمت **M-۳۴۶ ایتالیا** که از نزدیک‌ترین پرنده‌ها به Yak-۱۳۰ در این رده محسوب می‌شود، حدود **۳۰ تا ۳۵ میلیون دلار** گزارش شده است؛ یعنی قیمت Yak-۱۳۰ تقریباً نصف این پرنده بوده است.

اما برای نسخه جدید یعنی **Yak-۱۳۰M** با توجه به افزایش قابلیت‌ها و اضافه شدن سامانه‌های جدید، هنوز قیمت مشخصی تعیین نشده است و نمی‌توان رقم دقیقی برای آن اعلام کرد. با این حال، به نظر می‌رسد رسالت این شرکت همچنان ارائه یک پرنده با بالاترین کیفیت و در عین حال **قیمت به‌صرفه** باشد و به نظر نمی‌رسد این پرنده جدید نیز از این قاعده استثنا باشد.

 نخستین پرواز این پرنده چگونه بود؟

نخستین پرواز این پرنده خوش‌قیمت با قابلیت‌های منحصر‌به‌فرد نشان داد که این پرنده علی‌رغم قابلیت‌های زیاد خود و به دلیل وزن سبک، از ظرفیت خوبی برخوردار بوده و مشکلی برای پرواز نداشته است و اولین آزمایش خود را نیز با موفقیت پشت سر گذاشته است.

این پرواز حدود **۵۰ دقیقه** طول کشید و هواپیما تا ارتفاع حدود **۲۰۰۰ متر** و سرعت حدود **۶۰۰ کیلومتر بر ساعت** پرواز کرد. روسیه اعلام کرد برنامه پرواز به‌طور کامل انجام شده و مورد غیرعادی نیز گزارش نشده است؛ بنابراین Yak-۱۳۰M دیگر صرفاً یک **ماکت نمایشگاهی یا طرح روی کاغذ** نیست؛ بلکه نخستین نمونه اولیه آن واقعاً پرواز کرده و وارد مرحله آزمون پروازی شده است.

البته این اتفاق در ادامه برنامه‌ای بود که روسیه پیش‌تر برای توسعه این پرنده اعلام کرده بود. در سال ۲۰۲۴ اعلام شده بود که قرار است **سه نمونه اولیه** برای برنامه آزمایشی Yak-۱۳۰M ساخته شود.

Yak-۱۳۰M جنگنده نسل پنجم نیست

به دلیل قابلیت‌های جذاب Yak-۱۳۰M ممکن است به اشتباه به پرنده‌های نسل پنجم نسبت داده شود و در مقایسه با پرنده‌هایی مانند **F-۳۵، F-۲۲ یا Su-۵۷** قرار بگیرد؛ با این حال، Yak-۱۳۰M کاملاً متفاوت است و اساساً یک **جنگنده سبک مادون‌صوت** است و حداکثر سرعت اعلام‌شده آن ماخ ۰.۹ است.

برای مقایسه با پرنده‌های پیشرفته نسل پنج باید منتظر بود تا عملکرد آن در میدان نبرد مشخص شود؛ با این حال ویژگی‌هایی مثل **ارزان‌تر بودن، چندمنظوره بودن، استفاده آموزشی و رزمی در یک پلتفرم و امکان حمل تسلیحات دقیق** از جمله ویژگی‌هایی است که Yak-۱۳۰M را از جنگنده‌های سنگین و پیشرفته نسل پنجم متمایز می‌کند و در آینده به دلیل همین ویژگی‌ها شاید بتواند با آنها رقابت کند.

 یک ویژگی جالب درباره Yak-۱۳۰M

یک ویژگی جالب درباره  Yak-۱۳۰ این بود  که؛ خلبان می‌تواند با این هواپیما آموزش ببیند و در عین حال، خود هواپیما نیز قابلیت استفاده رزمی داشته باشد.

در نسخه M نیز این ویژگی حفظ شده، اما تجهیزات و قابلیت‌های رزمی آن ارتقا پیدا کرده است.

به این ترتیب، روسیه عملاً به دنبال هواپیمایی است که ** «هم مربی جنگنده باشد و هم در صورت نیاز خودش وارد جنگ شود.» **

روس‌ها همچنین اعلام کرده‌اند که Yak-۱۳۰M می‌تواند در مأموریت‌های رزمی علیه **اهداف هوایی و زمینی، از جمله پهپاد‌های سنگین** مورد استفاده قرار گیرد.

Yak-۱۳۰M هنوز یک جنگنده عملیاتی گسترده و جایگزین‌شده در نیروی هوایی روسیه نیست؛ بلکه پروژه ارتقایافته‌ای است که وارد **مرحله آزمون پروازی** شده است.

نخستین نمونه این پرنده در ژوئن ۲۰۲۶ پرواز کرد و روسیه آزمایش‌های بعدی آن را دنبال می‌کند. در عین حال، روسیه از **علاقه مشتریان خارجی** به Yak-۱۳۰M نیز صحبت کرده است.

این پرنده پیش از نخستین پرواز نیز در مسیر معرفی به بازار‌های خارجی قرار گرفته بود و نمونه Yak-۱۳۰M در نمایشگاه هوایی **Dubai Airshow ۲۰۲۵** به نمایش درآمده بود.