کالابرگ در برابر تورم؛ اعتبار یک میلیون تومانی تا کجای سفره مردم می‌رسد؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، کالابرگ در سال‌های اخیر از یک سیاست حمایتی به یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت برای حفظ امنیت غذایی خانوارها تبدیل شده است. فلسفه اجرای این طرح نیز روشن است؛ به جای آنکه حمایت معیشتی تنها به شکل پرداخت نقدی انجام شود، اعتبار مشخصی برای خرید کالاهای ضروری اختصاص پیدا کند تا بخشی از هزینه سبد غذایی خانوار پوشش داده شود.

در مرحله فعلی، اعتبار کالابرگ برای هر نفر یک میلیون تومان تعیین شده و شارژ شهریور نیز با همین رقم انجام شده است. بر اساس زمان‌بندی اعلام‌شده، اعتبار گروه‌های مختلف در شهریور شارژ شده و برای برخی گروه‌ها نیز فرآیند شارژ تا ۲۵ شهریور ادامه دارد.

اما مسئله اصلی امروز دیگر صرفا پرداخت یا عدم پرداخت اعتبار نیست؛ مسئله این است که این یک میلیون تومان در بازار امروز چه میزان کالا می‌تواند برای یک خانوار خریداری کند.

پزشکیان: رقم کالابرگ قطعا افزایش می‌یابد

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در تازه‌ترین اظهاراتش درباره برنامه‌های حمایتی دولت اعلام کرد که «رقم کالابرگ قطعا افزایش خواهد یافت». این موضع، تکلیف یکی از مهم‌ترین ابهام‌های ماه‌های اخیر را روشن کرده است؛ دولت اصل افزایش اعتبار را پذیرفته و حالا مسئله اصلی، میزان این افزایش و نحوه اجرای آن است.

این اظهارنظر از آن جهت اهمیت دارد که افزایش اعتبار کالابرگ پیش از این نیز در دستور کار دولت قرار گرفته بود، اما به دلیل مسائل مربوط به منابع مالی و بررسی سناریوهای مختلف، رقم جدید در مراحل قبلی اجرایی نشد.

اکنون موضع رئیس‌جمهور روشن‌تر شده است؛ اصل افزایش کالابرگ قطعی است. بنابراین بحث اصلی دیگر درباره ضرورت افزایش اعتبار نیست، بلکه درباره میزان افزایش، زمان دقیق اجرا و جامعه هدف آن است.

مهاجرانی: افزایش کالابرگ از نیمه مهر برای اقشار آسیب‌پذیر

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در ۲۴ شهریور درباره همین موضوع توضیح داد و اعلام کرد با توجه به تأکید و قول رئیس‌جمهور، افزایش کالابرگ برای اقشار آسیب‌پذیر از نیمه مهرماه اجرایی خواهد شد.

این اعلام، از این جهت اهمیت دارد که موضوع افزایش کالابرگ از سطح وعده کلی عبور کرده و حالا یک بازه زمانی برای اجرای آن مشخص شده است. با این حال، رقم نهایی افزایش هنوز اعلام نشده و همین موضوع امکان قضاوت دقیق درباره میزان اثرگذاری سیاست جدید را محدود می‌کند.

سخنگوی دولت همچنین درباره منابع حاصل از اصلاح قیمت بنزین توضیح داده است که این منابع قرار است در حوزه معیشت مردم و از مسیرهایی مانند کالابرگ و دیگر حمایت‌های اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.

بنابراین بر اساس آخرین موضع دولت، خانوارهای آسیب‌پذیر باید منتظر افزایش اعتبار از نیمه مهر باشند؛ با این حال، رقم دقیق اعتبار جدید هنوز اعلام نشده است. این نکته برای ارزیابی سیاست اهمیت زیادی دارد، زیرا بدون مشخص شدن رقم نهایی، نمی‌توان درباره میزان جبران کاهش قدرت خرید قضاوت قطعی کرد.

۱۱ قلم کالابرگ در بازار امروز چقدر قیمت دارند؟

سبد اصلی کالابرگ شامل ۱۱ قلم کالای اساسی در گروه‌های خواروبار، لبنیات و پروتئین است؛ شیر، پنیر، ماست، تخم‌مرغ، گوشت مرغ، گوشت قرمز، برنج، روغن، ماکارونی، حبوبات و قند و شکر.

آخرین رصدهای بازار در شهریور نشان می‌دهد قیمت این اقلام همچنان فاصله قابل توجهی با ارقام ماه‌ها و سال‌های قبل دارد. برای نمونه، برنج ایرانی در بازار در محدوده حدود ۴۵۰ تا ۵۵۰ هزار تومان در هر کیلو قرار گرفته و برخی ارقام مانند طارم هاشمی ممتاز حدود ۴۷۰ هزار تومان و صدری دم‌سیاه تا حدود ۶۰۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده‌اند. برنج خارجی نیز بسته به نوع و برند در محدوده چندصد هزار تومان برای هر کیلو قرار دارد.

در بازار مرغ، قیمت هر کیلو مرغ حدود ۳۲۰ هزار تومان گزارش شده است؛ البته بسته به نوع عرضه و محل فروش، قیمت‌ها می‌تواند متفاوت باشد.

در بخش لبنیات، شیر کم‌چرب نزدیک یک لیتری در برخی گزارش‌های بازار حدود ۱۰۰ تا ۱۴۶ هزار تومان، ماست دبه‌ای ۲.۵ کیلویی حدود ۲۸۵ هزار تومان و پنیر سفید ۴۰۰ گرمی حدود ۱۸۷ هزار تومان قیمت داشته است.

تخم‌مرغ نیز در بسته‌های مختلف، بسته به وزن و برند، تا محدوده حدود ۴۸۵ هزار تومان برای شانه‌های بزرگ رسیده است.

در بازار گوشت قرمز نیز قیمت‌ها فاصله زیادی با قدرت خرید یک خانوار متوسط دارند. در آخرین رصدهای بازار، شقه کامل گوسفندی حدود یک میلیون و ۵۳۰ هزار تومان و برخی قطعات گوشت گوساله نیز حدود یک میلیون و ۷۹۰ هزار تومان قیمت داشته‌اند.

در بخش روغن، بسته ۸۱۰ گرمی روغن سرخ‌کردنی حدود ۳۰۹ هزار تومان گزارش شده و برای برخی انواع روغن پخت‌وپز نیز ارقام بالاتری ثبت شده است. بازار روغن البته در روزهای اخیر با محدودیت عرضه و تفاوت قیمت میان فروشگاه‌ها نیز همراه بوده است.

ماکارونی نیز دیگر کالایی با قیمت‌های پایین سال‌های گذشته نیست و بسته ۷۰۰ گرمی آن در شهریور در محدوده حدود ۷۸ هزار تومان قرار داشته است.

در بازار حبوبات، قیمت‌ها همچنان بالاست. برای نمونه، در ۲۴ شهریور لوبیا قرمز ۹۰۰ گرمی حدود ۴۸۰ هزار تومان قیمت داشته است. عدس درشت ۹۰۰ گرمی نیز حدود ۳۲۵ هزار تومان و عدس ریز ۹۰۰ گرمی حدود ۲۹۵ هزار و ۵۰۰ تومان گزارش شده است.

قیمت شکر نیز در بازار مصرف‌کننده در محدوده حدود ۱۲۰ تا ۱۲۵ هزار تومان برای هر کیلو قرار دارد.

در مجموع، این قیمت‌ها نشان می‌دهد حتی خرید مقدار محدودی از چند قلم اصلی می‌تواند بخش قابل توجهی از اعتبار یک میلیون تومانی را مصرف کند. البته قیمت هر کالا با توجه به برند، وزن، کیفیت، فروشگاه و منطقه متفاوت است و این ارقام صرفا نمونه‌هایی از قیمت‌های جاری بازار هستند.

از ۱ میلیون تومان تا سبدی که هر ماه کوچک‌تر می‌شود

مسئله مهم اینجاست که کالابرگ یک میلیون تومانی به خودی خود عدد کوچکی نیست؛ مشکل زمانی آشکار می‌شود که این عدد در کنار قیمت کالاها قرار گیرد.

برای مثال، تنها یک کیلو گوشت قرمز می‌تواند بیش از یک میلیون تومان هزینه داشته باشد. یک شانه تخم‌مرغ، یک بطری روغن و چند بسته حبوبات نیز به‌راحتی بخش بزرگی از اعتبار یک میلیون تومانی را مصرف می‌کنند. در نتیجه، خانوار نمی‌تواند با این اعتبار، یک سبد کامل و متنوع از ۱۱ قلم را برای یک ماه تهیه کند و ناچار است بخش دیگری از هزینه را از درآمد خود بپردازد.

این همان نقطه‌ای است که باید در ارزیابی کالابرگ مورد توجه قرار گیرد؛ معیار موفقیت طرح، رقم اسمی اعتبار نیست، بلکه میزان کالایی است که خانوار با آن اعتبار می‌تواند خریداری کند.

تورم خوراکی‌ها از تورم عمومی جلو زده است

اهمیت افزایش اعتبار زمانی بیشتر مشخص می‌شود که روند تورم مواد غذایی بررسی شود.

بر اساس آمار مورد استناد در گزارش‌های مربوط به کالابرگ، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در خرداد ۱۴۰۵ به ۱۳۴.۶ درصد رسیده بود. در همان مقطع، تورم نقطه‌به‌نقطه روغن‌ها و چربی‌ها ۲۷۸.۴ درصد، گوشت قرمز و سفید حدود ۱۷۱.۵ درصد و نان و غلات ۱۳۸.۸ درصد گزارش شده بود.

این اعداد به معنای آن نیست که قیمت تک‌تک کالاها دقیقا به همین میزان افزایش یافته‌اند؛ بلکه متوسط تغییرات قیمت در هر گروه را نشان می‌دهند. اما پیام آنها روشن است: سبدی که کالابرگ برای تامین بخشی از آن طراحی شده، با سرعت زیادی گران‌تر شده است.

در سوی دیگر، تورم عمومی نیز در سطوح بالایی قرار دارد و همین مسئله نشان می‌دهد فشار هزینه‌ای خانوار صرفا به یک یا دو قلم محدود نیست.

در چنین شرایطی، حتی افزایش اعتبار کالابرگ نیز اگر متناسب با تغییر قیمت‌ها نباشد، ممکن است تنها بخشی از کاهش قدرت خرید را جبران کند.

افزایش ۲۰ یا ۳۰ درصدی؛ کمک‌کننده هست، اما کافی نیست

یکی از سناریوهایی که پیش‌تر برای افزایش اعتبار کالابرگ مطرح شده بود، افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی اعتبار بود.

اگر رقم فعلی یک میلیون تومان ۲۰ درصد افزایش پیدا کند، اعتبار هر نفر به یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان می‌رسد. افزایش ۳۰ درصدی نیز رقم را به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان می‌رساند.

چنین افزایشی قطعا می‌تواند بخش ناچیزی از فشار هزینه‌ای خانوار را کاهش دهد، اما اگر هدف، حفظ قدرت خرید در برابر تورم خوراکی‌ها باشد، فاصله همچنان قابل توجه خواهد بود.

برای نمونه، اگر تنها تورم عمومی ۸۹ درصدی را مبنا قرار دهیم، یک میلیون تومان برای حفظ قدرت خرید مشابه، باید به حدود یک میلیون و ۸۹۰ هزار تومان برسد.

اگر معیار را تورم ۱۳۴.۶ درصدی خوراکی‌ها قرار دهیم، برای حفظ قدرت خرید یک میلیون تومان، اعتبار باید به حدود ۲ میلیون و ۳۴۶ هزار تومان برسد.

این دو رقم، مبلغ پیشنهادی برای کالابرگ نیستند؛ بلکه فقط یک سنجه برای نشان دادن فاصله قدرت خرید اعتبار فعلی با سطح قیمت‌ها هستند. کالابرگ قرار نیست تمام هزینه خوراک خانوار را پوشش دهد و بنابراین نمی‌توان از این محاسبه نتیجه گرفت که دولت الزاما باید همین مبالغ را پرداخت کند.

از سوی دیگر، پیش‌تر رقم یک میلیون و ۲۳۰ هزار تومان نیز بر اساس یکی از سناریوهای مطرح‌شده در دولت و با توجه به تفاوت قیمتی ۲۳ درصدی مورد اشاره قرار گرفته بود؛ با این حال، این رقم نیز تاکنون به عنوان مبلغ نهایی اعلام نشده است.

نیمه مهر؛ نقطه مهم اجرای تصمیم دولت

اکنون مهم‌ترین اتفاق، تعیین یک زمان مشخص برای آغاز افزایش است. سخنگوی دولت امروز از نیمه مهرماه برای اجرای افزایش اعتبار اقشار آسیب‌پذیر خبر داده است.

این اعلام، نسبت به ابهام‌های قبلی یک گام رو به جلو محسوب می‌شود، زیرا خانوارها دست‌کم با یک بازه زمانی مشخص روبه‌رو هستند. اما برای تکمیل این تصمیم، سه موضوع دیگر باید روشن شود: رقم دقیق اعتبار، گروه‌های مشمول و سازوکار تأمین منابع.

مهاجرانی همچنین درباره منابع حاصل از اصلاح قیمت بنزین توضیح داده است که این منابع قرار است به معیشت مردم بازگردد و از مسیرهایی مانند کالابرگ و سایر حمایت‌های معیشتی مورد استفاده قرار گیرد.

اگر قرار است بخشی از منابع جدید به معیشت اختصاص یابد، طبیعی است که انتظار عمومی برای شفاف شدن میزان منابع و سهمی که به کالابرگ می‌رسد نیز افزایش پیدا کند.

مطالبه اصلی؛ کالابرگ باید با قیمت‌ها حرکت کند

واقعیت این است که کالابرگ به تنهایی نمی‌تواند مسئله تورم را حل کند. حتی اگر اعتبار آن افزایش قابل توجهی پیدا کند، تا زمانی که رشد قیمت کالاهای اساسی ادامه داشته باشد، بخشی از اثر حمایت دوباره از بین خواهد رفت.

به همین دلیل، سیاست حمایتی باید در کنار سیاست کنترل تورم و تنظیم بازار حرکت کند.

برای خانوار کم‌درآمد، تفاوت میان یک میلیون و یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان می‌تواند قابل توجه باشد، اما اگر در همین فاصله قیمت روغن، برنج، گوشت، حبوبات یا لبنیات دوباره افزایش پیدا کند، بخشی از افزایش اعتبار عملا صرف جبران همان افزایش قیمت خواهد شد.

از سوی دیگر، افزایش اعتبار بدون تامین پایدار منابع نیز نمی‌تواند به یک سیاست قابل اتکا تبدیل شود. بنابراین دولت در کنار اعلام رقم جدید، باید درباره منابع مالی آن و نحوه تداوم پرداخت نیز شفاف‌سازی کند.

کالابرگ باید از «عدد اسمی» به «قدرت خرید» برسد

اکنون با وعده رئیس‌جمهور برای افزایش قطعی رقم کالابرگ و اعلام سخنگوی دولت درباره اجرای آن از نیمه مهر، یک فرصت برای تقویت این سیاست حمایتی ایجاد شده است.

مطالبه اصلی در این مرحله نباید صرفا افزایش یک عدد باشد. معیار باید قدرت خرید واقعی خانوار باشد.

اگر یک میلیون تومان در گذشته می‌توانست بخش مشخصی از سبد ۱۱ قلم کالای اساسی را پوشش دهد، اعتبار جدید باید به اندازه‌ای تعیین شود که کاهش قدرت خرید ناشی از تورم را تا حد ممکن جبران کند. همچنین بهتر است سازوکار بازنگری اعتبار به صورت دوره‌ای و بر اساس تغییر قیمت کالاهای مشمول تعریف شود تا فاصله میان حمایت دولت و واقعیت بازار دوباره به چند ماه تاخیر تبدیل نشود.

در نهایت، افزایش کالابرگ می‌تواند بخشی از فشار معیشتی را کاهش دهد و تصمیم دولت برای تقویت حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، در صورت اجرای دقیق و تأمین منابع، گامی مثبت در حفظ قدرت خرید خانوار باشد. اما میزان موفقیت این سیاست را نه رقم اعلام‌شده، بلکه میزان کالایی که خانوار در پایان ماه می‌تواند با آن خریداری کند مشخص خواهد کرد.

اکنون که دولت نیمه مهر را به عنوان زمان اجرای افزایش اعلام کرده، انتظار طبیعی این است که رقم نهایی نیز هرچه سریع‌تر اعلام شود؛ رقمی که باید نه صرفاً برای افزایش اسمی اعتبار، بلکه برای نزدیک شدن حمایت معیشتی به واقعیت قیمت ۱۱ قلم کالای اساسی تعیین شود.