کد خبر:۱۴۵۴۵۲۵
گزارش|
باب المندب، چه تاثیری بر بازارهای جهانی دارد؟/ خنجر تیز یمنی بر روی بن سلمان و ترامپ
تنگه بابالمندب بهعنوان دروازه جنوبی دریای سرخ و کانال سوئز، یکی از مهمترین شریانهای تجارت و انرژی جهان محسوب میشود. این تنگه با مقاومت نیروهای انصارالله یمن حالا در معادلات اقتصادی جهانی پررنگتر شده است و حالا اقتصاد انرژی جهانی و تجارت بین المللی با چالشی در مختصات باب المندب روبهرو است.
به گزارش خبرگزاری دانشجو، گروه اقتصادی: تنگه بابالمندب بهعنوان دروازه جنوبی دریای سرخ و کانال سوئز، یکی از مهمترین شریانهای تجارت و انرژی جهان محسوب میشود. این تنگه که یمن را از جیبوتی و اریتره جدا میکند و در باریکترین نقطه حدود ۲۶ کیلومتر عرض دارد، نقشی کلیدی در انتقال محمولههای نفتی و کالاهای تجاری در جهان ایفا میکند. بر اساس گزارش ها، پیش از تشدید تنشها در منطقه، درصد چشمگیری از محمولههای نفتی جهان و تجارت دریایی بینالمللی مواد غذایی و کالاهای تولیدی از این مسیر عبور میکرد. اقتصاد جهانی حالا به خوبی نشان داده است که به ثبات و امنیت این تنگه استراتژیک وابسته است. ریچارد برونز، از مدیران مؤسسه «انرژی اسپکتس» در اظهاراتی مطرح کرد: «بابالمندب یک خط حیاتی بود، از دست دادن این خط حیاتی زنگ بیدار باشی برای بازار نفت بوده است که نشان میدهد وضعیت فعلی چقدر غیرقابل دوام است».
افزایش وابستگی جهانی به بابالمندب
پیش از جنگ افروزی های آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه خاورمیانه، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکرد که حدود یکپنجم عرضه جهانی را تشکیل میداد. پس از آتش افروزی های ترامپ علیه جمهوری اسلامی ایران و بسته شدن تنگه هرمز، عربستان سعودی شروع به تغییر مسیر نفت خام از طریق خط لوله شرق به غرب و تخلیه محمولهها در بندر ینبع در دریای سرخ کرد. به گفته ریچارد برونز، در بیش ترین حالت خود، حدود ۴.۵ میلیون بشکه نفت خام در روز از بندر ینبع صادر میشده که بخش عمده آن حدود ۳ میلیون بشکه در روز از طریق بابالمندب خارج میشده است. اما با پیشروی انصارالله یمن به مناطق اشغال شده توسط عربستان سعودی، حجم نفت قابل انتقال در آگوست ۲۰۲۶ به حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد، بر اساس گزارشها، کل حجم نفت و فرآوردههای عبوری از بابالمندب در ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۷ درصد از تولید جهانی نفت بوده است. در صورت بسته شدن کامل این تنگه، حدود ۷ درصد از عرضه جهانی نفت و فرآوردههای نفتی با محدودیت مواجه خواهد شد.
جهش قیمت نفت در پی تشدید تنشها
نیروهای مسلح یمن پس از آزادسازی مناطق تحت سلطه عربستان سعودی اعلام کردند در جریان عملیات بزرگ آزادسازی مناطق ساحلی غرب یمن، ۶ منطقه در استانهای تعز و الحدیده آزاد شدهاند که مجموعا ۵۴۰۰ کیلومتر مربع را دربر میگیرد، این عملیات در ۱۲ شهریور آغاز و در ۱۹ شهریور با اعلام ورود نیروهای یمنی به جزیرۀ «میون» در بابالمندب خاتمه یافت. طی این عملیات، نیروهای یمنی به ۳۸ تیپ نظامی از نیروهای سعودی حمله کردند که در جریان آن صدها نفر کشته، زخمی یا اسیر شدند. مناطقی که در روزهای گذشته توسط انصارالله یمن آزاد شدهاند، بین ۹ تا ۱۱ سال تحت اشغال نیروهای مورد حمایت عربستان و امارات قرار داشتهاند. اما نکته حائز اهمیت این است که پیشروی نیروهای انصارالله به مناطق تحت سلطه عربستان سعودی تاثیر مستقیمی بر بازار انرژی جهانی گذاشته است، بر اساس گزارشهای منتشرشده قیمت نفت خام برنت در اوج درگیری روزهای گذشته به 110 دلار رسید که بالاترین سطح خود از ماه مِی بود.
زنجیرهای از بحرانها/ از دیزل تا هلیوم
تأثیر اختلال در بابالمندب تنها به نفت خام محدود نمیشود و زنجیرهای از کالاهای استراتژیک را تحت تأثیر قرار میدهد. اختلال در تنگه بابالمندب، بحران انرژی را فراتر از نفت خام گسترش میدهد. دو فرآورده کلیدی که مستقیماً تحت تأثیر قرار میگیرند، دیزل و نفت سفید (سوخت جت) هستند که ستون فقرات حملونقل و زنجیره تأمین جهانی را تشکیل میدهند. دیزل سوخت اصلی کامیونها، قطارهای باری، کشتیهای تجاری و ماشینآلات کشاورزی است. بر اساس گزارشها، قیمت دیزل در آمریکا برای اولین بار از مرز ۶ دلار در هر گالن عبور کرده است که نسبت به سال گذشته بیش از ۶۰ درصد افزایش نشان میدهد. این جهش قیمت مستقیماً بر هزینههای حملونقل تأثیر میگذارد، زیرا کامیونها بیش از ۷۰ درصد بار آمریکا را جابجا میکنند و سوخت، دومین هزینه عملیاتی بزرگ ناوگانهای باری پس از دستمزد رانندگان است، دیزل در تمام مراحل زنجیره تأمین غذا نقش دارد، از ماشینآلات کشاورزی و قایقهای ماهیگیری تا کامیونها و قطارهایی که محصولات را به فروشگاهها میرسانند. همچنین سوخت جت که از نفت سفید تصفیه میشود، بزرگترین هزینه عملیاتی شرکتهای هواپیمایی را تشکیل میدهد و حدود ۳۰ درصد از کل مخارج آنها را شامل میشود.
تأثیر اختلال در بابالمندب تنها به نفت خام محدود نمیشود و زنجیرهای از کالاهای استراتژیک را تحت تأثیر قرار میدهد.
کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در سال ۲۰۲۵ حدود ۶.۵ میلیون تن آلومینیوم اولیه تولید کردند که معادل ۹ درصد ظرفیت جهانی است. اهمیت این منطقه در بازار خارج از چین چشمگیرتر است بهطوری که بیش از ۲۳ درصد از عرضه ۲۹.۶ میلیون تنی خارج از چین توسط خاورمیانه تأمین شد. منطقه خلیج فارس همچنین حدود ۱۵ درصد از واردات آلومینیوم اتحادیه اروپا و ۲۰ درصد از واردات آمریکا را تشکیل میدهد.
انحصار ۳۰ درصدی قطر و تهدید صنعت تراشه؛ هلیوم گازی بدون جایگزین نزدیکمدت در تولید تراشههای پیشرفته است که برای خنکسازی ویفرهای سیلیکونی، کنترل دما در لیتوگرافی و تشخیص نشتی کاربرد دارد. قطر با تأمین حدود ۳۰ درصد از عرضه جهانی هلیوم، موقعیت انحصاری دارد. هلیوم بهعنوان محصول جانبی فرآوری گاز طبیعی مایع (ال ان جی) در تأسیسات راس لفان تولید میشود که بزرگترین سایت تولید هلیوم جهان است، اختلال درعرضه آلومینیوم و هلیوم میتواند تولید صنایع خودروسازی، هوافضا و حتی خطوط تولید نیمههادیها را متوقف و با خطر جدی مواجه کند.
تنگههای هرمز و بابالمندب بهعنوان دو گلوگاه استراتژیک، نقش تعیینکنندهای در انتقال کود و مواد اولیه آن به بازارهای جهانی ایفا میکنند. وابستگی شدید تجارت کود جهان به این دو مسیر، آنها را به نقاطی حیاتی برای امنیت غذایی بینالمللی تبدیل کرده است. بر اساس آمارها، حدود ۳۰ درصد از تجارت دریایی کود جهان از تنگه هرمز عبور میکند. در سال ۲۰۲۴، نزدیک به ۱۸.۵ میلیون تن اوره از طریق این تنگه صادر شده است. این حجم عظیم، هرمز را به مهمترین مسیر خروج کود از منطقه خاورمیانه به مقصد آسیا، آفریقا و آمریکای جنوبی تبدیل کرده است. در سوی دیگر، تنگه بابالمندب بهعنوان مسیر جایگزین، بیش از ۳۰ درصد از صادرات جهانی کود شیمیایی را از خود عبور میدهد. با این حال، تشدید تنشها در این مسیر، عملاً تامین کود بسیاری از کشور ها را با خطر جدی مواجه کرده است.
ضربه ۱۰ میلیارد دلاری به اقتصاد مصر
مصر یکی از مهمترین کشورهایی است که با بسته شدن تنگه باب المندب، اقتصادش از این تنشها آسیب می بیند. کاهش ترافیک در کانال سوئز ناشی از ناامنی در بابالمندب مصر را در موقعیت نگران کننده ای قرار داده است، دولت مصر خسارت ناشی از این بحران را میلیاردها دلار برآورد کرده است. رئیسجمهور مصر، عبدالفتاح السیسی، اعلام کرده که کشورش حدود ۱۰ میلیارد دلار از درآمدهای کانال سوئز را در پی حملات به کشتیها در تنگه بابالمندب از دست داده است، وزیر امور خارجه مصر نیز اخیراً خسارت ناشی از این بحران را نزدیک به ۱۱ میلیارد دلار عنوان کرده است. ناامنی در بابالمندب، کانال سوئز را از یک شریان درآمدی حیاتی به یک گلوگاه آسیبپذیر تبدیل کرده است. خسارت میلیاردی به مصر نشان میدهد که بحران در این تنگه، فراتر از یک مسئله امنیتی یا حملونقل، به یک شوک اقتصادی تمامعیار برای منطقه و جهان تبدیل شده است.
تغییر مسیر کشتیها و هزینههای سرسامآور
برای دوری از نا امنی بابالمندب، بسیاری از کشتیها مجبور شدهاند مسیر بسیار طولانیتری را از طریق دماغه امید نیک در جنوب آفریقا انتخاب کنند. این مسیر جایگزین، بیش از یک ماه به زمان سفر این کشتی ها اضافه کرده و هزینههای حملونقل و بیمه را بهشدت افزایش میدهد. برای مثال یک محموله نفت خام عربستان از بندر ینبع این کشور تا کره جنوبی که از طریق بابالمندب حدود ۲۴ روز طول میکشد، از مسیر سوئز و دماغه امید نیک ۵۴ روز به طول میانجامد، یعنی بیش از چهار هفته تأخیر. در نمونهای دیگر، یک نفتکش حامل نفت عربستان به بنگلادش که مسیر معمول ۱۲ روزه را طی میکرد، اکنون باید ۱۴,۰۰۰ مایل دریایی را طی کند و سفر آن به ۵۵ روزافزایش یافته است. این تأخیرها و هزینههای اضافی، عاملی کلیدی در افزایش قیمتها و تورم جهانی است. تغییر مسیر اجباری از بابالمندب به دماغه امید نیک، نه تنها زمان و هزینه حملونقل را بهشدت افزایش داده، بلکه ظرفیت مؤثر ناوگان جهانی را کاهش داده و فشار تورمی مضاعفی بر اقتصاد جهان وارد کرده است. این وضعیت نشان میدهد که امنیت تنگه بابالمندب، عاملی تعیینکننده برای ثبات زنجیره تأمین و قیمتها در سراسر جهان است.
از رویاپردازی بن سلمان تا دیوانگی ترامپ
تنگه بابالمندب یک گلوگاه ژئوپلیتیک است که ثبات آن برای جریان انرژی و کالا در جهان حیاتی است. هرگونه اختلال در آن، بهویژه در سایه بحرانهای موجود، میتواند به یک شوک تورمی مرکب برای اقتصاد جهانی تبدیل شود و امنیت انرژی و غذایی کشورها را به خطر بیندازد. عربستان سعودی در 26 مارس 2015 با تشکیل ائتلافی از کشورهای عربی و به ویژه کمک امارات، تهاجم هوایی خود را علیه مردم یمن با ادعای حمایت از عبدربه منصور هادی، رئیس جمهور مستعفی این کشور، آغاز کرد، اما الان با گذشت حدود 11 سال از این تجاوز، دود ناشی از این آتش افروزی به چشم خودش برگشته است، تا جایی که برای صادرات نفت خود هم به مشکل برخورده و تسلیم اراده مردم یمن و قدرت انصارلله شده است.
از سوی دیگر سیاست های تجاوزکارانه ترامپ و توحش بی حد و مرز رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران و به راه انداختن یک جنگ بی هدف و شکست مقابل ایران باعث شده تا تنگه هرمز تا توقف جنگ افروزی های آمریکا و رژیم صهیونیستی بسته شود. تنگه هرمز و تنگه باب المندب، این دو گلوگاه ژئوپلیتیک در دنیا، حالا نبض اقتصاد بین الملل را در دست دارند. عربستان سعودی که با رویای تسلط بر یمن، جنگی ۱۱ ساله را آغاز کرد، اکنون خود در تیررس موشکها و پهپادهای انصارالله قرار گرفته و صادرات نفتش از مسیر دریای سرخ به خطر افتاده است.
تنگه هرمز و تنگه باب المندب، این دو گلوگاه ژئوپلیتیک در دنیا، حالا نبض اقتصاد بین الملل را در دست دارند.
از سوی دیگر ترامپ که با توهم تغییر معادلات منطقه، جنگی بیهدف علیه ایران به راه انداخت، نه تنها موفق به تسلیم ایران نشد، بلکه باعث شد تنگه هرمزکه تا قبل از جنگ در دسترس همه کشورها بود بسته شود و اقتصاد جهانی را وارد شوک تورمی شود. نتیجه این ماجراجوییها، نه تسلط بر گلوگاههای انرژی، بلکه تبدیل این آبراههای حیاتی به میدان نبرد و اهرم فشار علیه خود آمریکا و متحدانش بوده است. تا زمانی که این سیاستهای تجاوزکارانه ادامه داشته باشد، بابالمندب و هرمز نه مسیرهای تجارت، بلکه اهرمی برای یک جنگ فرسایشی خواهند بود که هزینه آن را اقتصاد جهانی میپردازد.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
