دیدگاه شهید آویني در خصوص خدمت سینما به اسلام

گروه فرهنگي «خبرگزاری دانشجو»، سید مرتضی آوینی از هنرمندان متعهد و شهید راه انقلاب اسلامی، یکی از بزرگانی است که آثار و گفتاری را در قالب فیلم، کتاب، مقاله، مصاحبه و ... از خود به جا گذاشته است.

 

وی در عرصه سینما معتقد است که نمی توان سینمای اسلامی ایجاد کرد، اما می توان و باید آن را در خدمت اسلام درآورد و این وظیفه ای بر گردن تمامی هنرمندان است؛ از این رو در زیر به بازخوانی برخی از نظرات این شهید بزرگوار در خصوص به خدمت اسلام درآوردن سینما پرداخته ایم.

 

چه بايد کرد؟ ... شأن انساني والاتر از آن است که به اسباب و وسايل تعلق پيدا کند و رشد انسان در مسير تعالي به سوي حق در معارج نهايي به قطع تعلق نسبت به اشيا و يأس از اسباب منتهي خواهد شد.

 

پيشنهاد ما آن نيست که ابزار تکنولوژيک را به دور بيندازيم؛ آنچه که ما بايد خود را از آن در امان داريم «مرعوب و مفتون شدن در برابر تکنولوژي» است و تنها در اين حالت است که مي‌توان «بدون وابستگي»، از علوم رسمي و محصولات تکنولوژيکي از آن در خدمت غايات مقدس ديني سود جست.

 

باید دانست که سینما ماهیتاً با کفر و شرک نزدیکی بیشتری دارد تا اسلام. نسبت سینما با حق و باطل یکسان نیست و از این لحاظ، استفاده از سینما در خدمت اشاعه دین و دینداری با دشواری های خاصی همراه است که اگر مورد غفلت واقع شود، اصل مطلب منتفی خواهد شد.

 

سینما و تلویزیون ظروفی نیستند که ما هرچه بخواهیم در آن ها بریزیم؛ آن ها ماهیتاً برای ایجاد «تفنن و تفریح و تغفل» شکل گرفته اند و اگر ما بخواهیم رسانه های گروهی را به سوی غایتی که حضرت امام  فرموده اند: به دانشگاه عمومی اسلامی بکشانیم، قبل از هر چیز لازم است که با تحقیق و تعمق در ماهیت این وسایل و موجبات آنها، راه های خروج از «موجبیت تکنیک» را جست وجو کنیم.

 

براي اينكه سينما در خدمت اسلام درآيد بايد حجاب تكنيك سينما خرق شود، شرط اصلي همان تقواست كه انسان را به اخلاص مي رساند و با اخلاص درهاي حكمت نيز بر قلب گشوده مي شود. تنها راه خروج از ولايت تكنيك و گذشت ازمتافيزيك غرب، تحت تقواست و آن گاه در پرتو حكمت متيقن، به تمدن غرب و لوازم و آثار و عناصر آن نگريستن.

 

تعبیر «سینمای اسلامی» درست نیست. سینما شاید آنچنان که هست مسلمان شدنی نباشد، اما می توان آن را به خدمت اسلام درآورد و این وظیفه ای است گران بر گرده ما. ... اگر ما بخواهیم در سینما روی خطاب خویش را همچون انبیا به فطرت الهی انسان بگردانیم که برای استخدام سینما در خدمت اهداف متعالی اسلام چاره ای جز این نیست، باید کیفیت تاثیرگذاری عناصر بیانی سینما را خوب بشناسیم... اگر ما بخواهیم هنر امروز را در خدمت اسلام درآوریم، باید آفاق تذکر و تفنن را با یکدیگر اشتباه نکنیم و بدانیم که هنر اگر آنچنان که هست ملحوظ شود، نه آنچنان که باید باشد، در خدمت تفنن بشر قرار گرفته است...

 

برای آن که سینما در خدمت اسلام درآید باید حجاب تکنیک سینما فرق شود. يكي از مهم ترين حجاب هايي كه بايد خرق شود مسئله «جذابيت» است كه بايد آن را از لوازم ذاتي سينما و تلويزيون دانست. جذابیت از لوازم ذاتی سینماست و از این نظر بین سینمای تجارتی و غیرتجارتی تفاوتی نیست.

 

سینمای غیرتجارتی و بالاخص سینمایی که می خواهد در خدمت اسلام قرار بگیرد؛ اگر چه نمی تواند مسئله جذابیت را به طور کامل نفی کند، اما باید بتواند از آن عبور کند. سینمای تجارتی به مسئله جذابیت اصالت می دهد و مخاطب خویش را نیز همواره انسانی فرض می کند ضعیف، بی اختیار، عجول، جهول، احساساتی، اهل تفنن، قدرت طلب و... یعنی بنیان خطاب خویش را همیشه بر ضعف های روحی بشر قرار می دهد و سینمایی که می خواهد در خدمت اسلام باشد، باید روی خطاب خویش را به فطرت الهی انسان بازگرداند.