جهاد دانشگاهی دانشگاه را از «دانایی» به «توانایی» تبدیل کرد

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه در جمع رؤسا و مسئولان جهاد دانشگاهی با تبریک و قدردانی از تلاش‌های جهادگران، اظهار کرد: یاد همه جهادگران شهید و شهدای گرانقدر را گرامی می‌داریم و در رأس همه این شهدا، از امام شهیدمان یاد می‌کنیم که جهادگر اصلی بود و درس جهادگری را به همه ما آموخت.

وی افزود: از سروران عزیزم، رؤسای جهاد دانشگاهی در استان‌های مختلف که شبانه‌روز زحمت می‌کشند و در عرصه‌های مختلف علم و فرهنگ، حکمرانی و الگوسازی می‌کنند، صمیمانه تشکر می‌کنم و به همه این عزیزان خدا قوت می‌گویم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین از افرادی که در تأسیس و استمرار فعالیت جهاد دانشگاهی نقش داشته‌اند، قدردانی کرد و گفت: از همه کسانی که در تأسیس جهاد دانشگاهی و استمرار این حرکت جهادی تلاش کردند و مسئولیت داشتند و در این مسیر خون دل‌ها خوردند، عرق ریختند، زحمت کشیدند و مبارزه کردند تا توانستند طرح‌ها و ایده‌های خود را به فعلیت برسانند، تشکر می‌کنم.

خسروپناه ادامه داد: از دکتر منتظری که هم از مؤسسان جهاد دانشگاهی بوده‌اند و هم شخصیتی علمی هستند و در رشد علم و فرهنگ جهاد دانشگاهی تلاش کرده‌اند، نیز تشکر می‌کنم.

وی با اشاره به نقش جهاد دانشگاهی در تحول دانشگاه‌های کشور گفت: یکی از برکات جهاد دانشگاهی این بود که دانشگاه را از «دانایی» به «توانایی» تبدیل کرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به وضعیت دانشگاه‌ها در سال‌های ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: همه ما دانشگاه اول انقلاب را به یاد داریم. دانشگاه در آن مقطع آموزش‌محور بود و تا سال‌ها بعد از انقلاب نیز آموزش‌محور باقی ماند. بعد از آن، دانشگاه به مرحله‌ای از بلوغ رسید که آموزش و پژوهش‌محور شد و این یک رشد و بالندگی مهم بود.

خسروپناه افزود: استادان باسواد و دانشمند دانشگاه در این ارتقای جایگاه نقش داشتند. در گام بعد، دانشگاه به این رشد و بالندگی رسید که آموزش و پژوهش باید به فناوری و نوآوری ارتقا پیدا کند؛ یعنی دانشگاه باید پارک علم و فناوری داشته باشد؛ هم پارک‌های علم و فناوری استانی و هم پارک‌های فناوری دانشگاهی و حتی در برخی دانشگاه‌ها پارک‌های فناوری دانشکده‌ای شکل گرفت.

وی با بیان اینکه این تحول را باید در بستر فعالیت‌های واقعی و عملی جهاد دانشگاهی مورد توجه قرار داد، گفت: اگر به صورت تعینی، نه تعیینی و دستوری، این مسئله را بررسی کنیم، می‌بینیم که فرهنگ تبدیل «دانایی به توانایی» با این سیری که در دانشگاه شکل گرفت، محصول حرکت جهاد دانشگاهی بود؛ البته این اتفاق با دستور و ابلاغ ایجاد نشد، بلکه به صورت عملی و در میدان شکل گرفت.

 جهاد دانشگاهی دانشگاه را به سمت مأموریت‌گرایی سوق داد

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به نقش جهاد دانشگاهی در دوران دفاع مقدس عنوان کرد: در دوران جنگ، بسیاری از نیازهای کشور را جهاد دانشگاهی بر عهده گرفت و تأمین کرد. سؤال این است که چگونه جهاد دانشگاهی که یک فرهنگ بود، توانست استادان دانشگاه را به کار بگیرد تا ضرورت‌ها و نیازهای نظامی و دفاعی جنگ را تأمین کنند؟

 خسروپناه ادامه داد: جهاد دانشگاهی در دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر و همچنین در استان‌های مختلف این فرصت را ایجاد کرد که دانشگاه بازتعریف شود و از یک دانشگاه صرفاً آموزشی به دانشگاهی مأموریت‌گرا تبدیل شود.

وی تصریح کرد: امروز می‌بینیم که دانشگاه‌های کشور بحث مأموریت‌گرایی را دنبال می‌کنند. برای مثال، دانشگاه علم و صنعت در برخی حوزه‌های علمی، از جمله فناوری‌های کوانتومی، محوریت و مرکزیت پیدا کرده و در حوزه ماهواره نیز مأموریت‌هایی را دنبال می‌کند. دانشگاه صنعتی شریف نیز در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی فعالیت‌های مهمی دارد.

حجت‌الاسلام خسروپناه تأکید کرد: این فرصت و مأموریت‌گرایی که امروز در دانشگاه‌های مختلف شکل گرفته، به نظر من حاصل فرهنگی است که جهاد دانشگاهی ایجاد کرده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی یکی دیگر از ویژگی‌های جهاد دانشگاهی را تربیت نیروی انسانی توانمند برای آینده دانست و گفت: جهاد دانشگاهی انسان‌های توانمندی را برای آینده تربیت کرد و راز این موفقیت نیز در این بود که از همان مرحله جذب دانشجو در جهاد دانشگاهی، این فرهنگ به او منتقل می‌شد.

وی افزود: دانشجویی که در ادامه تحصیل خود به مقطع دکتری می‌رسید، این فرهنگ را در گروه آموزشی، آزمایشگاه و کارگاه خود دنبال می‌کرد. اگر استادی ۳۰ یا ۴۰ سال در دانشگاه تدریس کرده باشد، اما این فرهنگ را نداشته باشد، انتقال فرهنگ «توانایی» و «تبدیل دانایی به توانایی» به نسل جدید بسیار دشوار خواهد بود.

حجت‌الاسلام خسروپناه خاطرنشان کرد: جهاد دانشگاهی از همان دوران دانشجویی، جوان را با این فرهنگ مأنوس کرد تا زیست‌جهان او، زیست‌جهان «دانایی و توانایی» باشد. جهاد دانشگاهی می‌تواند این کار را انجام دهد.

وی بر ضرورت توجه دوباره جهاد دانشگاهی به تربیت دانشجویان تأکید کرد و گفت: نخستین تأکید در این جلسه این است که جهاد دانشگاهی به تربیت دانشجو برگردد. نمی‌گویم این موضوع نبوده یا تعطیل شده است، اما در یک مقطع کمرنگ شده و باید دوباره به جایگاه خود بازگردد.

 خسروپناه ادامه داد: اگر می‌خواهید این فرهنگی که به دست شما از ابتدای انقلاب آغاز شد و به برکت ستاد انقلاب فرهنگی، جهاد دانشگاهی شکل گرفت، استمرار پیدا کند، باید به این موضوع توجه ویژه داشته باشید.

 جهاد دانشگاهی از نخستین مولودهای ستاد انقلاب فرهنگی بود

وی با اشاره به پیشینه شکل‌گیری جهاد دانشگاهی اظهار کرد: جهاد دانشگاهی از نخستین مولودهای ستاد انقلاب فرهنگی و به معنای امروز، شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

خسروپناه در ادامه با اشاره به جایگاه جهاد دانشگاهی در ساختار شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: در ابتدا نیز دو عضو دانشجو در شورا حضور داشتند. اگر درست به خاطر داشته باشم، در شورا حضور داشتند. اما اینکه چه شد به مرور رئیس جهاد دانشگاهی نیز از شورا حذف شد و چه کسانی پیشنهاد این اتفاق را دادند، نمی‌دانم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: معتقدم رئیس جهاد دانشگاهی باید عضو رسمی و حقوقی شورای عالی انقلاب فرهنگی باشد. ان‌شاءالله این موضوع را در پیشنهادهایی که خدمت مقام معظم رهبری ارائه خواهیم کرد، مطرح می‌کنیم.

وی افزود: بنابراین حضور دانشجویان و ارتباط دانشجویی جهاد دانشگاهی بسیار مهم است. البته من نمی‌خواهم اهمیت کارهای ارزشمند فناورانه‌ای را که شما از سطوح مختلف آمادگی فناوری (TRL) از یک تا هشت و نه طی می‌کنید و به انجام می‌رسانید، نادیده بگیرم؛ سخن من این است که اگر می‌خواهید این فعالیت‌ها استمرار پیدا کند و فرهنگ جهاد دانشگاهی به دانشجویان منتقل شود، تربیت انسان توانمند برای آینده باید از دوره دانشجویی آغاز شود.

فرهنگ «توانستن» باید از دوران دانشجویی منتقل شود

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: دانشجو باید از همان دوران تحصیل به گونه‌ای تربیت شود که بتواند تولید دانش و تولید اثر کند. اگر امروز دستاوردهای بزرگی مانند فعالیت‌های مرحوم استاد کاظمی آشتیانی در پژوهشگاه رویان را مشاهده می‌کنیم، راز آن در این بود که ایشان ابتدا فرهنگ «توانستن» و «توانایی» را پیدا کرد و دانش را در خدمت این توانایی قرار داد.

حجت‌الاسلام خسروپناه خاطرنشان کرد: مرحوم کاظمی آشتیانی دانشجویان مقطع کارشناسی را نیز در کنار خود جمع کرد و همین دانشجویان بعدها استاد شدند. او فرهنگ جهادی و فرهنگ توانستن را به آنان منتقل کرد و همین مسئله رویان را به جایگاه امروزی رساند.

وی با اشاره به فعالیت‌های علمی و فناورانه جهاد دانشگاهی تصریح کرد: تحقیقاتی که امروز شما در حوزه پلاسما، سرطان و حوزه‌های دیگر انجام می‌دهید و حتی در حوزه علوم انسانی که الحمدلله کارهای بزرگ، نو و ابتکاری در حال انجام است، باید از همین مسیر دنبال شود.

جهاد دانشگاهی نباید در حاشیه دانشگاه باشد

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر جایگاه جهاد دانشگاهی در ساختار دانشگاه گفت: جهاد دانشگاهی نباید حاشیه دانشگاه باشد؛ جهاد دانشگاهی باید متن دانشگاه باشد.

وی ادامه داد: این فرهنگ نیز نباید در حاشیه دانشگاه مطرح شود، بلکه باید در متن دانشگاه قرار گیرد. از این رو به وزیر علوم، پیشنهاد می‌کنم حداقل در یکی از جلساتی که با رؤسای دانشگاه‌ها دارند، حتماً دکتر منتظری را دعوت کنند تا الگوی تعامل شبکه‌ای میان دانشگاه و جهاد دانشگاهی مطرح شود.

حجت‌الاسلام خسروپناه افزود: این موضوع باید جا بیفتد که رئیس دانشگاه، همان‌طور که معاون آموزشی، معاون پژوهشی و معاون فرهنگی و دانشجویی دارد، بداند جهاد دانشگاهی نیز یک بخش فرعی و حاشیه‌ای دانشگاه نیست، بلکه یکی از ارکان دانشگاه است.

وی تأکید کرد: دانشگاه باید احساس کند که جهاد دانشگاهی یکی از ظرفیت‌های اصلی آن برای تبدیل دانایی به توانایی است و اگر دانشگاه بخواهد به مسائل واقعی جامعه بپردازد، باید از ظرفیت جهاد دانشگاهی استفاده کند.

حجت‌الاسلام خسروپناه با اشاره به برخی مسائل واقعی و اولویت‌های علمی و فناورانه کشور گفت: مسائل واقعی جامعه امروز چیست؟ حوزه امنیت غذایی، میکروالکترونیک، آسیب‌های اجتماعی، هوش مصنوعی، حکمرانی، فناوری کوانتوم، سلول‌های بنیادی، زیست‌فناوری، زیست مصنوعی و انرژی‌های پاک از جمله حوزه‌هایی هستند که با مسائل واقعی جامعه ارتباط دارند.

وی افزود: اگر دانشگاه می‌خواهد به مسائل واقعی جامعه بپردازد، باید این فرهنگ جهاد دانشگاهی را در خود تقویت کند. مسائل توأم از فناوری‌های سخت و فناوری‌های نرم را شامل می‌شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی توضیح داد: فناوری نرم، برای مثال، در مباحث مربوط به حکمرانی معنا پیدا می‌کند. امروز در هر حوزه‌ای که خلأ داریم، بخشی از آن به خلأ حکمرانی بازمی‌گردد.

 خسروپناه ادامه داد: در حوزه امنیت، قطعاً ابزارهای سخت مورد نیاز است. برای مثال، اگر ارتباطات کوانتومی با امنیت پیوند بخورد، می‌تواند به حل بسیاری از مشکلات امنیتی کمک کند؛ اما در کنار آن، یک مقوله نرم دیگر نیز مورد نیاز است که آن «حکمرانی امنیت» است.

وی با اشاره به حوزه ارتباطات و فناوری‌های مرتبط با آن گفت: اگر امروز در حوزه ارتباطات و فناوری‌های ارتباطی با مشکلاتی مواجه هستیم، صرفاً ابزار سخت نمی‌تواند مسئله را حل کند. در کنار ابزارهایی مانند هوش مصنوعی، که باید با استفاده از GPU برنامه‌های مختلف را راه‌اندازی کند و همچنین توسعه الگوریتم‌های کوانتومی و پساکوانتومی، به حکمرانی ارتباطات و یک حکمرانی نرم در این حوزه نیز نیاز داریم.

حکمرانی علم؛ حلقه اتصال سیاست تا میدان

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی این نیازها را از مسائل اساسی جامعه دانست و اظهار کرد: این نیازهای اولیه جامعه است و انجام آنها بر عهده دانشگاه‌هاست.

حجت‌الاسلام خسروپناه خطاب به رؤسای جهاد دانشگاهی گفت: خواهش من از رؤسای جهاد دانشگاهی این است که تا می‌توانید اتصال جهاد دانشگاهی با دانشگاه و همچنین اتصال جهاد دانشگاهی با پارک‌های علم و فناوری را تقویت کنید.

وی تأکید کرد: جهاد دانشگاهی نباید خود را به‌عنوان یک تافته جدابافته ببیند. ممکن است گاهی گفته شود که دانشگاه، جهاد دانشگاهی را تحویل نمی‌گیرد؛ در این صورت باید آن‌قدر ارتباط برقرار شود تا این تعامل شکل بگیرد و دانشگاه ظرفیت جهاد دانشگاهی را بپذیرد.

حجت‌الاسلام خسروپناه با اشاره به ضرورت همکاری میان مسئولان در رفع موانع این ارتباط گفت: در برخی موارد ممکن است رئیس جهاد دانشگاهی نیاز داشته باشد از بنده کمک بخواهد و پیگیری موضوعی را به بنده بسپارد. ما نیز در برخی استان‌ها حضور پیدا کرده‌ایم و نکات ضعفی که به ما منتقل شده بود، با رئیس دانشگاه در میان گذاشته‌ایم و الحمدلله برخی از این مشکلات حل شده است.

وی افزود: این موارد اشکالی ندارد و همه ما باید دست به دست هم بدهیم؛ اما اصل موضوع این است که جهاد دانشگاهی باید خود بخواهد عضو و رکن اصلی دانشگاه باشد. این کار ابتدا باید از سوی خود جهاد دانشگاهی انجام شود و بعد می‌توان انتظار داشت که رؤسای دانشگاه‌ها نیز وارد میدان شوند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: حکمرانی علم، حلقه اتصال سیاست تا میدان است و این حکمرانی باید به دست شما عزیزان دنبال شود.

فرهنگ جهاد دانشگاهی با علم و فناوری درهم‌تنیده است

حجت‌الاسلام خسروپناه در ادامه با تأکید بر پیوند فرهنگ جهاد دانشگاهی با علم و فناوری گفت: وقتی از فرهنگ جهاد دانشگاهی سخن می‌گوییم، باید توجه داشته باشیم که این فرهنگ با علم و فناوری درهم‌تنیده است. این نکته را پیش‌تر نیز اشاره کردم و می‌خواهم بر آن تأکید کنم که مراقب باشیم حوزه‌هایی که به تعبیر من برند جهاد دانشگاهی هستند، تضعیف نشوند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به برخی از این حوزه‌ها گفت: حوزه سلول‌های بنیادی، فناوری‌های مختلف، قطار سریع‌السیر، تحقیقات مربوط به سرطان، پلاسما، دارو و دیگر حوزه‌هایی که جهاد دانشگاهی در آنها فعالیت کرده و موفق بوده است، نباید تنزل پیدا کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه خاطرنشان کرد: این حوزه‌ها حتماً باید رشد پیدا کنند. البته ممکن است تصمیم بر این باشد که وقتی یک فناوری یا فعالیت علمی به مرحله‌ای از بلوغ رسید، تقسیم کار جدیدی صورت گیرد، اما این به معنای کنار گذاشتن ظرفیت ایجادشده نیست؛ بلکه باید مراقبت شود دستاوردها و برندهای علمی و فناورانه جهاد دانشگاهی استمرار یافته و توسعه پیدا کنند.

وی در بخش پایانی سخنان خود در جمع مسئولان جهاد دانشگاهی اظهار کرد: وقتی یک فناوری به TRL هشت رسید، باید آن را تجاری‌سازی کرد و در اختیار شرکت‌های تجاری قرار داد تا مراحل بعدی را دنبال کنند. فعالیت‌های علمی و فناورانه باید در جهاد دانشگاهی انجام شود و کارهای بعدی که جنبه بازاریابی و تجاری‌سازی دارد، توسط دستگاه‌ها و مجموعه‌های تخصصی مربوط دنبال شود.

وی با تأکید بر ضرورت ارتباط جهاد دانشگاهی با دولت افزود: البته این موضوع نیازمند ارتباط جهاد دانشگاهی با دولت است؛ اما ارتباط با دولت صرفاً به این معنا نیست که در سخنرانی‌ها بر آن تأکید کنیم، بلکه باید مصداق به مصداق پیگیری شود.

ضرورت پیگیری مصداقی ارتباط جهاد دانشگاهی با دولت

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: باید آن‌قدر با دستگاه مربوط، وزارتخانه مربوط، دولت، رئیس‌جمهور و معاون اول رئیس‌جمهور جلسه برگزار کنیم و موضوع را پیگیری کنیم تا این مسئله تثبیت شود که خروجی‌های علمی و فناورانه جهاد دانشگاهی وارد سیستم تجاری‌سازی شوند.

خسروپناه تصریح کرد: اگر این اتفاق نیفتد، کار علمی نیز در نهایت تعطیل خواهد شد. همین پیگیری برای تکمیل زنجیره علم و فناوری، خود یک کار فرهنگی است.

وی افزود: فعالیت علمی یک زنجیره است و ممکن است بخشی از این زنجیره را انجام ندهیم، اما حکمرانی تکمیل زنجیره باید در اختیار ما باشد؛ زیرا اگر این زنجیره ناقص بماند، کل کار آسیب می‌بیند.

خسروپناه با بیان اینکه جهاد دانشگاهی باید برای تکمیل این زنجیره از ظرفیت‌های مختلف استفاده کند، گفت: همه شما بهتر از من می‌دانید که اگر بخشی از زنجیره انجام نشود، خروجی نهایی با مشکل مواجه خواهد شد. بنابراین باید دولت و بخش خصوصی را به میدان بیاوریم و از ظرفیت آنها کمک بگیریم.

ضرورت افزایش اختیارات اداری جهاد دانشگاهی

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه سخنان خود با اشاره به ضرورت تقویت اختیارات جهاد دانشگاهی گفت: برای اینکه فرهنگ جهاد دانشگاهی اثرگذار باشد و اثرگذاری آن بیش از گذشته شود، باید مقداری نیز اختیارات اداری جهاد دانشگاهی افزایش پیدا کند. ان‌شاءالله این مسئله باید به شورای عالی انقلاب فرهنگی بیاید و در شورا تصویب شود تا اختیارات جهاد دانشگاهی افزایش پیدا کند.

حجت‌الاسلام خسروپناه با اشاره به نحوه حمایت مالی دولت از جهاد دانشگاهی اظهار کرد: فرض کنید دولت ۲۰ یا ۳۰ درصد به جهاد دانشگاهی کمک می‌کند؛ این میزان حمایت مالی نباید به معنای آن باشد که دولت بخواهد ۷۰ درصد یا حتی ۱۰۰ درصد بر جهاد دانشگاهی حکمرانی کند.

وی ادامه داد: اگر دولت بخواهد در برابر ۳۰ درصد کمک مالی، ۱۰۰ درصد حکمرانی کند و تمام قید و بندهای اداری، نظارتی و سازمانی مانند سازمان بازرسی و دستگاه‌های مشابه را بر جهاد دانشگاهی حاکم کند، این مسئله با حکمرانی جهاد دانشگاهی سازگار نیست.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: حکومت‌داری دولت قطعاً نباید به حکمرانی جهاد دانشگاهی آسیب بزند. استاد خسروپناه تصریح کرد: البته بحث من دولت چهاردهم نیست؛ دولت سیزدهم، دولت دوازدهم و هر دولتی که روی کار باشد، موضوع همین است. مدل جهاد دانشگاهی، مدل حکمرانی بوده و این مدل تاکنون موفق بوده است.

وی افزود: باید به یک الگو در این زمینه برسیم؛ الگویی که بتواند ضمن استفاده از حمایت‌های دولت، استقلال و اقتدار جهاد دانشگاهی در حکمرانی مأموریت‌های خود را حفظ کند.

خسروپناه ادامه داد: امیدواریم دوستان به یک الگوی مناسب برسند و همان الگو را در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح کنیم و به تصویب برسانیم تا دست عزیزان در جهاد دانشگاهی برای انجام مأموریت‌های خود بازتر باشد.