کالابرگ ۳۰۰ هزار تومان بیشتر می‌شود؛ ۶۷ درصد گرانی کالاهای اساسی چه می‌گوید؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، دیروز در پاسخ به انتقادی درباره افزایش ۳۰۰ هزار تومانی کالابرگ گفت: «قطعا کالابرگ برای خرید پفک داده نمی‌شود». فارغ از این حاشیه، مسئله اصلی درباره کالابرگ، میزان قدرت خرید آن در برابر قیمت کالاهای اساسی است. وقتی هزینه سبد مشمول در چند ماه حدود ۶۷ درصد بالا رفته، افزایش اعتبار باید در مقایسه با همین سبد سنجیده شود.

سبد ۱۱ قلمی ۶۷ درصد گران‌تر شده است

سبد کالابرگ شامل اقلامی مانند برنج، گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، لبنیات، روغن، حبوبات، ماکارونی، قند و شکر است؛ کالاهایی که بخش مهمی از هزینه خوراک خانوار را تشکیل می‌دهند.

بررسی‌های منتشرشده درباره این سبد نشان می‌دهد هزینه ۱۱ قلم کالای مشمول تا مردادماه حدود ۶۷ درصد افزایش یافته است. در همین مدت، اعتبار پایه کالابرگ یک میلیون تومان بوده و همین موضوع باعث شده سهم اعتبار از هزینه واقعی سبد کاهش پیدا کند.

بر اساس محاسبات انجام‌شده، ضریب پوشش اعتبار یک میلیون تومانی از حدود ۴۴ درصد به نزدیک ۲۶ درصد رسیده است. یعنی همان مبلغ حمایتی، نسبت به ابتدای اجرای فاز جدید، بخش کوچک‌تری از سبد کالاهای مشمول را پوشش می‌دهد.

افزایش ۳۰۰ هزار تومانی چقدر از فاصله را پر می‌کند؟

در برخی محاسبات مربوط به حفظ قدرت خرید، رقم موردنیاز برای اعتبار کالابرگ حدود یک میلیون و ۸۶۰ هزار تومان برآورد شده است.

اگر اعتبار از یک میلیون تومان به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برسد، رشد اسمی آن ۳۰ درصد خواهد بود؛ در حالی که هزینه سبد مورد حمایت حدود ۶۷ درصد افزایش یافته است.

با این حساب، حتی پس از افزایش ۳۰۰ هزار تومانی، اعتبار جدید حدود ۵۶۰ هزار تومان با رقم یک میلیون و ۸۶۰ هزار تومانی فاصله خواهد داشت.

رقم یک میلیون و ۸۶۰ هزار تومان به معنای الزام دولت به پرداخت دقیقاً همین مبلغ نیست؛ بلکه معیاری برای نشان دادن فاصله میان اعتبار حمایتی و هزینه سبد مبناست. بنابراین، اثر واقعی افزایش جدید باید با میزان کالاهایی سنجیده شود که خانوار می‌تواند با آن خریداری کند، نه صرفاً با رشد عددی اعتبار.

افت پوشش اعتبار، نشانه کاهش قدرت خرید

وقتی قیمت کالاهای مشمول افزایش پیدا می‌کند اما اعتبار با همان سرعت بالا نمی‌رود، سهم کالابرگ از هزینه واقعی سبد به تدریج کمتر می‌شود.

کاهش ضریب پوشش از حدود ۴۴ درصد به نزدیک ۲۶ درصد، تصویری از همین فاصله است. در چنین شرایطی، حتی افزایش رقم اسمی کالابرگ نیز اگر با روند قیمت کالاها هماهنگ نباشد، به مرور بخشی از اثر حمایتی خود را از دست می‌دهد.

به همین دلیل، افزایش مبلغ کالابرگ و ترمیم قدرت خرید آن یکسان نیستند. افزایش اسمی، رقم حمایت را بالا می‌برد؛ اما ترمیم قدرت خرید یعنی اعتبار جدید بتواند متناسب با افزایش هزینه سبد، سهم معناداری از خرید خانوار را پوشش دهد.

۴۴ میلیون نفر در مسیر حمایت بیشتر

سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، از شناسایی حدود ۴۴ میلیون نفر برای دریافت حمایت بیشتر خبر داده است.

بر اساس توضیحات او، مددجویان کمیته امداد و بهزیستی و گروه‌هایی که واجد شرایط تشخیص داده شده‌اند، در مسیر دریافت حمایت بیشتر قرار دارند و برای بخشی از افراد نیز فرآیند تکمیل اطلاعات در حال انجام است.

هدفمندشدن حمایت می‌تواند منابع محدود را بیشتر به سمت خانوارهایی هدایت کند که فشار هزینه خوراک در بودجه آنها بالاتر است. با این حال، میزان اعتبار اختصاص‌یافته به این گروه‌ها اهمیت تعیین‌کننده دارد؛ زیرا حمایت هدفمند زمانی می‌تواند قدرت خرید را تقویت کند که رقم آن با هزینه واقعی سبد تناسب داشته باشد.

منابع مالی، ضلع دیگر تصمیم کالابرگ

افزایش اعتبار کالابرگ فقط یک تصمیم معیشتی نیست و مستقیما با منابع بودجه‌ای دولت ارتباط دارد.

غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس، گفته است دولت برای افزایش رقم کالابرگ نیاز به مصوبه جدید مجلس ندارد و ظرفیت لازم در بودجه ۱۴۰۵ پیش‌بینی شده است. او همزمان بر محدودیت منابع و شرایط بودجه‌ای کشور تأکید کرده است.

از این منظر، تصمیم نهایی باید میان سه موضوع تعادل ایجاد کند؛ میزان افزایش اعتبار، تعداد افراد مشمول و منابعی که برای اجرای آن در دسترس است.

ضرورت عبور از افزایش‌های مقطعی

یکی از چالش‌های اصلی کالابرگ این است که با افزایش قیمت کالاهای مشمول، اعتبار ثابت می‌تواند در مدت کوتاهی بخشی از اثر حمایتی خود را از دست بدهد.

به همین دلیل، در بررسی‌های کارشناسی بر ضرورت بازنگری مبلغ اعتبار متناسب با تغییر هزینه سبد تأکید شده است. وجود یک سازوکار مشخص برای تعدیل اعتبار می‌تواند مانع از آن شود که فاصله میان رقم اسمی کالابرگ و قدرت خرید واقعی آن دوباره افزایش پیدا کند.

در چنین مدلی، تغییر هزینه سبد مبنا می‌تواند به جای تصمیم‌های مقطعی، معیار مشخصی برای بازنگری اعتبار باشد.

معیار واقعی، قدرت خرید سفره است

دولت افزایش ۳۰۰ هزار تومانی کالابرگ را در دستور کار قرار داده و برای حدود ۴۴ میلیون نفر نیز برنامه حمایت بیشتر مطرح شده است. در مقابل، هزینه سبد ۱۱ قلمی طی چند ماه حدود ۶۷ درصد افزایش یافته و ضریب پوشش اعتبار یک میلیون تومانی نیز از حدود ۴۴ درصد به نزدیک ۲۶ درصد رسیده است.

در این شرایط، افزایش ۳۰۰ هزار تومانی می‌تواند بخشی از فاصله ایجادشده را جبران کند، اما مقایسه آن با برآورد یک میلیون و ۸۶۰ هزار تومانی نشان می‌دهد که همچنان فاصله قابل توجهی با سطح اعتبار موردنیاز برای حفظ قدرت خرید وجود دارد.

در نهایت، اثر واقعی سیاست جدید کالابرگ نه با رقم اعلام‌شده، بلکه با مقدار کالاهای اساسی قابل خرید برای خانوار مشخص خواهد شد؛ معیاری که باید همزمان با افزایش قیمت‌ها مورد توجه قرار گیرد.