نفت زیر ۹۷ دلار رفت؛ آمریکا دوباره سراغ ذخایر راهبردی خود رفت

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، بازار جهانی نفت در هفته‌های اخیر تحت تأثیر اختلال در عرضه خاورمیانه، تحولات مربوط به جنگ ایران و آمریکا و نگرانی درباره مسیرهای انتقال نفت با نوسان شدیدی مواجه بوده است. حالا واشنگتن برای افزایش عرضه کوتاه‌مدت، بار دیگر از ذخایر راهبردی استفاده می‌کند؛ اقدامی که می‌تواند در کوتاه‌مدت مقداری از فشار بازار را کم کند، اما همزمان یک سؤال مهم را درباره سطح ذخایر نفتی آمریکا مطرح کرده است: این ذخیره اضطراری تا چه اندازه ظرفیت ادامه چنین مداخلاتی را دارد؟

۴۰ میلیون بشکه دیگر وارد چرخه بازار می‌شود

وزارت انرژی آمریکا اعلام کرده است که برای مبادله حداکثر ۴۰ میلیون بشکه نفت خام از ذخایر راهبردی، پیشنهاد دریافت می‌کند. این اقدام بخشی از تعهد ۱۷۲ میلیون بشکه‌ای آمریکا در چارچوب برنامه هماهنگ‌شده با آژانس بین‌المللی انرژی برای آزادسازی مجموعا حدود ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر کشورهای عضو است.

اما نکته مهم اینجاست که این اقدام به معنای فروش دائمی ۴۰ میلیون بشکه نیست. نفت در قالب یک سازوکار مبادله‌ای به شرکت‌ها قرض داده می‌شود و شرکت‌های دریافت‌کننده باید نفت را در آینده همراه با بشکه‌های اضافه به ذخایر آمریکا بازگردانند. وزارت انرژی آمریکا اعلام کرده است که این سازوکار در مبادلات قبلی با بازگشت نفت همراه با حق‌العمل اجرا شده است.

ذخایر آمریکا به کف ۴۴ ساله رسید

اهمیت این تصمیم زمانی روشن‌تر می‌شود که وضعیت فعلی ذخایر راهبردی آمریکا را ببینیم. بر اساس آخرین داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ذخایر راهبردی نفت آمریکا(SPR) در هفته منتهی به ۱۸ سپتامبر به ۲۸۴.۵۵۲ میلیون بشکه رسیده است. این رقم از بیش از ۴۱۳ میلیون بشکه در ابتدای آوریل ۲۰۲۶ به این سطح کاهش یافته است.

در واقع طی چند ماه، بیش از ۱۲۸ میلیون بشکه از موجودی ذخایر راهبردی آمریکا کاسته شده است. اگر تمام ۴۰ میلیون بشکه پیشنهادی این مرحله نیز وارد چرخه بازار شود، موجودی اسمی SPR پیش از محاسبه بازگشت‌های بعدی می‌تواند به محدوده حدود ۲۴۴ میلیون بشکه برسد؛ موضوعی که اهمیت سازوکار بازپرداخت نفت را بیشتر می‌کند.

آیا آزادسازی ذخایر می‌تواند نفت را ارزان کند؟

آزادسازی ذخایر راهبردی می‌تواند در کوتاه‌مدت عرضه نفت را افزایش دهد و بخشی از فشار ناشی از کمبود عرضه را کاهش دهد، اما به‌تنهایی تعیین‌کننده مسیر قیمت نفت نیست.

رفتار بازار در همین روز نیز این موضوع را نشان می‌دهد. برنت در معاملات اخیر تا محدوده ۹۵.۸۸ دلار پایین آمد و در حوالی ۹۶ دلار معامله شد، اما عوامل دیگری مانند وضعیت عرضه خاورمیانه، مسیرهای انتقال نفت و تحولات مربوط به تنگه هرمز همچنان نقش مهمی در قیمت‌گذاری بازار دارند.

حتی برخی تحلیلگران بازار معتقدند مشکل اصلی فقط کمبود نفت خام نیست و محدودیت ظرفیت پالایش و اختلالات ژئوپلیتیکی نیز در افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی نقش دارند. بنابراین، تزریق نفت از SPR می‌تواند فشار را تعدیل کند، اما تضمینی برای کاهش پایدار قیمت نفت ایجاد نمی‌کند.

هزینه پنهان استفاده از ذخیره اضطراری

ذخایر راهبردی آمریکا برای شرایط اضطراری طراحی شده است؛ بنابراین هرچه موجودی آن پایین‌تر برود، حاشیه امنیت واشنگتن در برابر شوک‌های بعدی بازار انرژی نیز محدودتر می‌شود.

دولت آمریکا تلاش کرده است با استفاده از سازوکار مبادله‌ای این نگرانی را کاهش دهد. بر اساس اعلام وزارت انرژی، شرکت‌ها باید نفت قرض‌گرفته‌شده را همراه با بشکه‌های اضافه بازگردانند و این وزارتخانه می‌گوید مبادلات قبلی توانسته‌اند حدود ۲۵ درصد نفت اضافه برای ذخایر ایجاد کنند.

با این حال، مسئله زمان‌بندی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نفتی که اکنون برای کنترل فشار بازار وارد چرخه مصرف می‌شود، قرار نیست بلافاصله به ذخایر بازگردد. طبق برنامه اعلام‌شده، تحویل محموله‌های این مرحله برای نوامبر و دسامبر ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده و شرکت‌ها باید پیشنهادهای خود را تا ۶ اکتبر ارائه کنند.

ترامپ بین قیمت نفت و ذخایر آمریکا گرفتار یک موازنه سخت

دولت ترامپ از یک سو با افزایش هزینه انرژی و فشار ناشی از اختلال عرضه در بازار نفت مواجه است و از سوی دیگر باید سطح ذخایر راهبردی آمریکا را در محدوده‌ای نگه دارد که در صورت وقوع شوک جدید، امکان واکنش سریع وجود داشته باشد.

به همین دلیل، آزادسازی ۴۰ میلیون بشکه را نمی‌توان صرفا یک اقدام برای ارزان کردن نفت دانست. این تصمیم بیشتر تلاشی برای افزایش عرضه کوتاه‌مدت و آرام کردن بازار در شرایطی است که ذخایر آمریکا خود به پایین‌ترین سطح چند دهه اخیر رسیده است.

نفت ارزان‌تر، اما با چه هزینه‌ای؟

کاهش قیمت برنت به زیر ۹۷ دلار همزمان با اعلام آزادسازی جدید آمریکا، نشان می‌دهد بازار به عرضه بیشتر واکنش نشان داده است؛ اما مسیر قیمت نفت همچنان به مجموعه‌ای از عوامل از جمله وضعیت عرضه خاورمیانه، مسیرهای انتقال نفت و تحولات ژئوپلیتیکی وابسته است.

در طرف دیگر، آمریکا اکنون ذخیره راهبردی خود را در سطحی حدود ۲۸۴.۵ میلیون بشکه دارد؛ رقمی که در داده‌های تاریخی به سطح سال ۱۹۸۲ نزدیک شده است. بنابراین مسئله فقط این نیست که واشنگتن با ۴۰ میلیون بشکه جدید چه اثری بر بازار می‌گذارد؛ مسئله مهم‌تر این است که در صورت وقوع شوک بعدی، آمریکا چه مقدار از ذخیره اضطراری خود را برای واکنش در اختیار خواهد داشت.