آیا معماری اسلامی از چهره شهرها محو می‌شود؟!

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»، سيد محمد مهدي موسوي؛ همین چند وقت پیش بود که استاندار قم در جمع مدیران استانی با بیان اینکه تا کنون صحبت‌های بسیاری در خصوص معماری اسلامی شده است، از عدم انجام اقدام عملی در این خصوص انتقاد کرد.

انتقاد و گلایه حجت الاسلام موسی پور از کم توجهی و البته در برخی موارد بی توجهی به معماری اسلامی در روند ساخت و ساز و توسعه شهری، بارها و بارها از سوی علما و مراجع معظم تقلید نیز مطرح شده؛ به طوری که به عنوان مثال، آیت الله جوادی آملی چند ماه پیش طی سخنان مهمی در دیدار اعضای کمیته تخصصی شهرسازی سازمان نظام مهندسی کشور با بیان اینکه در شهرسازی و معماری هر آنچه که عقل آن را فهمید، همان ملاک است، اظهار داشت: «باید توجه داشت که معماری اسلامی به آن معنی نیست که آیه‌ای در قرآن باشد تا بر اساس آن عمل کرد اما این گونه می‌توان عنوان کرد، اگر هر چیزی از ابتدا تا انتهای آن محکم و علمی نباشد و بر این اساس عمل نشود آن امر اسلامی نیست.»

این استاد و مفسر برجسته قرآن کریم همچنین با تاکید بر اینکه معماری اسلامی یعنی معماری عمیق علمی، به نکته ظریفی در این میان اشاره کرده و گفت: «ساختن خانه‌هایي با آشپزخانه‌های به اصطلاح اُپن که در آن صاحبخانه نتواند خود را از مهمان مصون و مستور نگه دارد، اسلامی نیست؛ زن باید هنگامی که در خانه مهمانی وجود دارد، بتواند بدون آنکه در معرض دید مهمان باشد کارهای خود را انجام دهد و از نگاه دیگران مصون و محفوظ بماند.»

آیت‌الله جوادی آملی در ادامه با اشاره به این که نمای بیرون منازل باید طوری طراحی شود که خانه ساخته شده بر دیگر منزل‌ها اشراف نداشته باشد، افزود: «منازل در کشورهای غربی دیوار خاصی ندارند و از طریق نرده از یکدیگر جدا می‌شوند و این به دلیل آن است که آنها منزل را به جای پرورشگاه و دین‌گاه، آسایشگاه می‌پندارند.»

واقعیت امر آن است که معماری اسلامی برگرفته از زبان قرآن است؛ به طوريکه عمق و غنای تمدن اسلام را با بهره‌گیری از روح معنویت نشان می‌دهد.

به عبارت دیگر، ارتباط معماری با دین اسلام نشانه اعتقاد به توحید، ایمان و عمل به آموزه ها و تعالیم دین اسلام است.

از دیرباز معماری اسلامی هنری بوده که نه تنها در اماکن دینی چون مساجد مورد استفاده قرار می گرفته بلکه از آن در ساخت مدارس، ضریح ها و قصرها و حتی خانه ها و حمام ها نیز بهره گرفته می شده است.

بر اساس آموزه‌های شرع مقدس اسلام، شهر به عنوان محل آسايش انسان بايد عاری از هر نوع آلودگی و مزاحمت باشد؛ خواه این مزاحمت جسم او را تهدید کند و یا روح و روانش را.

امروزه مسئله‌ مهم اين است كه در جامعه اسلامی بسياری از سنت‌های اسلامی در شهرسازی مورد غفلت واقع شده و شهرها رنگ و جلوه غربی به خود گرفته است که متاسفانه این وضعیت نگران کننده بیش از هر نقطه دیگری در کلان شهرهای کشور همچون تهران، اصفهان، مشهد مقدس و تا حدی هم در شهر مقدس قم مشاهده می شود.

در پایان آن چه مهم است این که مسئولان و مردم باید به هوش باشند خدای ناکرده گرایش ما به سمت شهرسازی مدرن و چشم نواز به گونه ای نباشد که بعدها در دامی بیفتیم که امروز بسیاری از شهرهای کشور مسلمان و تاریخی ترکیه به جهت از دست دادن معماری اسلامی خود و حرکت بر قاعده کشورهای غربی به آن دچار شده اند.