سهم گمشده ايران در ميادين مشترك نفتي و گازي

گروه اقتصادي «خبرگزاري دانشجو»؛ هرچند در سال هاى اخير، اقدام هاى عملى براى بهره بردارى از ذخاير ميدان هاى مشترك و توسعه اين ميدان ها از جمله برنامه ريزى براى توسعه كامل ميدان بزرگ پارس جنوبي، امضاى قرارداد توسعه ميدان هاى سلمان، نصرت و فرزام، فروزان و اسفنديار صورت گرفته، ولى لازم است كوششى دوچندان در تسريع توسعه ساير ميدان هاى مشترك صورت گيرد.

لزوم داشتن اعتماد متقابل ما بين دو كشور داراي ميادين مشترك اولين گام در برنامه ريزي هاي بلند مدت است.

اعتمادسازى در زمينه منابع استراتژيک نفت مى تواند شروع همکارى هاى اقتصادى خوبى را در زمينه نفت و گاز، که سرنوشت همه کشورهاى خليج فارس به آن وابسته است، فراهم آورد.

نتيجه آن مى تواند از يک سو سرمايه هاى لازم را به اين منطقه سرازير كند و از سوى ديگر عامل بالقوه اى براى صلح و ثبات منطقه و پايه گذار روابط نزديک ترى در موارد ديگر مورد علاقه کشورهاى خليج فارس باشد.

تحلیل های ناظران داخل و خارج کشور از آینده میان مدت اقتصاد جهان و بررسی و تحلیل روند حرکتی شاخص های تولید و مصرف انرژی در کشورهای در حال توسعه همگی بیانگر این واقعیت است که جهان در سال های پیش رو مانند گذشته محتاج انرژی های طبیعی تجدید ناپذیر باقی خواهند ماند و تنها در این روند به تدریج ترکیب نیازمندی از نفت به گاز طبیعی تغییر خواهد کرد.

در این میان ایــــران به عنوان یکی از ۷ کشور برتر در ذخایر نفت درجا و دومین کشور دارنده منابع گاز طبیعی و موقعیت جغرافیای خاص خود، جایگاه ویژه و منحصر به فردی را دارا می باشد که این برتری ها می تواند ایـــران را به یکی از مهمترین نقش آفرینان آینده اقتصادی دنیا مبدل کند.

در برنامه پنجم توسعه يكي از اولويت هاي وزارتخانه نفت توسعه ميدان هاي نفتي و گازي مشترك است به طوري كه تقریبا همه منابع داخلی شرکت ملی نفت ایران برای توسعه میدان‌های مشترک اختصاص پیدا کرده و توسعه سایر میدان‌ها در دست اجرا قرار می‌گیرد.

با توجه به اهمیت توسعه میدان‌های مشترک، پس از ابلاغ این قانون، کمیته ویژه‌ای تحت عنوان نظارت بر میدان‌های مشترک نفت و گاز به ریاست وزیر نفت تشکیل شده که از جمله مهم‌ترین اهداف آن می‌توان به تدوین مقررات و شرایط ویژه در مجموعه وزارت نفت برای توسعه و بهره‌برداری از میدان‌های مشترک در همه زمینه‌های مورد نیاز و همچنین تشکیل کمیته‌های فرعی در حوزه‌های فنی، حقوقی، سرمایه‌گذاری و جذب منابع در خصوص میدان‌های مشترک اشاره کرد.

وجود مرز مشترک آبی و خاکی در برخی حوزه های نفت و گاز ایران با کشورهای همسایه، باعث شده این مسئله اهمیت زیادی در برنامه ریزی های کلان صنعت نفت داشته باشد؛ به طوری که کارشناسان مسائل سیاسی و اقتصادی از آن به عنوان خط مقدم صنعت نفت یاد می کنند.

ایران در 17 میدان نفتی و گازی و در 3 منطقه دارای میدان‌های مشترک با کشورهای همسایه خود است.

 

دسته نخست میدان‌های مشترک، میادین هیدروکربوری موجود در خلیج فارس است که بزرگ ‌ترین و مهم‌ترین آنها بزرگ‌ترین میدان گازی دنیاست که در ایران با نام پارس جنوبی شناخته می‌شود.

 

12 میدان نفتی مشترک دیگر در حوزه دریا با کشورهای قطر، عمان، امارات، کویت و عربستان در این دسته وجود دارد.

دسته دوم میدان‌های مشترک، در جنوب و غرب ایران واقع شده که عمدتا با کشور عراق مشترک هستند و برخی از آنها مانند نفت‌شهر از 70 سال پیش وارد مدار تولید شده‌اند و وجود 30 ساختار پتانسیل مشترک در آن به اثبات رسیده است.

همچنین میدان‌های موجود در شمال شرق ایران مانند میدان گنبدلی دسته سوم میدان‌های مشترک را تشکیل می‌دهند که بین ایران و ترکمنستان مشترک هستند.

وجود این تعداد میدان مشترک نفتی و گازی در دریا و خشکی، موضوعی در خور توجه است که الزامات و ضرورت های خاص خود را می طلبد.

آمارهاي ديگر كشورها در مورد ميزان برداشت از ميادين مشترك حاكي از آن است كه كشورها قطر و عربستان به شدت در حال توسعه و افزايش ميزان برداشت خود از اين ميادين هستند با این حال در شرایطی درآمد ایران از محل فروش نفت خام در سالجاری حدود 90 میلیارد دلار تخمین زده می شود که بررسی ها حکایت از این نکته دارد که عدم النفع برداشت ایران از میادین نفتی مشترک سالانه چیزی حدود 50 میلیارد دلار برآورد می شود.

به زبانی ساده تر همسایگان ما به دلیل برداشت بیشتر از میادین نفتی موفق شده اند درآمدی بالغ بر 49 میلیارد و 608 میلیون دلار را عاید خود کنند.

درحالی کشور چنین ضرری را شاهد است که مسئولان نفتی از سه سال پیش تا کنون همواره بر ضرورت توسعه میادین مشترک تاکید کرده اند اما به دلیل کمبود منابع مالی برای توسعه این میادین، ایران همچنان از همسایگان خود عقب است.

چندي پيش نيز رستم قاسمی، وزير نفت ايران در اين ارتباط گفته بود: امروز هیچ اولویتی در وزارت نفت مهمتر از پروزه های مشترک نفت و گاز نیست و بر این اساس مسئولان وزارت نفت برای به ثمر رسیدن این هدف اهتمام خود را به کار بستند.

وي معتقد است: ظرفیت مالی و توانمندی های کشور برای دستیابی به اهداف این بخش به اندازه کافی وجود دارد و این مسیر به عنوان مسیر با اولویت وزارت نفت در حال پیگیری است، همچنين قراردادهای توسعه میادین مشترک در حال به نتیجه رسیدن است و با این روند بخش عمده ای از این قراردادها تا پایان سال جاری تعیین تکلیف می شود.

این درحالی است که کشورهای همسایه به شدت در حال توسعه میادین مشترک خود با ایران هستند و نگرانی جایی شکل می گیرد که نگاهی به توسعه میادین مشترک با عراق و عربستان انداخته شود، جايي که شرکت های بزرگ خارجی با جديت تمام در تلاشند تا از طریق همسایگان نفت ما را غارت کنند.

مصطفي مطورزاده، عضو كميسيون اقتصادي مجلس نيز چندي پيش با اشاره به اين كه جذب سرمايه هاي جديد مي تواند بر روند توسعه ملي كشور تاثير گذار باشد، گفت: ميادين مشترك نفت و گاز نيازمند يك نگاه جديد است و اگر جذب منابع مالي جديد براي توسعه و بهره برداري از آنها شتاب نگيرد، ما از همسايگان خود در برداشت از اين ذخاير خدادادي عقب خواهيم افتاد.

در این بین باید یادآور شد میادین نفتی کشور برای حفظ تولید كنوني در هر سال نیازمند بیش از 12 میلیارد دلار سرمایه است که طی سال های گذشته تنها 4 میلیارد دلار از این میزان تامین شده است.

لازم به ذكر است که حدود 50 درصد ذخایر گاز طبیعی ایران در ذخایر مشترک با کشورهای همسایه است و افزایش بهره برداری از آنها بر اساس برنامه توسعه پنجم محتاج 67 میلیارد دلار سرمایه گذاری است.

كارشناسان معتقدند انجام سرمايه گذاري هاي گسترده در توسعه ميادين مشترك مي تواند در بلند مدت تاثير بسزايي در ميزان برداشت ايران از اين منابع داشته باشد و تعامل سازنده دولت و مجلس براي اختصاص بودجه هاي مستقل در اين زمينه، راهگشاي مشكلات سرمايه گذاري در اين ميادين باشد.