حكايت دفتري تنها و گرد گرفته

گروه اجتماعي «خبرگزاري دانشجو»؛ اعظم علي‌محمدي؛ مداد سياه، دفتر انشاي كوچك و ساده، نيمكت هاي قديمي و بازهم حرفي كه مانده توي گلويت. پس مي نويسي. زيربارش نگاه‌هاي گرم و مهربان معلم. از عشق‌هاي ساده كودكي‌هايت مي‌نويسي. از پدرت كه چقدر عاشقش هستي و مادرت كه مثل آب چشمه زلال است وصميمي.

 

ايستاده‌اي روي سكوي بلند و گردگرفته كلاس. شرمگين، سرخ و كمي لرزان: «به نام خدا موضوع انشا..............» انشايت را كه تمام مي كني صداي آفرين معلم و دست زدن‌هاي بچه‌هاي كلاس، گوشت را نوازش مي‌دهد و لب‌هاي رنگ و رورفته ات را به خنده‌اي كش‌دار مهمان مي‌كند. و امروز كه سال‌ها از آن روزهاي خوب مي‌گذرد هنوز هم دوست داري بنويسي. «دوست دارم از چيزهايي بنويسم كه هيچ وقت حاضر نيستم درباره آن سكوت كنم.» 

 

خاطرات بايگاني زندگي‌ات را كه ورق بزني، تازه مي‌رسي به كلاسي پر از شلوغي و بچه‌هايي قد و نيم قد كه ابري از آرزوهاي كوچك و بزرگ روي سرشان پرواز مي‌كند. تخته سياه كلاس درست در تيررس نگاه‌هاي ساده و مهربان بچه‌هاست و دستي كه نوشته بر رويش «موضوع انشا: خواب شب گذشته‌تان را توصيف كنيد.»

 

پسرکی با صداي معلم از جا مي‌پرد. دفترچه انشا را جلو صورتش مي‌گيرد و شروع مي‌كند به خواندن: «به نام خداي مهربان. ديشب خواب نان تازه ديدم. خواب‌هاي خيلي خوب ديدم. ديشب خواب ديدم مردم شهر آن قدر آرزو دارند كه براي خريدن فال از فال فروش‌ها صف كشيده‌اند. خواب ديدم تمام فال‌هايم را فروخته‌ام .خواب خيلي خوب است. من خواب ديدم پسر قلدر همسايه را با حركات كنگ فو كتك مي‌زنم و او ديگر جرات نمي‌كند من را اذيت كند.» 

 

آن روزهاي خوب ديگر رفته اند و ما مانده ايم و بچه هايي كه ديگر نه اشتياقي به نوشتن دارند و نه كسي آنها را به نوشتن وا مي دارد. يكسال مي گذرد از روزي كه فاطمه قربان، معاون آموزش ابتدايي وزير آموزش و پرورش نه تنها حذف درس انشا در مدارس را تكذيب كرد بلكه خبر از تقويت اين درس داد و گفت: در تلاش هستيم كه اين درس را تقويت كنيم؛ چراكه موجب رشد خلاقيت در دانش آموزان مي شود.
 

وي همچنين گفت: به معلمان دستورالعمل‌هايي داده شده است تا زنگ انشا را صرفا در كلاس‌هاي بسته محدود نكنند و موضوعاتي را در فضاهاي خارج از كلاس از جمله طبيعت و حتي در زمان برگزاري اردوها به دانش‌آموزان ارائه كنند.
 

يكسال گذشت و باز هم همان روند تكراري بخوانيم و بنويسيم در مدارس ادامه پيدا كرد بدون هيچ گونه خلاقيتي كه خبرهاي كسالت بار حذف درس انشا در مدارس را تكذيب كند. درس بخوانيم و بنويسيم براي دانش آموزان دوره ابتدايي در دو زنگ جداگانه ارائه مي شود. قرار است درس بخوانيم مهارت هاي خواندن و درس بنويسيم مهارت هاي نوشتاري بچه ها را تقويت كنند.

 

كيانا خانيان، دانش آموز كلاس پنجم دبستان مي گويد: «در كتاب بنويسيم موضوعاتي مثل درباره كتابخانه تان بنويسيد يا در مورد يكي از بزرگان محل زندگي تان بنويسيد داريم يا خاطره مي نويسيم. گاهي اوقات هم شعر را به نثر تبديل مي كنيم. اما موقع امتحانات امتحان انشا ازمان مي گيرند.»
 

سال هاست  كه سكون تدريجي درس انشا در مدارسمان آغاز شده. موضوعات محدود و تكراري كتاب بنويسيم هنوز كه هنوز است نتوانسته شور و اشتياق كلاس انشاي سال هاي قبل در خودش ايجاد كند. معلم ها در فرصت محدود زنگ بنويسيم تنها مي توانند تمرينان كتاب را انجام دهند و ديگر فرصت چنداني براي انشا باقي نمي ماند.

 

كيميا و تانيا حسن پور در كلاس اول و سوم دبستان درس مي خوانند آنها مي گويند معلم با ما جمله سازي موافق مخالف و هم معني كار مي كند. گاهي اوقات هم موضوع مي دهد و بايد راجع به آن بنويسييم. اما به خاطر فرصت كم كلاس هر دو هفته يكبار انشا مي خوانيم.  

 

به نظر مي رسد به دليل نبود دستورالعمل مشخصي در مورد انشا در مدارس معلم ها به صورت سليقه اي با اين موضوع برخورد مي كنند.

 

مليكا ساختمانيان دانش آموز سال سوم دبستان مي گويد: معلم ما خيلي كم به ما انشا مي دهد بيشتر وقت كلاس بنويسيم مجبوريم موضوعات كتاب درسي بنويسيم را كار كنيم.
 

حذف درس انشا با بهانه خوبي به نام كمبود زمان                                  
 

دانش آموزان دوره دبيرستان بايد بعد از پايان اين دوره تحصيلي در ماراتن طولاني كنكور ورود به دانشگاه شركت كنند. اما آيا  سختي دروس دوره دبيرستان بهانه خوبي براي حذف انشا در دوره دبيرستان است.

 

حسين خوش لهجه يكي از معلمان با سابقه دبيرستان هاي استان قم است. او از وجود مشكلات املايي و انشايي فراوان در دست نوشته هاي دانش آموزان دبيرستاني گلايه مند است و مي گويد: با ادامه اين روند در دبيرستان ها سطح تخيل و نويسندگي بچه ها افت مي كند و ما نمي توانيم دانش آموزان توانمند و با استعداد را شناسايي كنيم.

به گفته اين دبير ادبيات تنها يك نمره از 20 نمره درس زبان فارسي به انشا اختصاص دارد و در طول سال هيچ انشايي نوشته يا خوانده نمي شود و عملا درسي به نام انشا در دبيرستان هاي كشور وجود ندارد.
 

كسي به انشا بها نمي دهد
 

دوران نوجواني دوره بروز بسياري از عواطف و احساسات دروني انسان است. گريه ها و خنده هاي بي دليل و علاقه به بيان احساسات در نوجوانان دوره راهنمايي ديده مي شود شايد وجود زنگي به نام انشا فرصت مناسبي براي تخليه احساسات دروني بچه ها باشد.

 

منصوره ترازي، دبير ادبيات دبيرستان هاي تهران مي گويد: بچه هاي دوره راهنمايي دوست دارند راجع به موضوعات تخيلي و عاطفي انشا بنويسند. اگرچه زمان درس انشا در مدارس راهنمايي كم و معمولا هر دو هفته يكبار است اما همين فرصت كم را بايد براي تقويت استعدادهاي نهفته دانش آموزان غنيمت بشماريم.
 

وي بر لزوم استفاده خلاقانه معلمان از زنگ انشا تاكيد مي كند و مي گويد: متاسفانه بعضي دبيران هنوز هم از شيوه هاي قديمي كلاس داري در درس انشا استفاده مي كنند موضوع انشا مي دهند و دانش آموز مجبور است در خانه راجع به آن موضوع بنويسد. در حاليكه معلوم نيست خود دانش آموز آن انشا را مي نويسد يا ديگران برايش مي نويسند.

 

اين معلم ادبيات مي گويد: در كلاس هاي انشايم براي بچه ها شعر و داستان مي خوانم. حتي گاهي كلاس را در فضاي باز برگزار مي كنم و از بچه ها مي خواهم حال و هواي محيط را توصيف كنند. تمام اين كارها را انجام مي دهم تا زنگ انشا از زنگي ملال آور و خسته كننده به زنگي شاد و پر انرژي تبديل شود.

به دليل نبود دستورالعمل مشخصي براي معلمان انشاي دوره راهنمايي معمولا هر معلمي از سليقه و روش خودش استفاده مي كند.

 

ترازي در اين مورد مي گويد: تا كنون از طرف آموزش و پرورش دوره هاي آموزش ضمن خدمت برگزار شد كه در اين دوره ها  درس انشا و عملكرد معلمان در اين زنگ مورد برسي و تحليل قرار گرفت اما بعد از گذشت سال ها هنوز هم آنطوريكه به رياضي اهميت مي دهند به انشا بها نمي دهند.