سال 90 و مروري بر رويدادهاي آموزشي - پژوهشي

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»؛ آموزش عالي كشور در سالي كه گذشت شاهد سياستگذاري‌ها، برنامه‌ريزي‌ها و اتفاقات مختلفي بود كه مهمترين آنها برگزاري اولين آزمون نيمه‌متمركز دكتري، افزايش دو برابري ظرفيت پذيرش دانشجو در مقطع دكتري، بازنگري دروس علوم‌انساني و اصلاح آيين‌نامه‌ها بود.

 

آموزش عالي در سال گذشته برنامه ها و سياستگذاري هاي مختلفي را داشت كه جديدترين رويداد سال 90 را مي توان برگزاري اولين آزمون نيمه متمركز دكتري دانست.

 

 

اولین آزمون نیمه متمرکز دکتری (Ph.D) پنجشنبه، 25 فروردین ماه سال 90 در 32 شهر ایران و 61 حوزه امتحانی با رقابت 130 هزار و 900 نفر در 9 گروه و 107 کد رشته برگزار شد كه در اين آزمون 80 هزار و 69 نفر معادل 61 درصد مردان و 50 هزار و 911 نفر معادل 39 درصد زنان شركت كردند.

 

بیشترین تعداد شرکت کنندگان در آزمون نيمه متمركز دكتري در تهران بودند كه تعداد آنها 34 هزار و 177 داوطلب بود و كمترين شركت كننده را هم هرمزگاني ها با 885 داوطلب تشكيل مي دادند.
 

اولین آزمون نیمه متمرکز دکتری (PHD) در 9 گروه و 107 کد رشته برگزار شد که از میان گروه های علوم انسانی، علوم پایه، فنی - مهندسی، کشاورزی و منابع طبیعی، هنر، علوم پزشکی، دامپزشکی، زبان فارسی، تربیت بدنی و علوم ورزشی، گروه فنی - مهندسی با 22 کد رشته و تربیت بدنی با یک کد رشته بیشترین و کمترین کدرشته ها را دارا بودند.

 
افزايش دو برابري ظرفيت پذيرش دانشجوي دكتري در سال 90 / 22 تيرماه

 

از رويدادهاي ديگر سال 90، افزايش دو برابري ظرفيت پذيرش دانشجو در مقطع دكتري بود كه اين تصميم عصر 22 تير ماه توسط شوراي عالي انقلاب فرهنگي اتخاذ شد و بر اساس آن قرار شد ظرفيت پذيرش دانشجوي دكتري از 5600 نفر به 10 هزار نفر افزايش يابد.

بنا بر مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي، تعداد داوطلبان دوره دکترا که پس از آزمون فراگیر برای مصاحبه به دانشگاه‌های کشور معرفی شده بودند، از ١٤ هزار و ٥٠٠ نفر به ٢٠ هزار نفر افزایش یافت و ظرفیت نهایی پذیرش دانشگاه‌ها نیز برای امسال ١٠ هزار نفر تعیین و نیز مقرر شد پذیرفته شدگان آزمون عمومی که به پنج دانشگاه مرتبط با انتخاب رشته تحصیلی خود معرفی شده‌اند، به تعداد بیشتری از دانشگاه‌ها معرفی شوند تا امکان پذیرش برای هر داوطلب افزایش یابد.

همچنین در این جلسه مقرر شد که ظرفیت پذیرش دانشجوی دوره دکترا در دانشگاه‌های کشور از بین استعدادهای درخشان، جدای از افزایش سهمیه مصوب شده حفظ شود.

 

افزايش ظرفيت دوره دكتري در سال جاري مورد تاييد يا انتقاد برخي از كارشناسان حوزه آموزش عالي قرار گرفت، اما در نهايت دانشگاه ها تنها توانستند ظرفيت پذيرش دانشجو براي 8000 نفر در مقطع دكتري ايجاد كنند كه همچنان نيز اما و اگرهايي از سوي دانشجويان، استادان و كارشناسان در اين حوزه مطرح است كه آيا افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو در مقاطع تحصيلات تكميلي، بخصوص مقطع دكتري مي تواند با اين روند موثر واقع شود؟

 

 

در سال جاري بازنگري 38 رشته علوم انساني در حالي از سوي وزارت علوم و توسط پژوهشگاه علوم انساني انجام شد كه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه خود بر محدوديت گسترش در 14 رشته علوم انساني تاكيد كرده بود.

 

در روند بازنگري 38 سرفصل دروس علوم انساني كه در پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگی انجام شد، محورهايي از جمله روزآمدی سرفصل ها و منابع، ارتقاي توانمندی های شناختی دانشجو، ارتقاي توانمندی های مهارتی دانشجو، اخلاقیات و اصول حرفه ای، ارزش های دینی و مذهبی، ارزش های ایرانی و اسلامی، کاربردی‌تر کردن سرفصل ها و همخوانی با سرفصل های به روز جهانی مورد توجه قرار گرفت.

 

38 رشته علوم انساني كه توسط پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگی و مشاركت وزارت علوم مورد بازنگري قرار گرفت در 12 گروه اقتصاد، حقوق، روان شناسي، زبان و ادبيات انگليسي، زبان و ادبيات فارسي، علوم اجتماعي، علوم تربيتي و مشاوره، علوم سياسي، فلسفه، تاريخ، مديريت و ارتباطات و روزنامه نگاري بود.

 

در اين بازنگري 29 درس رشته اقتصاد، 13 درس رشته تاريخ، 21 درس رشته حقوق، 50 درس رشته روان شناسي، 13 درس رشته زبان و ادبيات انگليسي، 13 درس رشته زبان و ادبيات فارسي، 236 درس رشته علوم اجتماعي، 23 درس رشته علوم تربيتي و مشاوره، 22 درس رشته علوم سياسي، 90 درس رشته فلسفه، 17 درس رشته مديريت و 28 درس رشته ارتباطات و روزنامه نگاري مورد بازنگري قرار گرفت.

 

از بين 38 رشته علوم انساني كه به تازگي مراحل بازنگري سرفصل هاي آنان بر اساس نيازها و مباني اسلامي پايان يافته، رشته علوم اجتماعي بيشتر به بازنگري نياز داشته و رشته زبان و ادبيات انگليسي كمتر.

 

آمارها نشان مي‌دهد كه در رشته اقتصاد 23 دانشگاه با 205 استاد، تاريخ 19 دانشگاه با 111 استاد، حقوق 31 دانشگاه با 358 استاد، روان شناسي 28 دانشگاه با 274 استاد، زبان و ادبيات انگليسي 30 دانشگاه با 310 استاد، زبان و ادبيات فارسي 43 دانشگاه با 279 استاد، علوم اجتماعي 33 دانشگاه با 455 استاد، علوم تربيتي و مشاوره 32 دانشگاه با 263 استاد، علوم سياسي 19 دانشگاه با 185 استاد، فلسفه 29 دانشگاه با 271 استاد، مديريت 36 دانشگاه با 276 استاد و ارتباطات و روزنامه نگاري 6 دانشگاه با 34 استاد مشاركت داشتند كه در مجموع 95 دانشگاه با 3021 نفر استاد در بازنگري رشته‌هاي علوم انساني همكاري كردند.

 

دانشگاه تهران با 236 عضو هيئت علمي، علامه طباطبايي با 213 عضو، اصفهان با 193 عضو، فردوسي مشهد با 144 عضو، شهيد بهشتي با 133 عضو و الزهرا با 100 عضو هيئت علمي، جزو شش دانشگاه اول در تعداد اعضاي هيئت علمي شركت كننده در بازنگري رشته‌هاي علوم انساني بودند.

 

اين در حالي است كه پس از بازنگري 38 سرفصل علوم انساني، همچنان اين سوال مطرح است كه اين دروس بازنگري شده با چه برنامه ريزي در دانشگاه ها اجرايي خواهد شد؟

 

 

رويداد ديگري كه در آموزش عالي كشور امسال اتفاق افتاد، بازنگري آيين نامه استعدادهاي درخشان بود كه اين آيين نامه مراحل نهايي را طي مي كند و براي امضا به وزير علوم ارائه شده است.

 

آيين نامه استعداد درخشان آخرين بار در سال 86 مورد بازنگري قرار گرفت كه در آيين نامه جديد پذيرش بدون كنكور در مقطع كارداني حذف شده و اين آيين‌نامه براي مقاطع كارداني به كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري اعمال مي‌شود.

 

دارندگان نشان طلاي المپيادهاي دانش آموزي،‌ دانشجويان نمونه كشور و رتبه‌هاي اول تا 15 مرحله نهايي المپيادهاي علمي - دانشجويي از جمله مصداق‌هاي انتخاب دانشجوي استعداد درخشان براي مقاطع بالاتر هستند كه بر اين اساس رتبه‌هاي اول تا سوم مسابقات دانشجويي نيز مي‌توانند به عنوان دانشجوي استعداد درخشان در مقاطع بالاتر مشغول به تحصيل شوند، البته اين مصداق بيشتر به دانشكده‌هاي فني و حرفه‌اي مربوط است.

 

همچنين 10 درصد دانشجويان برتر هم رشته يا گروهي نيز به عنوان دانشجوي استعداد درخشان مي‌توانند وارد مقطع بالاتر تحصيلي شوند كه اين موضوع با معيار ميزان معدل دانشجويان لحاظ مي‌شود.

 

لازم به ذكر است، بر اساس آيين نامه جديد استعدادهاي درخشان، نفرات برگزيده اول تا سوم جشنواره‌هاي خوارزمي و برترين‌هاي كنكور نيز از ديگر مصداق‌هاي انتخاب دانشجوي استعداد درخشان هستند، البته برترين‌هاي كنكور بر اساس رتبه‌هاي يك تا 50 و يا رتبه‌هاي 50 تا 100 امتيازشان براي انتخاب دانشجوي استعداد درخشان متفاوت است.

 

 

از ديگر تصميمات گرفته شده در حوزه آموزش عالي اصلاح آيين نامه بازنشستگي استادان دانشگاه در سال 90 بود كه طبق دستورالعمل جدید آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی وزارت علوم، سن بازنشستگی اعضای هیئت علمی افزایش یافت.

 

به استناد بند (ب) ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه و در راستای اختیار تفویضی جلسه شماره 693 شورای عالی انقلاب فرهنگی به وزیر علوم، دستورالعمل اصلاحیه ماده 36 فصل هشتم (بازنشستگی و وظیفه) آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی كه به تأیید و تصویب وزیر علوم رسیده است، ابلاغ شد.

 

بر اساس ماده اول این اصلاحیه، دانشگاه یا مؤسسه مكلف است اعضای هیئت علمی با مرتبه مربی آموزشیار، مربی و استادیار را با 65 سال سن یا 30 سال خدمت، اعضای هیئت علمی دانشیار را با 67 سال سن و اعضای هیئت علمی با مرتبه استادی را با 70 سال سن، بدون نیاز به وصول درخواست ذینفع بازنشسته كند.

 

بر اساس تبصره اول ماده 1 سابقه خدمت آن دسته از استادیارانی كه در چهار سال آخر منتهی به 30 سال خدمت، موفق به كسب حداقل 80 درصد امتیازات ارتقا به دانشیاری و كسب حداقل 75 درصد لازم از بندها و مواد تعیین كننده شوند، به 32 سال و كسانی كه حداقل 85 درصد امتیازات ارتقا به مرتبه دانشیاری و حداقل 80 درصد از امتیازات لازم از بندها و مواد تعیین‌كننده از آیین‌نامه ارتقا را كسب كنند به 33 سال و با رعایت سقف سنی 65 سال قابل افزایش است.

 

طبق تبصره 2 ماده اول این اصلاحیه، سن بازنشستگی آن دسته از دانشیارانی كه در پنج سال قبل از 67 سالگی موفق به كسب 75 درصد امتیازات ارتقا به مرتبه استادی می‌شوند، به 70 سال سن و سن اعضای هیئت علمی كه به عنوان عضو هیئت علمی نمونه كشوری انتخاب شده‌اند به درخواست ذینفع تا سه سال قابل افزایش است.

 

همچنین ماده 2 این اصلاحیه به دانشگاه یا مؤسسه اختیار می‌دهد اعضای هیئت علمی خود را كه بر اساس شرایط مندرج در این دستورالعمل با داشتن 30 سال سابقه خدمت همچنان واجد شرایط ادامه خدمت هستند، در صورت تقاضای عضو ذینفع بازنشسته كند.

 

بر اساس ماده 3 دستورالعمل اصلاحیه ماده 36 قانون استخدام اعضای هیئت علمی، دانشگاه یا مؤسسه می‌تواند در صورت نیاز به خدمات اعضای هیئت علمی با مرتبه دانشیاری و استادی واجد شرایط بازنشستگی، مشروط به درخواست كتبی عضو هیئت علمی و موافقت رئیس دانشگاه یا مؤسسه و تصویب هیئت امنا، موعد بازنشستگی وی را حداكثر تا سقف سه سال با اخذ موافقت سالیانه هیئت امنا به تعویق بیندازد.

 

تبصره ماده 3 این دستورالعمل تأكید دارد كه دانشگاه یا مؤسسه می‌تواند بنا به درخواست رئیس دانشگاه یا مؤسسه و ارائه تقاضای مكتوب عضو هیئت علمی با مرتبه استادی و موافقت وزیر علوم علاوه بر تمدید مذكور در ماده 3 حداكثر تا سه سال دیگر اقدام كند.

 

پیش از اصلاح این آیین‌نامه، دانشگاه ها مكلف بودند اعضای هیئت علمی خود را با شرط سنی 65 سال بازنشسته و یا در موارد ضروری تا سن 70 سال تمدید كنند كه در دستورالعمل جدید، سن بازنشستگی اعضای هیئت علمی با مرتبه دانشیاری به 67 سال و با مرتبه استادی به 70 سال افزایش یافت.

 

بر اساس شرایط خاص مندرج در این دستورالعمل، امكان افزایش سن بازنشستگی با مرتبه دانشیاری تا 70 سال و استادی تا 76 سال امكان‌پذیر شد.

 

 

سند تحول آموزش و پرورش 22 آذر ماه با حضور رئيس جمهور در حالي رونمايي شد كه اين سند بخش‌هاي گوناگوني دارد و در سه سطح مورد توجه قرار گرفته است كه سطح اول سياستگذاري و نظارت است كه بر عهده شوراي عالي انقلاب فرهنگي قرار داده شده، سطح دوم برنامه‌ريزي براي اجراي سند مي باشد كه به عهده شوراي عالي آموزش و پرورش گذاشته شده و سطح سوم كه اجراي آن است بر عهده‌ آموزش و پرورش قرار داده شده است.

 

قرار است هر پنج سال يك بار امكان بروز رساني سند تحول آموزش و پرورش توسط شوراي عالي انقلاب فرهنگي وجود داشته باشد.

 

در مقدمه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش آمده است كه تحقق ارزش‌ها و آرمان‌های متعالی انقلاب اسلامی مستلزم تلاش همه‌جانبه در تمام ابعاد فرهنگی، علمی، اجتماعی و اقتصادی است؛ احراز عرصه تعلیم و تربیت از مهمترین زیرساخت‌های تعالی پیشرفت همه‌جانبه کشور و ابزار جدی برای ارتقاي سرمایه انسانی شایسته کشور در عرصه‌های مختلف است.

 

به این ترتیب تحقق آرمان‌های متعالی انقلاب اسلامی ایران مانند احیای تمدن عظیم اسلامی، حضور سازنده، فعال و پیشرو در میان ملت‌ها و کسب آمادگی برای برقراری عدالت و معنویت در جهان در گرو تربیت انسان‌های عالم متقی و آزاده و اخلاقی است. تعلیم و تربیتی که تحقق بخش حیات طیبه، جامعه عدل جهانی و تمدن اسلامی ایرانی باشد در پرتو چنین سرمایه انسانی متعالی است که جامعه بشری آمادگی تحقق حکومت جهانی انسان کامل را یافته و در سایه چنین حکومتی ظرفیت و استعدادهای بشر به شکوفایی و کمال خواهد رسید.

 

اين سند داراي هفت فصل است كه در فصل اول به بیانیه ارزش‌ها، فصل دوم به بیانیه مأموریت، فصل سوم به چشم‌انداز، فصل چهارم به هدف‌های کلان، فصل پنجم به راهبردهای کلان و فصل هفتم به هدف‌های عملیاتی و راهکارها و چارچوب نهادی و نظام اجرایی تحول بنیادین آموزش و پرورش پرداخته است.

 

در مجموع باید گفت كه سند تحول آموزش و پرورش با دغدغه ای درست و با تلاشی مطلوب نوشته شده، اما سازوکارها و بسترهای اجرای آن خود نیازمند تحول و بازنگری جدی است و این لازمه تحقق سند مذکور می باشد، لذا رها كردن این سند در دست این ساختار معیوب، ذبح كردن آن و بازگشت به وضعیت نامطلوب گذشته است و باید پذیرفت که اول بايد روش خود را تغییر بدهیم، سپس به تعلیم و تربیت آیندگان و نسل های بعدی انقلاب بپردازیم.

 

 

فاز نخست شبكه علمي كشور به عنواني بخشي از دستاوردهاي شبکه ملي اطلاعات يكشنبه، 30 بهمن ماه با هدف به اشتراك‌گذاري منابع علمي بين مراكز علمي و تحقيقاتي، ايجاد پهناي باند وسيع براي ارتباط دانشگاه هاي کشور و نيز مراکز علمي و تحقيقاتي، ارتباط سيستم هاي اتوماسيون اداري و ابررايانه ها و گريد، پزشكي از راه دور، آموزش از راه دور، انتقال تصاوير، فايل‌هاي صوتي و ويديوئي با سرعت بالا، خدمات كتابخانه‌هاي ديجيتالي، امكان ارتباط با ساير شبكه‌هاي علمي كشوري و بين‌المللي، توسط متخصصان كشور طراحي و با مشاركت وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به بهره‌برداري رسيده‌ است.

 

هسته مرکزي اين شبکه كه تمام برنامه‌هاي نرم‌افزاري و طراحي آن در داخل کشور انجام شده است، داراي پهناي باند 10 گيگابيت در ثانيه است که يک گيگابيت آن براي ارتباط شبكه‌اي دانشگاه‌هاي کشور در نظر گرفته شده است.

 

با راه‌اندازي اين شبكه در فاز نخست (استان تهران)، 16 دانشگاه و مركز علمي و تحقيقاتي به شبكه متصل شده و تا دو سال آينده تمام دستگاه‌ها، مراكز آموزشي، تحقيقاتي و حوزه‌هاي علميه به اين شبكه متصل خواهند شد.