بازخوانی روند فعالیت هسته‌ای ایران در مجلس ششم

گروه سیاسی «خبرگزاری دانشجو»؛ سه شنبه، 4 آذر 1382 روزی به یاد ماندنی در تاریخ مجالس ایران، بخصوص مجلس ششم به شمار می رود؛ روزی که در آن یکی از مطرح ترین چهره های موسوم به اصلاح طلب در نطق قبل از دستور خود، به ایراد اتهاماتی علیه ايران می پردازد.

 

احمد شیرزاد، عضو جبهه مشارکت و نماینده مجلس ششم گفت: «مدعی بوديم رهبر معنوی جهان هستيم، تمام توده های محروم چشم به ما دوخته اند، از مظلومان جهان حمايت می کنيم ... به جای سلاح های مرگبار ضد انسانی، بر ايمان و ايثارگری جوانانمان تکيه داريم، می گفتيم که رژيمی هستيم که قدرتمان ريشه در قلوب مردم دارد و به جای داغ و درفش از نفوذ کلام معنوی بهره می بريم» و به آنجا رسيد که «اما از ما تصوير رژيمی ساخته اند که دروغ می گويد و به تعهدات خود در مقابل جامعه جهانی پایبند نيست ... چند روز پيش تيتر درشت برخی از روزنامه های اروپا اين بود که «جمهوری اسلامی ايران 19 سال به جهانيان دروغ گفت» می توان اين تبليغات را به رسانه های صهيونيستی نسبت داد، می توان مثل هميشه آنها را توطئه های استکبار جهانی دانست، می توان کماکان خود را محور خوبی ها پنداشت، اما ... آنها سر نخ ها، دم خروس ها و مدارک و مستنداتی از ما دارند که آنها را در ادعاهايشان محق جلوه می دهد. آن روز که سايت عظيم 50 هزار متری زيرزمينی طراحی کردند تا در چند مترمربع از يک گوشه آن چند دستگاه کوچک سانتريفوژ نصب کنند، فکر نکردند که اگر از اين چاه، آب فناوری استراتژيک درنيايد، نان تبليغات استکباری درخواهد آمد.»

 

اما این نطق با اعتراض رئیس مجلس ناتمام ماند و اعتراضات و حتی دفاعیاتی در این زمینه در صحن مجلس مطرح شد؛ کروبی در اعتراض به شیرزاد گفت: همین جا بایستید که من یک سوال از جناب عالی دارم، رادیو اسرائیل اگر بگوید همین ها را، آيا تندتر می گوید؟

 

شما این را جواب بدهید آقای دکتر شیرزاد! اصلاً صریح بگویید منظورتان چه بود؟ شما فرمودید 20 سال است بعد هم سرنخ هایش در ایران پیدا شد. خوب، سرنخ هایش در ایران پیدا شد، یعنی آنها راستگو هستند و ما دردغگو هستیم.

 

از جمله مدافعان این امر الهه کولایی بود؛ کولايی، عضو کمیسیون امنیت ملی و فراکسیون حزب مشارکت در مجلس ششم گفت: «نطق جزو حقوق نمايندگان است. طبق اصل ۸۴ قانون اساسی نماينده می تواند در خصوص همه مسائل داخلی و خارجی کشور اظهارنظر کند.»

 

نماينده تهران خاطرنشان کرد: «آقای شيرزاد به عنوان استاد فيزيک يکی از معتبرترين دانشگاه های کشور، استنادات و اتهامات عليه جمهوری اسلامی را که در برخی روزنامه های اروپايی هم مطرح می شود مورد اشاره قرار داد و از برنامه هسته ای ايران در ۱۸ سال گذشته سخن گفت.»

 

بعد از اتمام صحن، نمایندگان به سوالات خبرنگاران این گونه پاسخ دادند:

 

محسن آرمين در جمع خبرنگاران پارلمانی سخنان پيش از دستور شيرزاد را «دلسوزانه» و منطق او را «درست و قابل دفاع» برشمرد و گفت: «سخنان آقای شيرزاد دلسوزانه بود. اگر اين نصايح را از فردی مانند او که سوابق، تعلق خاطر، وابستگی فکری و احساسی اش به نظام ثابت شده است، نشنويم و با بی مهری با آن برخورد کنيم، فردا بايد همين حرف ها را کاملاً بی رحمانه و از موضعی غيرصادقانه از زبان خارجيان بشنويم.»

 

«بی. بی. سی» در گزارش خود در دوشنبه، 24 مه 2004 علاوه بر اینکه نطق شیرزاد را به عنوان یکی از نطق های آتشین مجلس ششم عنوان می کند، می نویسد: «از مهمترين مشخصات مجلس ششم نطق های پيش از دستور آن بود که در بسياری از موارد، لحني شديداً انتقادی داشت؛ نقطه قوتی که در مجالس پيشين بدين شيوه باب نبود.»

 

اما این ابتدای ماجرا نبود، همفکران شیرزاد مدت ها بود که از طرق مختلف سعی در متوقف کردن روند هسته ای ایران داشتند.

 

ماجرا از آنجایی آغاز می شود که فاطمه حقیقت جو بعد از گزارش های سازمان منافقین درباره فعالیت های هسته ای ایران در سخنرانی خود در دانشگاه ماساچوست آمریکا گفت: «فعالیت های هسته ای ما محرمانه بود، اولین بار در دولت خاتمی بود که این فعالیت ها علنی شد. از آنجا که در فعالیت های هسته ای طبقه بندی خاصی وجود داشت، حتی رئیس جمهور هم از برخی موارد مطلع نبود، چه برسد به نمایندگان مجلس، اما مجلس ششم این را علنی اش کرد.»

 

در پی این ماجرا، محمد البرادعی، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در 2 اسفند 81 به همراه هیئتی پس از بازدید دو روزه از تاسیسات هسته ای نطنز و اراک در جمع خبرنگاران گفت: چیز غیر منتظره ای نبوده و گفته تهران را در خصوص صلح آمیز بودن انرژی هسته ای تایید کرد.

 

اما سه ماه بعد البرادعی ضمن تغییر موضع خود نسبت به نتیجه حاصله، در گزارشی به شورای حکام، از کوتاهی ایران در اجرای برخی پادمان ها خبر داد.

 

بعد از دومین حضور البرادعی در ایران در تیر ماه 82 (2003)؛ مرداد ماه همان سال 127 نماینده مجلس ششم طی نامه ای به رهبر انقلاب ضمن تحلیل فضای دیپلماتیک وقت، از ايشان می خواهند با نوشیدن «جام زهر» از طرف ملت ایران، قید دستیابی به انرژی هسته ای را بزنند:

 

«اگر جام زهری باید نوشید قبل از آن که کیان نظام و مهمتر از آن، استقلال و تمامیت ارضی کشور در مخاطره قرار گیرد باید نوشیده شود.»

 

سوم شهریور 82 نامه رسمی ایران مبنی بر آمادگی جهت مذاکره با آژانس هسته ای هم نتوانست از اولین قطعنامه پیشنهادی کشورهای اروپایی در شورای حکام جلوگبری کند و در همان زمان طی قطعنامه ای از ایران خواسته شد که ضمن تصویب و اجرای پروتکل الحاقی، تمامی فعالیت های مرتبط با غنی سازی را تعلیق کند.

 

حزب مشارکت طی بیانیه ای خواستار عمل به مفاد قطعنامه و پذیرش پروتکل الحاقی از سوی ایران بدون قید و شرط شد. در توافق سعدآباد که در 29 مهر 82 طی نشستی در کاخ سعدآباد امضا شد، ایران نه تنها موفق به اخذ هیچ امتیازی از طرف مقابل نشد و در زمینه های مختلف با دادن امتیازات زیادی به طرف مقابل، از حقوق خود عقب نشینی کرد، بلکه فعالیت صلح آمیز کشورمان به حالت تعلیق درآمد.

 

نشستی در تهران میان تیم مذاکره کننده هسته ای ایران به سرپرستی حسن روحانی و وزرای امور خارجه سه کشور انگلیس، آلمان و فرانسه برگزار شد و برای همین به «نشست سعدآباد» معروف شد؛ نتیجه مذاکرات یک بیانیه مشترک بود که مهمترین پیامش «تعلیق داوطلبانه» بود.

 

در ادامه این روند ایران در 25 اسفند 82؛ فروردین و 28شهریور 83 سومین، چهارمین و پنجمین قطعنامه ای که توسط اروپایی ها پیشنهاد شده بود را از شورای حکام دریافت کرد.

 

محسن میردامادی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و عضو فراکسیون حزب مشارکت در مجلس ششم در گفت و گو با خبرگزاری «ایسنا» با اشاره به این مسئله گفت: «شرایط بین المللی در حال حاضر، به گونه ای است که اگر ما آن را نپذیریم، فشارهای بین المللی بر ما به طور جدی افزایش می یابد و اروپا و آمریکا در این مورد کاملاً به هم نزدیک می شوند.»

 

بهزاد نبوی، نایب رئیس مجلس ششم و عضو ارشد سازمان مجاهدین انقلاب نیز در گفت و گو با همان خبرگزاری اظهار می دارد: «باید پروتکل الحاقی را بدون قید و شرط امضا کنیم و از برخوردهای شعارگونه پرهیز نماییم؛ چرا که آلمان و ژاپن، پروتکل را نپذیرفته و استقلالشان را هم از دست نداده اند.»

 

همچنين الهه کولایی، عضو کمیسیون سیاست خارجی و امنیت ملی مجلس ششم و عضو شورای مرکزی حزب مشارکت نیز در گفت و گو با روزنامه «یاس نو» بیان داشت: «با پیوستن بدون قید و شرط ایرن به پروتکل الحاقی، برنامه های هسته ای ایران شفاف می شود.»

 

وی همچنین طی مقاله ای در روزنامه «شرق» ضمن اشاره به حاکم شدن فضای امنیتی بر صحنه روابط بین المللی و همراهی اروپا با آمریکا در این راستا، نوشت: «نتیجه تغییر مواضع اتحادیه اروپا این است که ما دیگر نمی توانیم از گزینه ها و امتیازات سابق خود در قبال این اتحادیه استفاده ببریم و این تحولات، آثار خود را در کلیه عرصه های دیپلماسی کشورمان به جای خواهد گذاشت.»

 

اما اظهارنظرها به همین جا خاتمه نمی یافت و مجلسیان از هر زبانی برای متقاعد کردن وکلای خود استفاده می کردند.

 

محسن ترکاشوند، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ششم و عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب گفت: «امضای پروتکل الحاقی، امضای عهدنامه ای نظیر ترکمنچای یا گلستان نیست که آن را نپذیریم. کشورهای اروپایی و آمریکا نگرانی خود را از پیشرفت ایران در زمینه بهره برداری از انرژی هسته ای اعلام داشته اند و باید حساب این نگرانی ها را از حساب دشمنی و خصومت جدا کرد. امضای این پروتکل به هیچ وجه به معنای تسلیم ایران در برابر تحلیل بیگانگان و از جمله آمریکا نیست.»

 

محمدرضا خاتمی، نايب رئیس مجلس ششم و دبیرکل حزب مشارکت نیز در گفت و گو با روزنامه «الوطن» چاپ عربستان در خصوص امضای پروتکل می گوید: «امضای پروتکل 2+93 یکی از مراحل این معاهده است؛ زیرا این کار به نوعی روابط دوجانبه با آژانس هسته ای به شمار می آید و وظایفی را برای طرفین ایجاد می کند و من معتقدم هیچ گونه مشکلی برای امضای پروتکل الحاقی وجود ندارد. پروتکل تعریف شده است و ما هیچ شرطی جز امضای آن نداریم.»

 

پس از صدور قطعنامه شورای امنیت علیه ایران، نمایندگان اصلاح طلب در مجلس ششم با آماده کردن طرحی سه فوریتی قصد داشتند نظام را به پذیرش قطعنامه شورای حکام ملزم کنند.

 

روزنامه «شرق» طی گزارشی از فراکسیون حزب مشارکت مجلس ششم نوشت: «یکی از محورهای اصلی این جلسه به اعتراض اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه به فرصت های از دست رفته اختصاص داشت ... عده زیادی از نمایندگان دوم خردادی، معتقدند که مجلس باید با تصویب قانون، دولت را ملزم به پذیرش پروتکل الحاقی کند.»

 

در ادامه هم همان نطق آتشین احمد شیرزاد در صحن علنی مجلس مطرح شد که واکنش های بسیاری را در پی داشت.

 

اما همزمان با مخالفت های مردمی و دانشجویی با روند پیگیری پرونده هسته ای، انتخابات مجلس هفتم سبب شد تا با حضور اکثریت اصولگرا در این مجلس، فشار برای تغییرات جدی در نحوه پیگری پرونده هسته ای شدت بگیرد و ایران خود به طور مستقل و جدی به فعالیت هسته ای ادامه دهد.