آقاي حاتمي کيا!حقيقت را فراموش نکن

محمدرضامحقق

دو سال پيش وقتي فيلم به نام پدر را در جشنواره ديدم و پس از آن هم بيانات جناب کارگردان را در جلسه پرسش و پاسخ شنيدم،حس غريبي داشتم.

خب، فيلم بدي بود. ساختار کند و بد ريتم و نچسبش با آن بازي هاي کليشه شده و شخصيت هاي باسمه ايش به همراه ده ها عيب و علت داستاني و فيلمنامه‌اي ديگر.فکرش را بکنيد يک برادر زرمنده که ظاهرا دنبال عدالت و مساوات است ولي خودش مي خواهد يک معدن را يک تنه و يک جا بالا بکشد! به اينها اضافه کنيد آن بازي هاي موبايلي و آن شعاردهي‌هاي مفصل و دادو بي دادها و ادا و اطوارهاي آن برادر رزمنده بالاي تپه و بالاخره آن به اصطلاح پيام مهم و عجيب و غريب فيلم که فقط کسي مثل حاتمي کيا مي‌تواند آن را سر دهد:
فاصله‌ي نسل امروز با نسل جنگ!

قضيه از اين قرار است که دختر آن برادر رزمنده،پايش را مي گذارد روي همان ميني که پدرش آن را در زمان جنگ براي دشمن کار گذاشته بوده!

کارگردان در جلسه فيلم،به موضوع جعلي فاصله نسل امروز و نسل جنگ پرداخت و مدعيات خود را در اين موضوع طرح کرد.

خلاصه بيانات مبهم و نارساي ايشان اين بود که نسل امروز از نسل جنگ فاصله گرفته و از آنها سؤال دارد و... .

بعد از پايان سخنراني،با جناب حاتمي کيا صحبت کردم و موضوعي را با ايشان در ميان گذاشتم. اشاره کردم که اولا به نظر من نسل امروز با نسل جنگ و اساسا دفاع مقدس نه تنها هيچ اختلاف و فاصله اي ندارد بلکه عميقا بدان معتقد است و خيلي خوب هم ارتباط برقرار کرده. هم با آن روحيات و مضامين و هم با آن آدم ها. صد البته که نسل امروز با خيلي چيزها و روحيات و آدم ها مشکل دارد، ولي جنگ و آدم هايش ابدا جزء اين دسته نيستند. بهتر است آدرس غلط ندهيم.

ثانيا،گيرم که ادعاي شما درست باشد و اين فاصله و اختلاف و سؤال وجود داشته باشد،آقاي حاتمي کيا! شما نبايد طراح سؤال باشيد يا اگر هم هستيد بايد جواب هم بدهيد. شما خودتان جنگيده‌ايد و خودتان سينماي جنگ را ساخته و پرداخته‌ايد. به نظر مي رسد جايگاهي هم اگر داشته باشيد ،بيشتر جواب دادن باشد تا طرح سؤال.

نوع برخورد و پاسخگويي آن روز حاتمي کيا به صحبتم،چندان به دل ننشست،گو اينکه اساسا پاسخي هم در کار نبود! آن هم از طرف کسي که ديگران را به مکافات و پاسخگويي مي کشاند! با اين حال برخورد آن روز را حمل بر صميميت ايشان کردم ولي... .

واقعيت اينست که آثار حاتمي کيا در عين حال که داراي ويژگي هاي زيبايي شناسانه منحصر بفردي است و داراي ارج و البته قرب، اما بعضا و شايد هم غالبا در يک برزخ مفهومي و معنايي دست و پا زده است.

بسياري از آثار حاتمي کيا هيچ موضع مشخصي ندارد و به مردابي مي ماند که ذهن مخاطب در آن گير ميکند. البته اين عدم موضع را بيش از آنکه بتوان با ژست هاي شبه روشنفکرانه و به ظا هر هنرمندانه، فرافکني و يا لاپوشا ني کرد بايد به حساب سردر گمي خود فيلمساز گذاشت.
و البته که نمي توان با تئوري سازي هاي من درآوردي،اين ضعف تفکر و قدرت بيان را پوشاند.

ببينيد! يک زمان است که فيلمساز دانا و مسلط به مفهومي است که قصد طرحش را دارد و امر بر خود او مشتبه نيست ولي بنا به اقتضاي اثر،موضعي نمي گيرد.اين موقعيت متفاوت است با جايي که فيلمساز نمي‌داند که موضعش چيست! يا اينکه چه موضعي بايد داشته باشد يا نداشته باشد. والبته امر وقتي بغرنج تر مي شود که فيلمساز جرا ت طرح موضعش را به دلايلي ندارد.کسي که قبلا مواضعش را به آشکارترين شکل بيان کرده است.

البته در سينما عقايد و مواضع شخصي فرد براي ما اهميتي ندارد تا زمانيکه به مختصات ساختاري و محتوايي فيلم ضرري نرساند.

ما با سينما روبروييم و تنها آنچه بر پرده نقش مي بندد مد نظر و نقد ماست. پس برايمان فرقي نمي کند کسي که مي گفت اگر فيلم غير جنگي ساختم نگاتيوهايش را آتش مي زنم،امروز فيلم غير جنگي بسازد. مهم اينست که فيلم در ساختار و محتوايش که اجزاء لاينفک سينمايند درست کار کند و روند نزديک به استاندارد –حداقل-خودش را بپيمايد.

اگر چنين نيست؛پس نيست و بايد آن را به هستي رساند؛ نه اينکه با گفتارها و رفتارهاي غير سينماورزانه سعي در خفه کردن صداي منتقد داشت. کاري که البته به جايي نخواهد رسيد!/انتهاي پيام/