«پيوست فرهنگي»؛ حلقه گمشده توسعه دانشگاه آزاد

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ توصيه مقام معظم رهبري به بررسي تاثير و تاثرات ابعاد فرهنگي در طرح‌هاي مختلف كشوري مسئله‌اي است كه كمتر مورد توجه مسئولان قرار گرفته است.

 

ایشان در ابلاغ سياست‌های كلی برنامه پنجم توسعه بر تكميل و اجراى طرح مهندسى فرهنگى كشور و تهيه پيوست فرهنگى براى طرح‏هاى مهم تاکید کرده اند.

 

اگرچه به طور معمول انجام مطالعات پيرامون ابعاد فرهنگي- اجتماعي و يا حتي اقتصادي طرح‌هاي كشوري به منظور توجيه انجام طرح به صورت محدود انجام مي‌شود اما پس از تصويب و اجراء هيچ گاه به اين مطالعات توجه‌اي نمي‌شود و به خصوص رويكرد فرهنگي فدايي ساير ابعاد مي‌گردد.

زماني به اين بي‌توجهي بيشتر واقف مي‌شويم كه مسئولان امور فرهنگي در مقابل سوال «پيوست فرهنگي چيست»، آن را سند مهمي مي‌دانند كه هنوز اجرايي نشده است!
 
در حالي كه تاكيد رهبري معظم انقلاب بر لزوم وجود پيوست فرهنگي، تغيير نقطه عطف نگاه مسئولان به ابعاد فرهنگي است كه معمولاً در طرح‌هاي توسعه‌اي علمي و اجتماعي، يك هدف دست چندم تلقي مي‌شود.

 

به عنوان نمونه، ضعف عدم مطالعه جوانب فرهنگي را مي‌توان در توسعه بي‌رويه دانشگاه آزاد مشاهده كرد.

 

با روند توسعه فيزيكي مذكور هيچ بعيد نيست كه طي 10 سال آينده شاهد تاسيس شعبات اين دانشگاه در ساير كرات باشيم.

 

عدم يكپارچگي فرهنگي در مناطق مختلف كشور، وابستگي اقوام به‌ آداب و رسوم سنتي خويش و از سويي مقابله فرهنگ ايراني – اسلامي با فرهنگ منحط غرب در دهه گذشته از جمله مهم‌ترين عوامل عمومي جامعه در مقابله با توسعه دانشگاه آزاد را شامل مي‌شوند.

 

اين نگاه منفي به حدي است كه در برخي استان‌ها، اعتراضات مردم يك شهر به تاسيس دانشگاه آزاد به تعطيلي آن و انتقال محل دانشگاه به خارج از شهر منجر مي‌شود.
 
از سويي بايد توجه داشت كه برآمدن از مخارج سنگين تحصيل در دانشگاه آزاد سبب ورود قشر خاصي از مردم به اين دانشگاه مي‌شود كه به طور قطع اختلاف فرهنگي ميان دانشجويان و مردم عادي شهرهاي كوچك و روستاها از اختلاف سطح اقتصادي نمايان‌تر خواهد بود.

 

بيشتر دانشجويان محصل در دانشگاه آزاد از قشر متوسط به بالاي شهرهاي بزرگ هستند كه نوع سطح زندگي آنها عموماً شباهتي با مردم سنتي و بومي ايران ندارند.

 

 دانشجويان متمولي كه ظاهر و رفتارهايشان بيشتر مطابق سبك زندگي غربي است و مضاعف شدن پرستيژ دانشجويي آنان را به بزرگ‌نمايي اين تفاوت‌ها ترغيب مي‌كند.

 

 نمايش ناهنجاري رفتاري اين افراد در بين مردم ساكن يك منطقه زماني بيشتر مي‌شود كه تعداد خانه‌هاي استيجاري مجردي و حضور دانشجويان به شكل مختلط در مكان‌هاي عمومي شهر افزايش مي‌يابد و با استمرار اين حضور محيط براي پذيرش خرده فرهنگ وارداتي آماده مي‌شود.

مقابله اوليه مردم بومي بخصوص والدين با «فرهنگ دانشگاه‌ آزادي‌ها» اگر چه در ابتدا مي‌تواند تاثير فرهنگي را كمرنگ كند، اما حضور مستمر دانشجويان ميان مردم سبب ذائقه‌سازي و تقاضاي شكلي از فرهنگ خواهد بود كه به طور عمده محصول زندگي شهري است و با آداب و رسوم محلي ايرن سازگاري چنداني ندارد.

 

 مطالعات علمي نشان داده كه نسل نوجوان و جوان جوامع بومي بيشترين آمادگي را در پذيرش خرده فرهنگ‌هاي سبك غربي دارند و حضور مداوم و چندساله «فرهنگ دانشگاه آزاد» به گسست اجتماعي ميان نسل جديد و قديم دامن مي‌زند و گاه حتي سبب تخريب بنيان‌هاي اساسي اين جوامع مي‌شود.

در واقع ذبح فرهنگ با توجيه توسعه علمي دقيقاً هدفي است كه در توسعه به معناي غربي گنجانده شده و از رويكرد ليبراليستي برمي‌خيزد.
 
صدمات فرهنگي بوجود آمده در مناطق نسبتاً بومي ايران را گر چه تنها نمي‌توان محصول حضور دانشگاه آزاد دانست، اما به نظر مي‌رسد سهم اين نهاد كم نيز نبوده است.

 

افزايش آمار طلاق، توجه به مدهاي غربي تبليغ شده، افزايش آمار دختران مهاجر به شهرهاي بزرگ، تغيير شكل نظام كفويت در مناطق بومي و غيره تنها نتيجه بخشي از ناتوي فرهنگي غرب عليه ايران است كه نمي‌توان توسعه بي‌رويه دانشگاه آزاد را در آن بي‌تقصير دانست.
 
تاكيدات مقام معظم رهبري به لزوم پيوست فرهنگي، در مفهومي ساده هشداري براي آينده است؛ چرا كه عمق ساحت فرهنگ طلب مي‌كند كه در دوره‌هاي بلندمدت تغيير يا عدم تغيير آن كنترل شود و قاعدتاً توجيهات امروز به بهانه علم پاسخگوي صدمات فرهنگي نسل آينده و تغيير آرمان‌هاي نظام اسلامي در نگاه جوانان نخواهد بود.