ماجراي «چشمه» اي كه در نمايشگاه خشكيد

به گزارش خبرنگار فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»، نشر «چشمه» از جمله ناشران خصوصی است که توانسته با تمرکز به حوزه ادبیات و اندیشه و سرمایه گذاری بر نویسندگان نوقلم جایگاه ویژه ای را در عرصه چاپ کتاب بدست آورد و در مقابل جريان فرهنگي انقلاب اسلامي بایستد.

 

این ناشر را در سیاستگذاری فرهنگی بايد ناشری لیبرال با گرایش هاي چپ دانست؛ زيرا بررسی آثار این انتشارات نشان داده است که نگاه و جهت‌گيري نويسندگان منتخب نشر «چشمه» همگي در راستای حركت ليبراليسم و اباحه‌گري فرهنگی بوده و تفكر چپ نيز از آن جهت است كه آثار انديشه‌اي «چشمه»، متأثر از سياست‌هاي ماركسيستي و نئوماركسيستي نويسندگان آن ارزيابي مي شود.

دوم خرداد سال 1376 و هشت سال دولت اصلاحات، فرصتی طلایی برای این ناشر و دیگر ناشران همسو بود تا فارغ از نظارت دقیق و آگاهانه و در سایه سیاست تساهل و تسامح آثار خود را منتشر کنند. آثاری که با محتوای براندازانه، ابتذال و دین گریزی حاصلی جز تباهی اندیشه و فکر جوان ایرانی نداشت.

جنجال رسانه اي مدت اخير موجب شد در مروري دوباره بر اخبار و موضع گيري هاي انجام شده، به موضوع انتشارات «چشمه» و محروميتش از بيست و پنجمين نمايشگاه بين المللي كتاب بپردازيم.

در اواخر بهمن ماه سال 90 بود كه بهمن دري خبر از لغو امتياز نشر چشمه داد.

 

 

 

اين خبر با توجه به تبیین نقش برخي ناشران - به خصوص نشر «چشمه»- در راستاي براندازی نرم و ترویج لیبرالیسم فرهنگی، از جمله عملکردهای مورد تقدیر معاونت فرهنگی ارشاد - در دولت دهم- به حساب آمد كه البته با حواشی بسياري همراه بود.

بهمن دری، معاون امور فرهنگی وزیر ارشاد در این باره گفت:

«نشر چشمه و چند نشر مشابه در هیئت رسیدگی به تخلفات مستقر در معاونت فرهنگی پرونده دارند. این هیئت دو شورای بدوی و ثانویه دارد؛ مثلاً در شورای بدوی با توجه به قانون، سوابق ناشری را بررسی می‌کنند و حکم به تعلیق می‌دهند و یا مراجع قضایی گاهی به ما نامه می‌دهند که بنابر مشکلات فلان ناشر، هیچ کدام از آثارش نباید منتشر شود و ما بنابر این حکم اقدام می‌کنیم.»

وی در توضیح و چرایی این اقدام جسورانه افزود:

«این مشکلات گاهی به دلیل شکایت از سوی مؤلفان است و یا مشکلات قضایی مشابه و لزوماً به ما مربوط نمی‌شود؛ بر اساس این مشکلات و پرونده ناشران، شورا حکم به تعلیق سه، شش و یا دائم پروانه نشر می‌دهد و ناشران می‌توانند نسبت به این احکام اعتراض کنند تا رأی تجدید نظر شود.»

دری هم زمان با اعلام لغو امتیاز نشر «چشمه» از اعتراض کتبی این ناشر به حکم اعلام شده، خبر داد.

 

انتشار خبر لغو امتیاز نشر «چشمه» در فضای مجازی باعث شد تا افراد زیـادی با بهـانه قرار دادن این حرکت ارزشی به سیاست های ارشاد حمله کرده و ممیزی ارشاد را زیر سؤال ببرند.

 

 

 

اغلب اين موضع گيري ها از سوي افرادي بود كه همواره در جبهه فرهنگي معارض انقلاب فعاليت مي كنند؛ از جمله اظهارنظر سیدعلی صالحی از اعضای ارشد کانون نویسندگان ایران است که با حمله به سیاست های ارشاد و اعتراض به حکم لغو امتیاز، این اقدام را عملی غیر فرهنگی خواند و در قالب جملاتی تهدیدآمیز نتیجه این اقدام را انسداد سیاسی و فرهنگی بیان کرد.

 

حمله همه جانبه نویسندگان، شاعران و فعالان دین گریز عرصه نشر و رسانه های مخالف نظام به معاونت فرهنگی ارشاد، در کنار سکوت عناصر خودی و ارزشی و عدم حمایت رسانه های جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی باعث شد تا معاونت فرهنگی ارشاد در مصاحبه خود اعلام کند: «وضعيت نشر چشمه تعليق فعاليت‌هاست؛ نه لغو مجوز.»

دری در توضیح خبر تعلیق فعالیت های نشر «چشمه» افزود: «در ميان فعاليت صدها ناشر، يك‌سري ناشران كه معدود هستند، ممكن است تخلف كنند، بنابراين به وضعيت اين ناشران كه تعداد آنها از انگشتان دست تجاوز نمي‌كند، در هيئت رسيدگي به وضعيت ناشران رسيدگي مي‌شود و در اين هيئت، تخلفات آنها با مستندات بررسي و حكم به تعليق فعاليت ناشر داده مي‌شود و اين ناشران مي‌توانند 20 روز بعد از حكم، تقاضاي تجديدنظر بدهند كه نامه آن‌ها در اين كميسيون بررسي مي‌شود.»

 

 

 

معاون فرهنگي وزير ارشاد در پاسخ به اين سؤال كه تخلفات این ناشر و ديگر ناشران متخلف چيست، گفت: «انواع و اقسام تخلف وجود دارد؛ حكم نشر «چشمه» تعليق است و تخلفات هم مي‌توانند ساختاري و هم محتوايي باشند كه در ميان 10هزار ناشر اين تخلفات طبيعي است، اما تكرار تخلف، مسئله است كه اين ناشر و برخي ناشران كم‌كار ديگر اين تخلفات را تكرار كرده‌اند كه ما بسياري از آنها را ناديده گرفته‌ايم.»

 

بهمن دری، رئیس بیست و پنجمين نمایشگاه کتاب تهران در نشست خبری این نمایشگاه درباره حضور ناشران موسوم به تعلیقی یا لغو مجوز و یا ناشرانی که عنوان می‌شود حکم قضایی برایشان صادر شده، گفت:‌

«تعداد ناشران تعلیقی از سه ناشر بیشتر بوده است، اما درباره سه ناشری که نام بردید با نام‌های «چشمه»، «ثالث» و «پیدایش» باید بگویم از این میان دو ناشر ثالث و پیدایش امکانات حضورشان در نمایشگاه فراهم شده است، اما نشر «چشمه» نه.»

 

 

 

معاون فرهنگی وزارت ارشاد در مورد تخلفات نشر چشمه چنين اظهار داشت: «درباره نشر چشمه باید بگویم همه امکانات فراهم شد تا این ناشر هم بتواند در نمایشگاه حاضر شود اما حکمی که در هیئت تخلفات ناشران صادر شده است تنها یک حکم نیست؛ چند بار هم به این ناشر تذکر کتبی ارائه شده، حتی در اداره کتاب؛ از این رو با تکرار تخلفات این ناشر امکان حضور در نمایشگاه را ندارد علاوه بر اینکه حکم قضایی هم داشته است با ریش‌سفیدی هم چشمه در نمایشگاه حضور نخواهد داشت.»

 

ممنوعيت حضور نشر «چشمه» در نمايشگاه كتاب كه به دلايل متقن قضايي صورت گرفته است، با هجمه گسترده رسانه هاي داخلي و خارجي مواجه شد.

بسياري از روزنامه ها و سايت هاي خبري جريان دگرانديش در داخل همراه با رسانه هايي چون «بالاترين»، «جرس»، «BBC فارسي»، «راديو زمانه» و ... بدون توجه به محورهاي ضداخلاقي و ضدديني در آثار نشر چشمه، صرفاً با سياه نمايي از شرايط فرهنگي جامعه، به القاي ديكتاتوري نظام در حوزه فرهنگ پرداخته و از جريانات مخالف نظام مظلوم نمايي كردند. بعضی نویسندگان و مطبوعات هم سعی کردند تخلفات مکرر نشر «چشمهم را ندید، بگیرند و ممنوعیت حضور اين ناشر در نمایشگاه کتاب را طور دیگری جلوه دهند.

 

در همين راستا، عده ای از نويسندگان وابسته به جريان فرهنگي معارض انقلاب، طی نامه ای به وزير ارشاد، خواستار حضور نشر «چشمه» و «ثالث» در نمایشگاه شدند.

امضاكنندگان اين نامه خطاب به سيد محمدحسيني، وزير فرهنگ ارشاد، جمعي از اعضاي كانون نويسندگان ايران، تعدادي از نويسندگان، مترجمان و شاعران لائيك و دين گريز هستند كه همواره آثـار و موضع گيري آن ها در مقابل ارزش هاي ديني و اخلاقي بوده است.

آنچه مسلم است این افراد به لزوم اخلاقی بودن جامعه و ارزش مداری آن توجه نکرده اند که اینگونه دم از حق نشر چشمه می زنند، در واقع بخش اعظمي از افراد نام برده شده هيچ اعتقادي به ارزش هاي اخلاقي و يا اخلاق مدار بودن جامعه ندارند كه نمونه آن را مي توان در نظرات اميرحسن چهلتن مبني بر آزادسازي مسائل جنسي در جامعه پيدا كرد كه البته اين نظراتش را بر شاگرداني كه اتفاقاً نام آنها نيز در ليست فوق ذكر شده، القا كرده است.

به راستی چه کسی در برابر تضییع حقوق این همه جوان ایرانی پاسخگوست؟ جوانانی که برای تغذیه سالم روحشان به یک منبع فرهنگی رجوع می کنند، ولی در نهایت مغزشان با ابتذال پر می شود. ابتذالی که مروجان آن با عنوان «هنر و ادبيات» صدايش مي زنند!!

 

با توجه به تمرکز نشر «چشمه» بر ادبیات (داخلی و خارجی)، بررسی کتب منتشر شده توسط این ناشر نشان داده است که غالب آثار این ناشر حاوی محتوای دین گریز است که اغلب به اعضاي کانون غیرقانونی نویسندگان ایران و طیف متمایل به آنان تعلق دارد. این ناشر در کنار توجه به افراد سکولار توجه خاصی نيز به شاگردان آنان نیز دارد که بعضاً در قالب آثار اولي! به ترویج اباحه گری و ابتذال مي پردازند.

نكته مهم ديگر اينكه نشر «چشمه» با رويكرد مذكور و راهكارهاي متعدد ديگر، نقشی محوری را در جنگ نرم و برنامه های براندازانه عليه جمهوري اسلامي ایفا کرده است.

بر مبناي اين مباحث و نقش ليدرگونه «چشمه» در ناتو فرهنگي، چشم پوشي از حكم قضايي و فراهم آوردن امكان ارائه آثار اين ناشر در نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، آن هم با بودجه بيت المال، چه معنا دارد؟!

براي اطمينان مخاطب اين گزارش و لزوم شناخت بيشتر این ناشر و حوزه فعالیت آن، در ادامه به ذكر دلايلي متقن ـ از نگاه نگارنده ـ براي «لغو امتياز نشر چشمه»- اشاره مي شود و سپس با رصد دوباره بر سابقه و سياست هاي اين نشر به تشريح فعاليت ها و آثار منتشره مي پردازيم.
 

لازم به ذكر است، پيش از اين، از همين قلم، بخشي از اين مطالب ارائه شده بود لكن نظر به اهميت و ضرورت پيش آمده، شرح كامل تري ذكر مي شود.

 

حسن کیائیان از سـال 1363 مدیریت این انتشـارات را به عهده دارد و هم اکنون نیز به همراه خانواده خود این انتشارات را اداره می کند. در کارنامه کیائیان سابقه عضویت در چریک های فدایی خلق و زندانی شدن بعد از انقلاب دیده می شود.

 

وي از نفوذ بالایی در سیستم پخش کتاب برخوردار است، هرچند ارتباط نزدیک وي با افرادی نظیر لیلی گلستان، بابک احمدی، امیرحسن چهلتن و ... محرز است و نباید مغفول واقع شود، لكن قابل ذکر است که در پیوندهای سیاسی خود نیز ارتباط نزدیکی را با گروه های اصلاح طلب و حامیان فتنه 88 برقرار کرده است.

 

مدیر نشر چشمه از سال 1375 به عنوان منشی و سخنگو، به عضویت هیئت مدیره «اتحادیه ناشران و کتابفروشان» درآمد و در انتخابات آن دوره، با شعار «مبارزه با سانسور» به عنوان ریاست اتحادیه دست یافت. این اتحادیه در دوره مسئولیت کیائیان با کمک مسئولان دولت اصلاحات، توانست بسیاری از امور از جمله برخی پُست های وزارت ارشاد! و حتی برگزاری نمایشگاه بین المللی کتاب تهران را به دست بگیرد!

اعطای جایزه به نویسندگان ضدارزشی در راستای پیش برد اهداف و سیاست های اتحادیه در مغایرت با اصول نظام از دیگر اقدامات آن در جهت رخنه در سیستم وزارت فرهنگ و ارشاد بود که در دوره ریاست کیائیان انجام شد. همچنین نوشتن نامه اعتراض آمیز به آیت الله شاهرودی ـ رئیس وقت قوه قضاییه ـ در جهت رفع توقیف برخی کتب، آغازگر یک حرکت ملی علیه ممیزی کتاب بود.

چندی بعد، این اتحادیه طی نامه ای از رئیس جمهور وقت ـ محمد خاتمی ـ صراحتاً درخواست خود را مبنی بر حذف ممیزی اعلام کرد که این امر با مسئولیت افرادی چون امیرحسن چهلتن و حسن کیائیان انجام شد و مورد حمایت طیف گسترده ضدارزشی قرار گرفت. در نهایت اینکه کیائیان پس از اختلافات شدیدش با اعضای اتحادیه از ریاست آن استعفا داد.

 

 

نشر چشمه از جمله ناشرانی است که همه ساله با ارائه حجم انبوهي از كتب ضاله در اشكال متنوع، حضوری فعال در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران داشته است.

 

این ناشر با ارائه آثار متعدد در شکلی جذاب و گیرا که اغلب دارای مطالب مبتذل و مخالف نظام هستند هر ساله در نمایشگاه حاضر شده و سودهای میلیونی کسب کرده است.

 

نكته مهم اينكه در هر دوره از نمایشگاه بین المللی کتاب، نشر چشمه سهم قابل توجهی از کتب ممنوعه را به خود اختصاص داده! کتبی که به دلیل محتوای مغایر با مبانی دینی و سیاسی نظام اسلامی فروش آنان در نمایشگاه ممنوع اعلام شده است. به  عنوان مثال «نگران نباش»، «بطالت» و «شمایل تاریک کاخ ها» سه کتاب منتشر شده توسط چشمه می باشند که به دلیل محتوای مبتذل و براندازانه در بيست و چهارمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران در سال 1390 فروش آنان ممنوع اعلام شد و البته جنجال سازي حسن كيائيان را به همراه داشت.

 
تقابل با نظام جمهوری اسلامی

 

حسن کیائیان از مخالفین سرسخت نهادهای دولتی ـ به ویژه در دولت نهم و دهم ـ است. این روند مخالفت وی از انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری آغاز شد؛ آنجا که با همراهی عده ای از هم مسلکان خویش به دفاع از علی اکبر هاشمی رفسنجانی پرداخته و انتخاب محمود احمدی نژاد را مساوی با فاجعه دانستند.
 
اپوزیسیون ادبی در دست نشر چشمه

 

دست اندرکاران این انتشارات نفوذ بالایی در سیستم پخش کتاب، ويترين كتابفروشي ها و سياست هاي اتحادیه ناشران و کتاب فروشان داشته و دارند و توانسته اند از این نفوذ در پیش برد مقاصد سیاسی با گرایش به جريان سكولار و گروه های برانداز استفاده کنند. به نوعی می توان نشر چشمه را اپوزیسیون ادبی در داخل کشور دانست که بخش اعظمي از اعضای جبهه فرهنگی معارض انقلاب را به دور خود جمع کرده و عرصه کتاب را در دست گرفته است.

 

به عبارتي ديگر هم اكنون نشر چشمه به عنوان «اپوزیسیون ادبی» داخل کشور در موقعیتی قرار گرفته که تمام قد در مقابل جبهه فرهنگی انقلاب قرار دارد و برای دستیابی به اهداف خود که چیزی جز ترویج ليبرالیسم فرهنگی، ابتذال، اباحه گری و دین گریزی نیست، در تلاش است تا جبهه انقلاب اسلامي را از سر راه بردارد.

 

جبهه فرهنگی معارض انقلاب اسلامي با سردمداری افرادی مانند حسن کیائیان در نشر چشمه، علی دهباشی در مجله بخارا، فرزانه طاهري در بنياد هوشنگ گلشيري، نگار اسکندرفر، امیرحسن چهل تن در مؤسسه کارنامه و ديگر اعضاي كانون غيرقانوني نويسندگان ايران و شاگردان ايشان متشکل است از ناشران و نویسندگانی که در مواقع گوناگون با تمام توان در مقابل نظام اسلامی ایستاده اند که حضور فعال در فتنه سال 88 یکی از بارزترین نمونه های این تقابل است.

 

تحریم بیستمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران توسط نشر چشمه و دیگر ناشران همسو با حمایت اتحادیه ناشران و کتاب فروشان، یکی از سری برنامه های اپوزیسیون ادبی برای مقابله با جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی بود که هدف از این تحریم، اجبار وزارت ارشاد به تمکین از نظرات و خواسته های خود بود.
 
نقش چشمه در جایزه گلشیری
 
يكي از مهم ترين محورهاي بررسي انتشارات چشمه، نقش پررنگ و محوري در جوايز ادبي به خصوص جايزه ادبي بنياد هوشنگ گلشيري است كه تا حدودي اين جايزه را از آن خود كرده است!

 

حضور گسترده، پرتعداد و مداوم آثار منتشر شده توسط این ناشر در بین نامزدها و برگزیدگان جایزه  هوشنگ گلشيري بيان كننده تعاملات پشتيباني و محتوايي چشمه و پيروان مكتب مبتذل گلشيري است.

 

بده بستان هاي حسن كيائيان با دست اندركاران جوايز ادبي، به خصوص جایزه هوشنگ گلشیری مي تواند حمايت هاي مالي از اين جوايز و متقابلاً سکویی برای پرتاب آثار نویسندگان نوقلم به سوي قله ابتذال و اباحه گري محسوب شود.

 

مروري بر ليست 22 كتاب نامزد شده در یازدهمین دوره جایزه هوشنگ گلشيري در زمستان 1390 به خوبي مؤيد تعاملات و همكاري هاي مدون نشر چشمه با مسئولان بنياد گلشيري است. در واقع بيش از نيمي از آثار مذكور به نشر چشمه تعلق دارد!

 

در نگاه كلي، معلوم مي شود كه يازدهمين دوره جايزه گلشيري با پشتيباني مالي انتشارات چشمه (بنابر مستندات سايت بنياد گلشيري) برگزار شده و داوران اين جايزه كه خود از ويراستاران چشمه هستند، آثاري را قضاوت كردند كه بخش اعظم آن در چشمه به چاپ رسيده است. بنابراين ادعاي مسئولان بنياد گلشيري مبني بر عدم وابستگي بنياد، مدعايي پوچ به شمار آمده و عدم اعتبار اين جايزه را فرياد مي زند.
 
همكاري نشر چشمه با اعضاي كانون نویسندگان ايران  
 
چنانچه ذكر شد انتشارات چشمه همکاری تنگاتنگي با اعضای کانون غیرقانونی نویسندگان ایران و شاگردان آنان دارد. از طرفي نيز گرايش عمده نشر چشمه در چاپ كتاب، عمدتاً به ادبيات ـ داخلي و خارجي ـ معطوف شده است.
 
با توجه به غالب بودن گرايش ادبيات در چاپ كتاب‌هاي اين ناشر، عمدتاً آثار نويسندگان عضو كانون نويسندگان ایران يا طيف متمايل به آنها در اين بنگاه انتشاراتي به چاپ مي‌رسد. چاپ آثار افرادي چون احمد شاملو، فريدون مشيري، سيمين بهبهاني، علي اشرف درويشیان، محمود دولت‌‌آبادي، ميترا الياتي، حسن بني‌عامری، حسين سناپور، امين فقيري و... مؤيد اين نكته است.
 
سکوی پرتاب به قله ابتذال برای نویسندگان جوان

 

در سال های اخیر این انتشارات در سياست های خود در زمینه نشر كتاب های ادبی، تغييراتي را ايجاد كرده ‌است و اين نكته از چاپ كتب نويسندگان جوان و تازه كار برداشت می شود. برخي از اين نويسندگان جوان وابسته به طيف كانون نويسندگان ايران و از شاگردان ايشان هستند كه با چشمه همكاري مي كنند.

 

این نویسندگان جوان که بعضاً در شهرستان ها سکونت دارند توسط نشر چشمه به جامعه ادبی معرفی شده اند. مطرح ساختن آنان برای نشر چشمه به قدری اهمیت دارد که این ناشر برای چاپ اولین اثر آنان و مطرح ساختن ایشان، آبروی بیست و چند ساله خود را هزینه کرد لكن غالباً آثاری با محتوای دین گریزی، ابتذال و براندازای از قلم اين نوسندگان ارائه شده است.
 
زمینه های غیر ادبی

 

نشر چشمه علاوه بر چاپ آثار ادبی، به صورت خاص درحوزه اندیشه نیز آثاری را منتشر می کند كه مشخصاً معرف گرايش‌ جدي این ناشر به آموزه‌هایی با مضامين فمينيستی، ماركسيستی و نئوماركسيستی است.

 

کتبی که با مضامین اندیشه ای در بین آثار منتشر شده توسط این ناشر دیده می شود، عموماً مروج مکاتب غربی بوده و از آنجایی که هنر امروز ـ به  ویژه تئاتر و ادبیات روشنفکری ـ پیوند قابل تأملی با این مکاتب و تفکرات چپ دارد، چاپ این آثار توسط چشمه و ارائه آن به جامعه فرهنگی و هنری می تواند نتایج جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد.

 

اين موضوع همچنين در باب آثار كودك و نوجوان این ناشر نیز حساسيت‌برانگيز است؛ چراکه عمده این آثار را کتبی در برمی گیرد كه از زبان بيگانه ترجمه شده و حاوی آموزه های مکاتب غربی است.
 
أهم محورهای انحرافی در آثار نشر چشمه

 

مهمترین موضوع در شناخت یک انتشارات، محورهای القايي و محتواي آثار منتشره آن می باشد که درباره نشر چشمه همين موضوع به تنهايي مي تواند دليل متقني براي لغو امتياز آن باشد.

 

با نقد و بررسی بيش از 50 اثر از آثار منتشره نشر چشمه از همين قلم در 5 سال گذشته، مهمترين محورهای القايي و انحرافي در موارد زير خلاصه شده است.

 

مصاديق جزيي از محورهاي زير را مي توان در مجموعه هاي بررسي كتاب يافت كه از همين قلم منتشر شده و مي تواند در اختيار مخاطب اين گزارش قرار گيرد.

 

1. ترويج ابتذال و انحرافات اخلاقي و ترويج عقايد نهيليستي

 

2. ارج نهادن به مسائل جنسي و و عادی سازی روابط نامشروع

3. تهييج احساسات شهواني و استفاده از عبارات سخيف و مبتذل

4. بي هويت كردن نسل جوان و منفی نشان دادن ازدواج

5. تحريك و تهييج افكار عمومي و تخریب وجهه افراد مذهبی

6. اهانت به نهادهاي حكومتي و اركان نظام و زیر سئوال بردن اصول خصوصا ولایت فقیه

7. تحریف تاریخ جنگ تحمیلی و تخریب ارزش های دفاع مقدس

8. ترويج آموزه هاي مكاتب غربي و تفكرات وارداتي و شبه‌عرفاني 

9. توهين و تهمت به مقدسات و اهل بيت علیهم السلام

10. تحريف تاریخ سیاسی معاصر و تطهیر حکومت و خاندان پهلوي
 

11. ترويج قوميت گرايي و مکتب ایرانی

 
12. تبلیغ آثار مخرب گروه های سیاسی و اشاعه روشنفکری بیمار