توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل؛ لازمه حمایت از تولید ملی

گروه اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»، مهدی ساسانی؛ حمل و نقل به عنوان یکی از بزرگترین بخشهای خدماتی کشور نقش تعیین کنند های در تولید کشور به عهده دارد. خدمات حمل و نقل با انتقال مواد اولیه به واحدهای تولیدی و انتقال تولیدات آنها به بازار مصرف، مشابه با شبکه خون رسانی در بدن انسان فعالیت می کند و البته به اندازه این شبکه برای اقتصاد اهمیت دارد.

به بیان دیگر همانطور که اخلال در شبکه خون رسانی بدن انسان موجب آسیب های شدید می گردد اخلال یا توقف در جریان حمل و نقل کشور موجب ایجاد آسیب های جدی اقتصادی خواهد شد. به همین جهت می توان گفت یکی از عوامل موثر در هزینه تولید و قیمت تمام شده کالاها هزینه های حمل و نقل است. این تاثیر به حدی است که واحدهای بزرگ تولیدی برای تسهیل در امور حمل و نقل خود اقدام به تاسیس شرک تهای حمل و نقلی کرده اند. لذا ضروری است با تسهیل در دسترسی به خدمات حمل و نقل مناسب به ویژه از نظر هزینه، گامی موثر در جهت حمایت از تولید داخلی برداشته شود.

بررسی شیوه های مختلف حمل و نقل کالا نشان می دهد مناسبترین روش برای حمل بار در کشورهایی که همانند ایران دارای پهنه گسترده جغرافیایی هستند، حمل و نقل ترکیبی است. در این شیوه که برمبنای استفاده از مزیت نسبی راه آهن در هزینه حمل برای فواصل دور و انعطاف پذیری حمل و نقل جاد های طراحی شده است، بار فاصله بین مبادی ورودی، خروجی یا مراکز اصلی تولید) مثل معادن( تا مراکز اصلی تولید یا مصرف را از طریق شبکه ریلی طی می کند و سپس بوسیله حمل و نقل جادهای به واحدهای تولیدی یا بازار مصرف منتقل می شود.

با این حال در کشور ما به دلیل اینکه عملکرد راه آهن از نظر زمان و هزینه حمل تا استانداردهای جهانی و وضعیت مطلوب صاحبان بار و کالا فاصله زیادی دارد کمتر از 10 %سهم بازار حمل و نقل کشور در اختیار شبکه ریلی است و عمده بار کشور توسط ناوگان جاده ای جابجا می شود.

با توجه به سهم قابل توجه قیمت سوخت در هزینه ی حمل کالا توسط ناوگان جاده ای، تغییرات در بهای سوخت مصرفی تاثیر قابل توجهی در قیمت تمام شده خواهد داشت، موضوعی که پس از اجرای فاز اول قانون هدفمندی یارانه ها کاملا مشخص شده است. لذا ضروری است برای حمایت از تولید ملی در این بخش زمینه ی استفاده از حمل و نقل ترکیبی به منظور کاهش هزینه حمل فراهم شود. مهمترین گام در این مسیر دستیابی به اهداف قانونی تعیین شده برای راه آهن است راهکارهای مختلفی مانند احداث خطوط ریلی جدید برای دستیابی به این هدف ارائه شده است، اما بررسی آمار عملکردی راه آهن و مقایسه ی آن با عملکرد کشورهایی که از نظر زیرساخت های ریلی وضعیتی تقریبا مشابه با ایران دارند نشان میدهد به دلیل بهر هوری بسیار پایین شبکه ریلی کشور بخش قابل توجهی از ظرفیت زیرساخت موجود بلا استفاده است.

با توجه به این مقایسه ضروری است تا راهکارهای افزایش بهره وری شبکه ریلی در اولویت شرکت را هآهن جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد. بررسی های میدانی صورت گرفته نشان میدهد مهمترین عامل پایین بودن بهر هوری خطوط ریلی، عدم حرکت برنام های قطارهای باری و سامانه بهره برداری بسیار قدیمی و ابتدایی خطوط ریلی است، لذا ضروری است بهبود بهره وری در راه آهن از طریق اصلاح این دو نکته پیگیری شود. باید توجه داشت که برای دستیابی به این اهداف نیازی به پیمودن مسیر دیگر کشورها نیست بلکه میتوان با استفاده از تجارب آنها و انتخاب مسیرهای کوتاهتر فاصله موجود را به حداقل رساند.

لارم به ذکر است که با بهبود وضعیت حمل و نقل در کشور علاوه بر کاهش بخشی از هزینه های تولید، به دلیل موقعیت ترانزیت ویژه ای که جغرافیای ایران دارد این امکان فراهم می شود که ایران به عنوان پل ارتباطی میان آسیا و اروپا به قطب ترانزیت منطقه تبدیل شود. ترانزیت کالا از ایران علاوه بر اینکه با ایجاد اشتغال پایدار موجب افزایش درآمدهای کشور می گردد، باعث خواهد شد تا با تکمیل حلقه های دیگر اقتصادی مانند بیمه یا خدمات بانکی و مانند آن موجبات افزایش اقتدار اقتصادی ایران فراهم شود.