آیت الله میرزا هاشم آملی؛ مرد میدان عرفان و سیاست

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ حضرت آیت الله میرزا هاشم آملی لاریجانی در سال ۱۲۷۸ هجری شمسی در روستای پردمه لاریجان در 70 کیلومتری شهر آمل به دنیا آمد؛ در دوران کودکی به فراگیری ادبیات عرب و مقدمات علوم نزد آقا سید تاج و احمد آملی پرداخت و تا مرحله سطوح را در همان شهر فراگرفت.

در 13 سالگی برای ادامه تحصیل به حوزه تهران و مدرسه سپهسالار که زیر نظر سید حسن مدرس اداره می‌شد، رفت و تا 25 سالگی در آن مدرسه به فراگیری علوم دینی پرداخت. میرزا محمدرضا فقیه لاریجانی، سید محمد تنکابنی، میرزا یدالله نظرپاک، محمدعلی لواسانی، میرزا طاهر تنکابنی، میرزا ابوالحسن شعرانی و محمدعلی شاه‌آبادی از استادان وی در این مدت بودند.

در سال ۱۳۰۵ به قم رفت. در آنجا در درس عبدالکریم حائری یزدی، حجت کوه‌کمره‌ای، محمدعلی شاه‌آبادی و محمدعلی حائری قمی حاضر شد و در مدت شش سال از آنها بهره برد. وی در این مدت دروس فقه، اصول، رجال، حدیث، فلسفه و عرفان را فراگرفت.

وی پس از دریافت اجازه اجتهاد از عبدالکریم حائری یزدی و حجت کوه‌کمره‌ای، به حوزه نجف مهاجرت کرد.

حضرت آیت الله میزرا هاشم آملی در سال ۱۳۵۱ در مدرسه بزرگ آخوند ساکن شد و در درس فقه و اصول سیدابوالحسن اصفهانی، آقاضیاءالدین عراقی و میرزای نائینی حضور يافت.

حضرت آیت الله میرزا هاشم آملی در سن ۹۱ سالگی پس از سکته‏ای ناقص و یک دوره بیماری، در عصر روز جمعه، ۷ اسفند ۱۳۷۱ درگذشت.

شاگردان

گروهـى از آيات و حجج اسلام از شاگردان مجرب و بـرجسته ايشان به شمار مي آيند؛ از جمله آيت الله سيد جعفر كريمـى، آيت الله شيخ عبدالله جـوادى آملـى، آيت الله شيخ حسن حسـن زاده آملـى، آيت الله حاج شيخ محمد محمـدى گيلانى، آيت الله سيد ابـوالفضل مـوسـوى تبريزى، آيت الله حاج شيخ اسماعيل صالحـى مازنـدرانـى، آيت الله حاج سيد علـى محقق داماد، آيت الله حاج سيد مصطفـى محقق داماد، آيت الله شيخ صادق لاريجانى و آيت الله حاج شيخ عباس محفوظى.

تألیفات و خدمات

آیت الله العظمی میرزا هاشم آملی در راه نشر و گسترش دانش آل محمد صلی الله علیه و آله از هیچ کوششی فروگزار نکرد. وی بیش از 50 سال به تدریس علوم اهل بیت همت گماشت و در کنار تدریس به تألیف و تحقیق نیز دست یازید. هنگامی که نخستین اثر ایشان به نام «بدایع الافکار»، تقریرات درس آیت الله آقاضیاء عراقی به زیور طبع آراسته شد، افکار استادان حوزه را متوجه خود ساخت.

برخی از تألیفات ایشان عبارتند از: الطهارة، الصلوة، مناسک حج، توضیح المسائل، رسالة فی النیة و حاشیه بر عروة الوثقی.

آیت الله میرزا هاشم آملی در کنار تألیفات پرثمر و پرورش شاگردان فرزانه، خدمات فرهنگی ارزشمندی نیز از خود به یادگار گذاشت که می توان از تأسیس مدرسه علمیه ولی عصر (عج) در قم و نیز بنای ده ها مسجد در گوشه و کنار استان مازندران نام برد.

اهمیت به فقه

آیت الله میرزا هاشم آملی، از میان علوم رایج در حوزه علمیه، به علم فقه اهمیت خاصی می دادند. استاد جعفر سبحانی در این باره چنین می گوید: «آیت الله آملی به تربیت فقیه و تدریس فقه ارزش فوق العاده قائل بود و از مدت ها قبل، به فکر تأسیس مدرسه ای برای تربیت فقیه بود تا جوانان مستعد و باذوق در فقه و اصول پرورش یابند. هنگامی که به حضور وی می رسیدم، مسئله فقه و فقاهت شیعه را مطرح می کرد و ادامه این راه و تخصصی کردن این رشته را بسیار سفارش می فرمود.»

ویژگی‌های اخلاقی

آيت الله آملى از خصايص والاى انسانى برخـوردار و متخلق به اخلاق الهى بـود. ايشـان در رفتار و گفتـار به انبيـا و ائمه اطهار(ع) اقتدا مـى كرد. خوش بيان، خوش برخورد و خـوش اخلاق بـود. از تجمل پـرستـى و مظاهـر بزرگنمايـى سخت بيزار و متنفـر و با طلاب جـوان همان گـونه بـرخـورد مـى كـرد كه بـا بزرگان، به هميـن دليل در دل مومنان جاى گرفته بود.

 

آیت الله جعفر سبحانی درباره ویژگی های اخلاقی آن بزرگمرد می فرماید: «آیت الله میرزا هاشم آملی، مردی مهربان و بسیار خوش مجلس بود، در بحث و گفت و گو جانب انصاف را از دست نمی داد، از شرایط زمان دور نبود و ضرورت ها را درک می کرد.»

 

دکتر سید جعفر شهیدی نیز که مدتی با آیت الله میرزا هاشم آملی رحمة الله در نجف همراه بود، درباره ایشان می گوید: «ایشان خلق و خوی نرمی داشت و بسیار متواضع و غالباً بشاش و گشاده رو بودند.»

عشق به ساحت مقدس ائمه اطهار (ع)

 

آيت الله آملـى به اهل بيت عصمت و طهارت (ع) بسيار علاقه مند بـوده و به آنها عشق مى ورزيدند. كمتر مـواقعى بـود كه نام مقدس انـوار را بشنـوند و اشكشان جارى نشـود، بخصـوص هر وقت نام مقدس على(ع) را می آوردند اشك در ديدگانـش حلقه مـى زنـد. هر گاه از خـواب بر مى خاستند به شـوق زيارت امير المومنيـن على(ع) و به ياد روزهاى خـوش اقـامت در جـوار مـرقـد مطهرش بـر حضـرت درود فـرستـاده و مى فرمودند: «السلام عليك يا اميرالمومنين و رحمة الله و بركاته».

تقید به ادعیه و زیارات

مرجع فقید شیعه، فقیهی متعبد و مجتهدی متقی و وارسته و پایبند به دعاها و زیارات بودند، به زیارت عاشورا و جامعه کبیره اهمیت داده و بسیار می خواندند.

 

آیت الله اسماعیل پور، استاد معظم می فرمود: «معظم له دارای حالات و روحیات والای عرفانی بود که هماره آن را از دیگران کتمان می کرد. ایشان در برخی از ادعیه خصایصی داشتند، اگر دعای بخصوصی را می دادند و یا می خواندند مؤثر واقع می شد، مطالبی بود که استاد ما با ریاضت، خواندن زیارت عاشورا، زیارت جامعه و توسل به آنها دست یافته بود و کراماتی داشتند که هرگز کسی را از چگونگی آن آگاه نساختند.»

نصایح

ایشان در زمان های مختلف، از جمله در آستانه تعطیلات حوزه، طلاب را به پرهیزکاری و ورع و تقوا فرامی خواندند و از آنجا که خود، شهد شیرین تقوا را چشیده بودند سخنشان از حلاوت خاصی برخوردار بود و تا عمق جان آدمی تأثیر می کرد.

 

از جمله می فرمودند:

همواره به یاد خدا باشید.

همواره به یاد امام زمان علیه السلام باشید که او ناظر بر رفتار و کردار شماست.

همیشه با وضو و طهارت باشید.

نماز شب را از یاد نبرید که تمام پیامبران بدان سفارش کرده اند.

هرگز به نامحرمان نظر نکنید.

فقه پاک است و در ظرف ناپاک جای نمی گیرد، کسی که می خواهد فقیه اهل بیت شود باید نفسش را پاک کند و خودش را اصلاح نماید.

 

دنیا قمارخانه نفس ناطقه است، مواظب باشید که نفستان را نبازید.