معنويت مدرن به دنبال سودجويی و خودمداری است

به گزارش خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» از بندرعباس، حجت‌الاسلام محمد جعفری امروز در جمع دانشجویان طرح ولایت هرمزگان در جلسه بررسی «عرفان های نوظهور و نظريه معنويت مدرن» بيان كرد: روشنفكران دينی به انگيزه احيا، روزآمد كردن و بازسازی انديشه دينی به راهكارهای گوناگون متوسل شده‌‌اند كه «‌نظريه معنويت مدرن»، آخرين رويكردی است كه در راستای اين هدف تدوين شده است.

 

وی در خصوص نفوذ و رواج پاره‌ای عرفان‌های وارداتی و نوظهور تصريح كرد: اين عرفان‌های جديد در چند ساله اخير بدون تاكيد بر شريعت، طيفی از افراد جامعه را در سطوح مختلف تحت تأثير آموزه‌های خود قرار داده‌اند.

 

عضو هيئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) در ادامه مؤلفه‌های معنويت مدرن را در چهار محور معرفتی، عاطفی، ارادی و روشی تقسيم كرد و افزود: در اين مقطع فقط به وجوه معرفتی آن می‌پردازيم كه در وجه معرفتی، معنويت پاره‌ای اصول بنيادين و اساسی دارد كه از سنخ باور و عقيده‌ا‌‌ند، يعنی در آنها پايبندی و التزام به گزاره‌های خاصی لحاظ شده است كه در دو بخش سلبی و ايجابی بررسی می‌شود.

 

حجت الاسلام جعفری با اشاره به اینکه نظريه معنويت مدرن، بستری مناسب برای رشد و نمای اين گونه عرفان‌هاست، گفت: در نگاه بومی روشنفكران ما نيز، تعريف شفاف و روشنی از معنويت صورت نگرفته است و نهايتا تعريفی كاركردگرايانه از آن ارائه شده است.

 

وی ادامه داد: در اين تعريف معنويت نحوه‌ مواجهه با جهان هستی است كه در آن شخص روی هم رفته با رضايت باطن زندگی می‌كند و دستخوش اضطراب، دلهره و نوميدی نمی‌شود.

 

به گفته عضو هيئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره)، در تعريف معنويت در فرهنگ اصطلاحی غرب، معنويت جست و جوی چيزی كه در پيوند با انسان شدن است، تعريف شده است كه اين تعريف هيچ نظری به دين آن هم به شكل تاريخی و سازمان‌يافته ندارد.

 

حجت الاسلام جعفری اضافه کرد: با اين رويكرد است كه معنويت را مستلزم احساس ارتباط با چيزی بسيار بزرگتر از خود دانسته‌اند؛ چيزی كه به زندگی فرد معنا ببخشد و انسان آن را به عنوان هدف خود قلمداد كند.

 

 

این مدرس حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود نفی تعبد و قداست‌زدايی از اشخاص ديگر را وجه سلبی معنويت مدرن دانست، زیرا انسان معنوی شخصی است استدلالی كه زير بار تعبد نمی‌رود و وقتی چيزی را به صرف وجوه شخصيتی ناطق آن بپذيريم با امری به نام تعبد سر وكار داريم كه در معنويت مدرن نفی شده است.

 

جعفری اضافه کرد: به بیان دیگر لازمه تعبد گريزی، قداست‌زدايی از اشخاص و برابری‌طلبی است و همه افراد بايد به يك چشم نگاه می شود و اعتبار سخن هر كس به ميزان دلايلی است كه برای اثبات حرف خود می‌آورد.

 

وی در خصوص ايمان ناواقع‌گروانه به عنوان يكی از وجوه ايجابی معنويت مدرن گفت: ايمان ناواقع گروانه اولين وجه ايجابی است، معنويت واجد ايمان است، اما اين ايمان از سنخ اعتقاد به يك واقعيت نيست؛ زیرا واقعيت امری متبدل و متحول است و قرار و ثبات ندارد، از اين نوع ايمان به «ايمان ناواقع گروانه» تعبير می‌شود.

 

عضو مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره)  اظهار داشت: معنويت با تشكيك در اثبات پذيری و حتی معقوليت آموزه‌های دينی، لقاء حقيقت را به عطايش بخشيده و تلاش برای دستيابی به اين هدف را كاری بيهوده تلقی می‌كند و در نهايت به سوی ايمانی ناواقع گروانه تمايل پیدا کرده و صرفا بر كاركردهای دين و معنويت تاكيد می‌كند.

 

وی در ادامه سخنان خود گفت: عقل‌گرايی مهمترين شاخصه معنويت است؛ زيرا معنويت مدرن از دل عقلانيت جديد بيرون می‌آيد، معنويت معتقد است كه سخن هر كسی تنها در صورتی قابل پذيرش است كه برای آن استدلال قانع كننده عرضه كرده و آن را عقلانی سازد.

 

به گفته حجت الاسلام جعفری، انسان معنوی يك انسان سكولار است كه برای پذيرش هر نسخه و راهكار عملی برای زيست بهتر از روش آزمون‌پذيری اين دنيايی بهره می‌گيرد و در حقيقت معنويت به آثار و وعده و وعيدهای پس از مرگ و در جهان عقبی كاری ندارد و تنها به گزاره‌های همين دنيا که بتوان آنها را مورد تجربه قرار داد، بها می دهد.

 

وی تصریح کرد: در نقد معنويت مدرن بر خلاف ادعای معنويت مدرن آموزه‌های دين برهان‌پذير هستند، اديان الهی و ابراهيمی همواره بر حق و حقيقت و دستيابی به آن از مجرای تعاليم خود تأكيد كرده‌اند؛ متاعی كه البته در نظريه معنويت دور از دسترس و آرمانی اتوپيايی تلقی شده است.

 

عضو هيئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) ادامه داد: يكی از چالش‌های اساسی معنويت با دينداری سنتی، حول محور تعبد می‌چرخد. معنويت مدرن از سويی بر اساس مؤلفه‌های مدرنيته خود را ملزم به استدلال‌گری می داند و از سوی ديگر جوهره اصلی دين را تعبد و گريز از استدلال معرفی می‌كند.

 

 

حجت الاسلام محمد جعفری در این رابطه اضافه کرد: در حقیقت نه انسان مدرن هميشه استدلال گراست و نه تعبد با عقلانيت و استدلال‌ورزی منافات دارد لذا معنويت مدرن نمی‌تواند پاسخگوی عطش جاودانگی بشر باشد.

 

این استاد حوزه و دانشگاه یادآور شد: معنويت مدرن مدعی است كه در جهت رفع درد و رنج‌های بشری گام برمی‌دارد؛ اما بشر دغدغه‌هايی مانند عطش جاودانگی دارد كه معنويت نمی‌تواند در جهت التيام آنان گام درستی بردارد.

 

وی گفت: معنويت مدرن و عرفان‌های برآمده از آن با اتكايی كه به مبانی مدرنيته دارد، لا جرم به سودجويی و خودمداری منجر می‌شود و بديهی است كه وقتى عقلانيت محض حاكم شود، زندگى كاملا تحت محاسبه درآمده و اخلاق، سودجويانه می‌‏شود.

 

جعفری گفت: در حقیقت رويكرد معنويت با مبانی خاص خود، بستری برای رشد عرفان‌های كاذبی است که امروزه بازار دروغ و داغ آن در قالب ورزش‌های فكری و روانی نظير يوگا، كتاب‌های تكنولوژی ذهن و عشق درمانی، فيلم‌های مستند و سينمايی، موسيقی، انرژی درمانی، جادو و خرافه تقديس می‌شود.

 

عضو هيئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) در پایان خاطرنشان کرد: فرقه‌های دروغين و بی‌محتوايی كه در قالب صوفی‌گری و درويش مآبی و يا رنگ و لعاب‌های امروزی ظهور يافته‌اند و يك هدف دنبال می‌شود و آن اصالت لذت به اسم معنويت و معناگرايی است.