بیزاری و مذمت غالیان توسط عالم آل محمد (ص)

گروه فرهنگی «خبرگزاری دانشجو»؛ تحلیل صحیح از چگونگی اقدامات گوناگون بزرگان در زمان های متفاوت نیاز به شناخت دقیق شرایط حاکم بر آن زمان و اهداف ایشان دارد و بدون شناخت آن هر گونه نظریه و حدسی هرگز از دقت و صحت لازم برخوردار نخواهد بود، بویژه در مورد ائمه اطهار که صرف نظر از مسائل غیبی و الهامات الهی دارای عقل و درایت عمیق و از داناترین افراد بشر بوده اند.
 
اين در حالي است كه گرایش های تاریخی موجود از شرایط حاکم بر آن دوران از جهات گوناگون مبهم و نارسا است؛ به گونه ای که یک محقق هرگز نمی تواند برای یک تحلیل دقیق و صحیح به آنها بسنده کند.
 
البته در مورد اهل بیت(ع) نیازی به روایات تاریخی نیست؛ چرا که معتقدیم ایشان به اقتضای مقام امامت که آنها را به علم و حکمت الهی متصل می کند، از الهامات و حتی برنامه مدون كه به صورت مکتوب تهیه شده است، بهره مند هستند و همواره بهترین و مناسب ترین تصمیم را در شرایط گوناگون اتخاذ می کنند.

ولی این مانع از آن نیست که به برخی از موارد ذکر شده در زمان ایشان نپردازیم تا هر چه بیشتر به تفصیل آن آگاه گردیم.

 

از آن جمله، شرایط حاکم بر دوران امامت حضرت رضا (ع) است که سبب نشر گسترده معارف و حقایق اسلام شد؛ چرا که با مراجعه به آثار به جا مانده از اهل بیت(ع) در می یابیم که بعد از حضرت امیرالمومنین علی(ع)، امام محمد باقر(ع) و امام صادق (ع)، بیشترین آثار را امام رضا(ع) از خود به جای نهاده اند و این امر به جهت شرایط خاص فرصت مناسبی بود که در زمان آن حضرت پدید آمد.

 

با وجود آن که دشمن برای نشان دادن ضعف علمی حضرت و کاستن از محبوبیت ایشان تلاش می کرد، اما دوران امامت و ولایت عهدی حضرت فرصت مناسبی را فراهم کرد تا حضرت رضا (ع) در جهت نشر علوم اسلامی و حقایق مکتب اهل بیت (ع) اقدام کند که به پاره ای از آن موارد اشاره می کنیم:

 

 

اما در مورد مقابله با غالیان كه از جمله آفات بزرگ است، در میان پیروان اهل بیت (ع) کسانی بوده و هستند که ایشان را از مرتبه والای خویش بالاتر برده و در امور ایشان غلو کرده و معتقد به ربوبیت یا نبوت یا برخی صفات الهی برای ایشان بودند.

 

این گروه همواره در میان شیعه و ائمه مطرود بودند؛ حضرت صادق (ع) فرمود: مواظب جوانان خود باشید تا غالیان آنها را فاسد نکنند.

 

«فان الغلاه شر خلق الله بصغرون عظمة الله و یدعون الربوبیة لعباد الله.. همانا غالیان بدترین خلق خدا هستند، آنها عظمت خدا را کوچک و ربوبیت را برای بندگان خدا ادعا می کنند. به خدا سوگند که غالیان از یهود و نصاری و مجوس و مشرکان بدترند.»

 

لذا حضرت رضا (ع) نیز به مبارزه با این گروه که در زمان حضرت فعالیت می کردند، پرداختند.

 

در حدیثی، امام رضا (ع) روایتی را با ذکر سند از پدر و اجداد خویش نقل کردند كه حضرت فرمود: «مرا از حقی که دارم بالاتر نبرید همانا خداوند تبارک و تعالی مرا بنده خود قرار داد قبل از آن که پیامبر قرار دهد» و سپس آیه 79 و 80 سوره مبارکه آل عمران را قرائت نمودند و ادامه دادند که علی (ع) فرموده است: یهلک منی اثنان و لا ذنب لی محب مفرط و مبغض مفرط؛ در مورد من دو نفر هلاک می شوند و من بی گناهم، یکی دوستی که زیاده روی می کند و دشمنی که کوتاهی می کند.

 

سپس حضرت رضا (ع) فرمود: ما نزد خداوند عزوجل بیزاری می جویيم از آن که در مورد ما غلو کند و ما را از اندازه خودمان بالاتر برد؛ همانند بیزاری عیسی پسر مریم از نصاری.

 

سپس حضرت بعد از تلاوت آیاتی فرمود: هر که برای پیامبران ربوبیت ادعا کند یا برای امامان ربوبیت یا پیامبری ادعا کند و یا برای غیر امام امامت ادعا کند، ما از او در دنیا و آخرت بیزاریم. (عیون اخبار الرضا ج2 ص201 )

 

یعنی پیروان اهل بیت باید مراقب باشند؛ نه اينكه تحت تاثیر مخالفان مقام امام را پایین آورند و نه به جهت محبت و تعصب نابجا امام را در حد خدایی یا پیامبری بالا ببرند، بلکه بايد پیرو عقل و شرع باشند و از هر آنچه خودشان بیان کرده اند، پیروی کنند.

 

در روایت دیگری حضرت رضا (ع) فرمودند: لعنت خدا بر غالیان؛ چرا یهودی نشدند؟ چرا مجوس نشدند؟ چرا نصرانی نشدند؟ چرا قدریه نشدند؟ چرا خارجی نشدند (یعنی چرا خود را به ما منتسب کرده اند؟) سپس فرمود: با آنها همنشینی نکنید و آنها را تصدیق نکنيد و از آنها بیزاری جویید، خدا از آنها بیزار باشد و چون ابوهاشم جعفر از حضرت راجع به غالیان و اهل تفویض پرسید، حضرت فرمود: غالیان کافرند و اهل تفویض مشرک؛ هر که با آنها بنشیند یا دمخور باشد یا هم غذا یا کمک کار یا با آنها وصلت کند یا به آنها ایمان آورد و یا حدیث آنها را تصدیق کند یا آنها را به نیم کلمه ای کمک کند، از ولایت خداوند و رسول و اهل بیت خارج می شود.

 

وقتی به روایات مربوط به مذمت غلات (غلوکنندگان) مراجعه می کنیم، در می يابیم که تعداد بسیاری از این روایات از حضرت رضا (ع) صادر شده و این را می رساند که فعالیت غالیان در آن زمان گسترده بوده است.

 

یکی از غالیان به حضرت رضا (ع) گفت: یونس ابن فلبیان از متهمان به غلو گفته است، شبی در طواف بودم که از بالا سر و صدایی شنیدم که می گفت: ای یونس منم خدایی که جز من خدایی نیست، مرا عبادت کن و نماز را برای من بپا دار.

 

سرم را که بلند کردم ناگهان ابوالحسن برایم ظاهر شد. حضرت رضا (ع) با شنیدن این سخنان چنان ناراحت شد که به آن مرد فرمود: از نزد من بیرون رو، خداوند تو را و هر که این را به تو گفته است و یونس ابن فلبیان را هزار لعنت کند که به دنبال آن هزار لعنت باشد و هر لعنتی تو را به قعر جهنم فرو برد، گواهی می دهم که جز شیطان نبود که او را صدا می زد و چون به حضرت رضا (ع) گفتند : برخی از کسانی که خود را طرفدار شما می دانند می پندارند که این صفات – الهی – صفات علی (ع) است و اوست آن که الله رب العالمین است.

 

حضرت رضا (ع) با شنیدن این کلمات بند بند بدن مبارکش به لرزه افتاد و غرق در عرق شد و فرمود: سبحان الله پاک و منزه است خداوند از آنچه که ستمکاران و کافران می گویند. آیا نه این بود که علی خورنده ای از خورنده ها و نوشنده ها و ازدواج کننده ای از ازدواج کننده ها بود؟ آیا او نبود که در مقابل پروردگار خود در حالی که خاضع و ذلیل بود به نماز می ایستاد و به سوی او راز و نیاز می کرد؟ آیا کسی که این صفات را دارد، خداست؟