آمار و اطلاعات صحیح؛ چراغ راه توسعه اقتصادی

گروه اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»؛ نقش روز افزون آمار و اطلاعات به عنوان پيش نياز کليه تصميم گيري ها، سياستگزاري ها و برنامه ريزي ها بر کسي پوشيده نيست. اين نقش در عصر اطلاعات به قدري بديهي است که نظام آماري کشورها و حجم و کيفيت بانک هاي اطلاعاتي آنها نه تنها يکي از مهمترين شاخص هاي توسعه يافتگي کشورها به شمار مي رود، بلکه متقابلاً نيز سياستگزاري ها و برنامه ريزي هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي کشورها، بدون در اختيار داشتن آمار کافي، صحيح و دقيق و بهنگام ممکن نيست. اهميت اطلاعات آماري در همه امور برنامه‌ريزي، اعم از سياستگذاري، تعيين اهداف، خط ‌‌مشيِ‌ها، هدايت امور اجرايي و در نهايت ارزيابي ميزان موفقيت و يا نبود آن به قدري مهم است كه بسياري از كارشناسان، اطلاعات آماري را زيربناي برنامه‌ريزي‌ها به شمار مي‌آورند و ايجاد يك نظام كارآمد و موثر در توليد و عرضه آمار را از الزامات اوليه و ضروري در برنامه‌ريزي‌ها قلمداد مي‌كنند.

بررسي‌هاي انجام شده در كشور ما نشان مي‌دهد كه برخي از توليدكنندگان آمار براساس تعاريف و مفاهيم گوناگون و براساس تشخيص خود به انجام فعاليت‌هاي موازي در اين زمينه مبادرت مي‌كنند و لذا در انجام فعاليت‌هاي تكراري علاوه بر اتلاف وقت و هزينه زياد، آمارهاي توليد شده نيز از آنجا كه بدون سفارش دهنده و ناهماهنگ با نيازها تهيه شده‌اند، كارايي لازم را در بهره‌برداري به منظور تصميم‌گيري و سياستگذاري ندارند.

نباید از نظر دور داشت كه در بیشتر کشورها آمارهای اقتصادی به روز منتشر و با توجه به اعتماد عمومی نسبت به این آمارها نماگرهای اقتصادی مانند شاخص‌های بازار بورس و همچنین رفتار مصرف‌کنند‌گان تحت تأثیر این آمار‌ها قرار می‌گیرد. حتی در کشورهای توسعه یافته که در حال دست و پنجه نرم کردن با بحران اقتصادی هستند آمار‌ها در بخش‌های مختلف از جمله نرخ بیکاری، تورم (به صورت ماهانه) و نرخ رشد اقتصادی منتشر می‌شود.

منتشر نشدن برخی اعداد و ارقام از سوی نهاد‌های رسمی و مسوول این نکته را به ذهن منتقل می‌كند که علت اصلی عدم اعلام برخی از شاخص‌های اقتصادی، مناسب نبودن این نرخ‌ها است.

متأسفانه در کشور ما نه تنها عامه مردم اهميت آمار را نمي دانند، بلکه حتي مديران نيز در بهترين شکل از آمار فقط براي بيان يکسري اطلاعات توصيفي استفاده مي کنند.

ارايه آمارهاي صحيح و مبتني بر روش‌هاي علمي از اهميت بسزايي در توسعه پايدار كشور برخوردار است و نظر به اينكه مصرف‌كنندگان آمار در بسياري از مواقع تعاريف و مفاهيم آمارهاي مورد نياز خود را نمي‌دانند به همين دليل از آمارهاي موجود بهره‌برداري كافي به عمل نمي‌آورند. ضروري است تا در اين خصوص اقدامات لازم از سوي دست‌اندركاران نظام آماري كشور به عمل آيد.

آمارها، ارقامی هستند که برای تبیین واقعیت ارائه می‌شوند. مسلماً هر چه این آمارها و شاخص ها دقیق‌تر باشند تصمیم‌گیری‌ها درست‌تر خواهد بود. در کشور به دلیل ارائه‌ی آمارهای متفاوت و بعضاً متناقض همواره این چالش وجود دارد که به کدام آمار می‌توان استناد کرد. حتی گاهی آماری از سوی دولت اعلام می‌شود که نه تنها مورد تایید مردم قرار نمی‌گیرد بلکه برخی از مسئولان سابق نیز آن را قبول نمی‌کنند! و می گویند آمارهای اعلام شده دقیق نیست!

دکتر علی طاهری‌فرد مدرس دانشگاه در این ارتباط می گوید: دلایل این اختلاف‌ها می‌تواند متعدد باشد و نظرهای مختلفی در این مورد بیان شده است. اما یکی از دلایلی که به نظر بنده از همه مهم‌تر است، عدم وجود نهادهای آمارگیری مستقل در کشور است. اگر این نهادهای مستقل فعال شوند چالش‌ها از حوزه‌ی آماری نیز کمتر خواهد شد. از این رو در صورتی که چندین نهاد مستقل آماری در کشور داشته باشیم، می‌توانیم با مطابقت دادن آمارهای مختلف، به صحت این اعداد و آمارها پی ببریم. این مسئله در همه جای دنیا وجود دارد. به عنوان مثال انتشار اطلاعات در حوزه‌ی انرژی در بیش از 50،60 نهاد رسمی مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ یعنی 50، 60 مرکز مطالعاتی کاملاً مستند در دنیا وجود دارند که اطلاعاتی در حوزه‌ی انرژی منتشر می‌کنند.

یکی دیگر از مسائلی که باعث تشکیک آمارهای رسمی می‌شود، استفاده‌ی «صرف» از تعاریف مرسوم در شاخص‌های اقتصادی است. مرکز آمار در تعریف بیکاری می‌گوید اگر فردی یک روز در هفته کار کند، بیکار نیست. این تعریف برای کشورهای اروپایی که بیمه‌ی بیکاری دارند و درآمد یک روز کار آن‌ها به اندازه‌ی یک هفته‌ی آن‌هاست و می‌تواند برای زندگی او کافی باشد، مناسب باشد. اما این تعریف برای ما ایرانی‌ها صحیح نیست. بنابراین با تعریفی که در اتحادیه‌ی اروپا و آمریکا، بیکار را از غیربیکار تشخیص می‌دهند، نمی‌توان در ایران شاخص بیکاری و اشتغال را تبیین کرد.

اما دولت با استفاده از این تعریف بین‌المللی برای داخل کشور نسخه می‌پیچید. اگر می‌خواهید آمار بدون نقصی داشته باشیم باید در تعریف برخی مفاهیم بازنگری کنیم. استفاده از تعریف مصطلح به درد داخل کشور نمی‌خورد و این یک مشکل اساسی است. به نظر بنده می‌شود این کارها را انجام داد اما مهم‌ترین گام همان گام اول است یعنی ایجاد نهادهای آماری مستقل.

تحقق اهداف سند چشم‌انداز نیازمند سال‌ها جهاد اقتصادی بوده و قبل از هر چیز بررسی عملکرد گذشته، آسیب‌شناسی و شناخت دلایل عدم تحقق اهداف سالیانه و برنامه‌های توسعه‌ اول تا چهارم که رشد اقتصادی هشت درصد، تورم تک رقمی، نرخ بیکاری تک رقمی، قطع وابستگی بودجه جاری به درآمدهای نفتی، ارتقای سهم بهره‌وری در رشد اقتصادی و … از جمله اهداف آن بوده است اما آنچه که بیشتر از همه مشخص و نمایان است اینست که  انتشار آمار واقعی و قابل اعتماد از شاخص های اقتصادی و اطلاع‌رسانی صحیح و به‌روز، از جمله پیش‌نیازهای طراحی حرکت‌های آینده اقتصاد کشور است.

قدم اول در فرآيند برنامه‌ريزي تهيه اطلاعات و آمار از تمامي امكانات بالقوه و بالفعل كشور در تمام بخش ‌هاي فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي كشور است. بدون وجود اطلاعات صحيح و جامع و به دنبال آن تحليلي متقن و علمي از اين اطلاعات حركت در راه برنامه‌ريزي و كار تهيه برنامه‌ امري محال و غيرممكن است.

کارشناسان معتقدند رابطه مستقيمي ميان آمار و توسعه وجود دارد. هر جا نشانی از توسعه و پیشرفت وجود دارد اولین و مهمترین موضوعی که جلوه می‌کند نظام پیشرفته آماری است و آمار و تجزیه و تحلیل آن نقش بسیار برجسته‌ای در تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری و حتی ارزیابی عملکرد و همچنین تخصیص منابع دارد. بدين معنا كه اگر آمار درست و صحيح در كشور وجود داشته باشد، مي توان با برنامه ريزي و نظارت، سريعتر به اهداف توسعه دست يافت.