دین و ایمان؛ مهمترین ملاک گزینش همسر از دیدگاه امیرمؤمنان علی(ع)

گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»، مجید جعفری مقدم؛ حضرت علی (ع) در بیان ملاک‌های گزینش همسر در فرمایشات خود می‌فرمایند: «اگر فردی آمد که از دین و امانت داری او راضی بودید، با او ازدواج کنید.»

انسان در حیات اجتماعی خود نیاز به حمایت و یاری دارد و محتاج به همدم و مونس است زیرا مصیبت ها و مشکلاتی پیش می‌آید که بدون حمایت دیگران قابل رفع نیستند، همچنین برای دفاع در برابر بعضی حملات و دشمنی‌ها نیاز به یاری و مدد دارد، بنابراین نیاز به دفاع و حمایت می‌تواند یکی از انگیزه های تشکیل خانواده باشد.

حضرت علی (ع) می فرمایند:« ای مردم! بی گمان هیچ کس از خویشاوندان خود و دفاع و حمایت آنان با دست و زبان بی نیاز نیست. هر چند ثروتمند و دارای مال فراوان باشد. چرا که به هنگام نزول بلا و وقوع حوادث دلسوزتر از هر کسی می باشند و به او دل بستگی بیشتری دارند.»

ازدواج از ریشه زوج آمده و در زبان عربی لغت زوج و زوجین به معنای هر دو چیزی است که مقابل هم باشند. به گفته راغب، زوج عبارت است از: دو قرین، هم مذکر هم مؤنث. این امر درباره حیوانات، گیاهان و حتی اشیاء نیز صادق است.

معنای زوج در رابطه با انسان جفت است؛ فردی که انسان با او قرارداد همسری را امضا می کند و در سایه کمک های او به تشکیل و تربیت نسل، همت می گمارد. در دیوان منسوب به امام علی (ع) آمده است:«رستگار آن کسی است که جفتی دارد و در همزیستی با او می‌تواند به خوبی استراحت کند.»
  

انتخاب همسری صالح و شایسته مورد تاکید امیرالمؤمنین علی(ع) بوده همان‌گونه که به نقل از رسول گرامی اسلام(ص) می‌فرمایند:«....و زوجه صالحه تعینه علی امر الدنیا و الاخره؛ چهار چیز است که وقتی به آدمی داده می‌شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده، یکی از آنها همسر شایسته است که او را در امر دنیا و آخرت کمک باشد.»

اخلاق و هوش و خرد از معیارهای دیگر در انتخاب همسر از دیدگاه امام علی(ع) می باشد که فرموده اند: « اخلاق خوش، رأس ایمان است و ارزش آدمی در گرو هوشمندی اوست نه به چهره زیبایش.»

امیر مؤمنان علی(ع) درباره خانواده وتبار می فرمایند: «هر نهالی که به پاکی نشانده شده و ریشه در آب پاک داشته باشد، پاک می ماند و درختی شیرین بار می شود. اما نهالی که به ناپاکی غرس شود و در آب ناپاک ریشه بتواند درختی ناپاک شده و ثمره تلخ به بار می آورد.»

انسان در خانه و زندگی، نیاز به هم دل و هم رازی دارد که دارای ادب و فرهنگ باشد. کمال آدمی را باید در ادب و فرهنگ او جستجو کرد و جوانمردی آدمی در گروه دین اوست.

 در صورتی که شرایط فوق در افراد مختلفی به طور مساوی وجود داشته باشد، آن وقت در انتخاب همسر می‌توان ملاک زیبایی را مد نظر قرار داد. امام علی (ع) در این رابطه می فرمایند:الصوره الجمیله احَدُ السَّعادَتین؛ صورت زیبا یکی از دو عامل سعادت است.»

ایمان، مهمترین شرط قرآن برای انتخاب همسر است

ایمان یعنی اعتقادی که در اعماق قلب انسان نفوذ کرده و این مهمترین شرطی است که قرآن مجید در آیات متعدد برای انتخاب همسر بیان می‌کند یعنی ایمان و اعتقاد به خداوند و داشتن باور قلبی به روز قیامت و حسابرسی دقیق آن از آدمی، انسانی متعهد می‌سازد.

 آیات متعددی از قرآن کریم ویژگی های همسر شایسته را برمی‌شمارد مثلا در آیه 221 سوره بقره می‌فرماید:« …وَلأَمَةٌ مُّؤْمِنَةٌ خَیْرٌ مِّن مُّشْرِکَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْکُمْ… وَلَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَیْرٌ مِّن مُّشْرِکٍ وَلَوْ أَعْجَبَکُمْ…؛ بی‌گمان کنیز مؤمنی از زن (آزاد) مشرکی بهتر است، اگرچه (زیبائی یا ثروت یا موقعیّت او) شما را به شگفتی انداخته باشد… و بی‌گمان غلام مؤمنی از مرد مشرکی بهتر است اگرچه (زیبائی یا ثروت یا موقعیّت او) شما را به شگفتی انداخته باشد...»

همچنین خداوند تبارک و تعالی در سوره تحریم مسلمانی را یکی دیگر از شرایط انتخاب همسر مناسب بر شمرده و ازدواج با غیر مسلمان را برای پیروانش سفارش نمی‌کند.

قرآن یکی از شرایط همسر را اهل عبادت بودن می داند؛ چنانکه در آیه 45 سوره عنکبوت می خوانیم: «…وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنکَرِ وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ وَاللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ؛…و نماز را چنان که باید برپای دار. مسلّماً نماز (انسان را) از گناهان بزرگ و از کارهای ناپسند (در نظر شرع) بازمی‌دارد، و قطعاً ذکر خدا و یاد الله (از هر چیز دیگری) والاتر و بزرگتر است، و خداوند می‌داند که شما چه کارهائی را انجام می‌دهید.»

قرآن کریم در سوره بقره آیه 187 می فرماید: «…هُنَّ لِبَاسٌ لَّکُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ…؛…آنان لباس شمایند و شما لباس آنانید…»

«لباس» از یکسو انسان را از سرما و گرما و از خطر برخورد با اشیاء با بدن حفظ می کند و از سوی دیگر، عیوب او را می پوشاند و افزون بر این دو، زینتی است برای تن آدمی، و این تشبیه در آیه به همه این نکات اشاره دارد، زیرا دو همسر شایسته که عیوب همدیگر را می پوشانند، وسیله راحتی و آرامش یکدیگرند و هر یک برای دیگری زینت می‌باشند و مهم تر اینکه یکدیگر را از انحراف های جنسی حفظ و این نیاز را نیز تأمین می کنند.

تعبیری که در آیه درباره زن و شوهر آمده، کاملاً ارتباط معنوی زن و مرد و نزدیکی آنها به یکدیگر و همچنین مساوات آنها را در این زمینه روشن می سازد؛ زیرا همان تعبیر که در مورد مردان آمده، درباره زنان نیز آمده است.
 

فلسفه ازدواج سکونت و آرامش جسمی و روحی می باشد و راز بقای آن مهربانی و مودت زن و شوهر است، حال که چنین است پس باید یکی از شرایط اساسی همسر شایسته را اهل مودت و مهربانی بودن شمرد؛ چرا که اگر شخصی اهل عاطفه و ابراز آن نباشد، در زندگی آینده خود دچار مشکل خواهد شد و نمی تواند نیاز عاطفی همسر و فرزندان خود را تأمین کند.

کسانی را باید به عنوان همسر انتخاب کرد که به بلوغ فکری و اجتماعی و… که برای زندگی لازم می باشد، رسیده و به عبارت بهتر، مسئولیت پذیر و توانایی ایفای نقش را داشته باشند.

مسئله اساسی که با نبود آن زندگی صحنه ناسازگاری ها و اختلافات خواهد شد همانند نبودن و عدم سنخیت می‌باشد، یعنی اگر زن و شوهر از نظر فکری و ارزش های روحی با هم سنخیت نداشته باشند و هر کدام برای امری خاص اهمیت ویژه قائل باشند و نقاط اشتراک آنها خیلی کم باشد، سرانجام این زندگی یا طلاق است یا باید زندگی ناهمگون خود را به سختی ادامه داده و همدیگر را تحمل کنند و شاهد به فعلیت نرسیدن استعدادها و از بین رفتن فرصت ها باشند (که در چنین مواقعی وضعیت فرزندان نیز روشن است) پس پاکان باید به دنبال امثال خود بوده و ناپاکان یا باید خود را پاک کرده و با پاکان وصلت کنند و از این رهگذر سعادت خود و فرزندان خود را رقم بزنند یا با امثال خود ازدواج کنند.

قرآن کریم در سوره نور آیه 26 می فرماید:« الْخَبِیثَاتُ لِلْخَبِیثِینَ وَالْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثَاتِ وَالطَّیِّبَاتُ لِلطَّیِّبِینَ وَالطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّبَاتِ؛ زنان ناپاک، از آنِ مردان ناپاکند، و مردان ناپاک، از آنِ زنان ناپاکند، و زنان پاک، متعلّق به مردان پاکند، و مردان پاک، متعلّق به زنان پاکند.»