دلايل پر فروش شدن کتاب دفاع مقدس از نگاه ارتباطي

گروه ادب و هنر - در زمينه بي ميلي مردم نسبت به خريد کتاب و در نهايت پايين بودن سطح مطالعه، عده اي توپ را به زمين مخاطب مي اندازند و معتقدند که مردم علاقه و رغبت کافي به مطالعه کتاب ندارند و بايد با فرهنگ سازي و در دسترس قرار دادن کتاب زمينه را براي گسترش کتابخواني در جامعه فراهم کرد.

اين مشکل شايد ريشه اي تاريخي داشته باشد؛ بر اساس نظريه «مارشال مک لوهان» کانادايي، دوره هاي ارتباطي بشر به سه دوره تقسيم مي شود و اين نظريه پرداز براي توصيف آن استعاره «کهکشان» را به کار برده است.

کهکشان شفاهي، گوتنبرگ و مارکني سه دوره اي است که به اعتقاد مک لوهان بشر پشت سرگذارده است؛ سرآغاز کهکشان گوتنبرگ اختراع صنعت چاپ و مبدا کهکشان مارکني اختراع راديوست.

مدت توقف جوامع گوناگون در اين دوره ها نيز يکسان نبوده است؛ جامعه غرب بيش از 480 سال در کهکشان گوتنبرگ توقف داشت، در حالي که مدت زمان حضور ايران در اين دوره فقط 123 سال است.

عده اي مشکل پايين بودن سطح مطالعه را مربوط به اين دوران مي دانند؛ چرا كه جامعه غرب 480 سال در اين دوره توقف کرد و در تمام طول اين مدت کتاب و رسانه هاي چاپي، مسلط بودند، بنابراين زيربناهاي لازم براي مطالعه در طول اين دوران ساخته شد و پس از آن جامعه غرب وارد کهکشان مارکني و استفاده از رسانه راديو شد، اما در ايران توقف در دوره چاپ کم بود و قبل از آن که زيرساخت هاي لازم براي انس با کتاب شکل بگيرد به کهکشان مارکني پرواز کرديم؛ البته درستي يا نادرستي اين تحليل خود جاي بحث هاي فراوان دارد.

اما عده اي ديگر پايين بودن سطح مطالعه را در دل بخش نشر و کتابت جستجو مي کنند و اعتقاد دارند چون کتاب خوبي وجود ندارد مردم به خواندن کتاب بي ميل هستند.

فروش کتاب هاي دفاع مقدس

اين موضوع در مورد کتاب هاي دفاع مقدس تا حدودي متفاوت است.

از سال ها پيش همواره اين تفکر در جامعه و بر مخاطب القا مي شد که کتاب هاي دفاع مقدس مخاطب ندارد و اگر هم به فروش مي رسد به شکل خريد انبوه ارگاني و بيشتر براي مجله آرايي و هديه دادن در همايش ها و مراسمات است. اما آيا واقعيت اين گونه است؟

در پاسخ به اين سوال بايد بگويم بستگي دارد؛ بستگي دارد به ويژگي هاي فني و محتوايي کتاب، نوع تبليغي که براي کتاب مي شود و همچنين پذيرش کتاب از سوي مخاطب.

به طور کلي اگر کتابي واقعا خوب باشد مخاطب خود را نيز پيدا مي کند؛ علاوه بر اين در اين زمينه بايد اطلاع رساني مناسب صورت گيرد و مخاطب مطلع شود که فلان کتاب منتشر شده چه ويژگي هايي دارد و خوانندگان در مورد آن چه گفته اند.

در مورد کتاب مقدار کمي تبليغات نيست که در فروش کتاب تاثير مي گذارد، بلکه کيفيت تبليغات مهم تر است.

هر کتابي براي اين که بخواهد مخاطب خود را پيدا کند بايد وارد حوزه عمومي شود. مخاطبان و مردم بهترين اطلاع رسانان در مورد يک محصول فرهنگي و بخصوص کتاب هستند. اطلاع رساني در مورد کتاب را مي توان مانند دوره حيات يک موجود زنده در نظر گرفت که تولد، رشد، بلوغ، و کهنسالي دارد.

اطلاع رساني کتاب پيش از انتشار کتاب متولد مي شود؛ زماني که با انتشار پوسترها، طرح واره ها، برگزاري جلسات کنفرانس خبري، قرار دادن ماکت کتاب در ويترين کتاب فروشي ها، انتشار گزيده هاي کوتاه و نغز از کتاب اولين اطلاعات به مخاطب داده مي شود، در اين مرحله آنچه اهميت دارد برانگيختن حس کنجکاوي مخاطب است.

در پيگيري اين روند، با انتشار اخبار مربوط به کتاب در رسانه ها و برگزاري جلسات رونمايي، رشد کتاب آغاز مي شود. بعد از اين دوره بايد بتدريج کتاب را وارد عرصه عمومي کرد.

استفاده از الگوي «تبليغات همه جايي» در اين زمينه کارآمد است؛ به اين صورت که بعد از برگزاري جلسات رونمايي، اخبار مربوط از طريق رسانه ها در اختيار مخاطب قرار گيرد، اما اين کافي نيست و نياز به اين داريم که با بهره گيري از رسانه هاي جديد، تبليغات را به درون جامعه مخاطب ببريم.

ارسال فايل کم حجم اطلاعات کتاب از طريق بلوتوث در مکان هاي همگاني، پخش تبليغات مربوط به کتاب در مکان هايي نظير مترو، فرودگاه و پايانه هاي مسافربري، تهييه دفترچه هاي يادداشت با طرح جلد کتاب، برگزاري نمايشگاه هاي کتاب با هدف تبليغاتي در سطح شهر و غيره از مواردي است که مي تواند در اين مرحله موثر باشد.

در اين مرحله تبليغ، کتاب به بلوغ مي رسد. وقتي به اين مرحله رسيد ديگر اين مخاطب است که براي کتاب تبليغ مي کند. کتاب بر سر زبان ها مي افتد و جلسات نقد غير رسمي کتاب در جلسات خصوصي خوانندگان چه در اتوبوس و مترو و چه در کلاس هاي دانشگاهي آغاز مي شود.

چندي پيش اطلاعيه اي دستنويس در يکي از دانشکده هاي دانشگاه تهران ديدم با اين مضمون «به فردي که اشتباها کيفم به دستش افتاده چند توصيه دارم، اول اينکه داخل کيفم «کتاب دا» بود، اين کتاب را بخوان. ...» اين اطلاعيه نشانه اي از ورود کتاب «دا» به عرصه عمومي است.

در مرحله «کهنسالي» اطلاع رساني، نيازهاي اطلاعاتي جامعه نسبت به کتاب به مرحله اشباع مي رسد و باز هم مي توان با ايجاد شوک هاي تبليغاتي اين نيازها را زنده کرد.

اما، اطلاع رساني مناسب يکي از اضلاع مثلث موفقيت يک کتاب است. تبليغات در آغاز کار و همچنين جريان سازي براي کتاب مي تواند موثر باشد، اما تداوم موفقيت کتاب بستگي به ساير عوامل يعني ويژگي هاي فني و محتوايي کتاب و همچنين پذيرش کتاب از سوي مخاطب دارد.

بنابراين، اين فرض که کتاب هاي دفاع مقدس مخاطب ندارد، قابل پذيرش نيست و مانند ساير کتاب ها اگر از ساز و کارهاي مناسب براي چاپ، معرفي و فروش آن استفاده شود، مخاطب خود را پيدا مي کند./انتهاي پيام/