درست پرتاب كن! شايد دفعه ديگري در كار نباشه!

محمدرضا محقق - گروه ادب و هنر؛ سينما، به عنوان هنري مدرن ارتباط گسترده و فراواني با ديگر پديده­هاي انساني دارد. يکي از اموري که تعامل آن با سينما جالب توجه و گاهي جذاب است «ورزش» است. ورزش و رشته­هاي مختلف آن همواره در سينما حضور داشته و گاه مستقيم و گاه غير مستقيم ايفاي نقش كرده است.

البته فيلم هايي که به طور مستقيم به يک رشته ورزشي پرداخته باشند معمولا چندان جذاب و زيبا از آب در نمي­آيند. اما استفاده از رشته­هاي ورزشي به عنوان پس زمينه براي فيلم هايي در ژانرهاي مختلف نه تنها متدوال است که مي تواند بي اندازه جذاب و تماشايي باشد.

در اينگونه فيلم ها اغلب يک رشته ورزشي خاص محوريت داستان را (البته با پررنگ بودن کم و زياد) شکل ميدهد و بر اساس آن داستان فيلم روايت مي شود. البته هنر فيلمساز آن است که از ويژگي هاي آن رشته ورزشي در روايت داستانش استفاده بهينه را ببرد.

استفاده از رشته ورزشي خاص، در فرهنگ ها و کشورهاي مختلف متفاوت است. در بسياري از فيلم هاي آمريکايي، ورزش بسکتبال، پايه و اساس فيلم را تشکيل مي دهد و قهرمانان و گاهي ضد قهرمانان فيلم، از زير سبد بسکتبال مي آيند.

اينگونه فيلمها گاهي (و نه هميشه) خشونت و تحرک فراوان ورزش بسکتبال را در خدمت مي گيرند و اغلب فيلم هاي اکشن، پليسي و ... پذيراي چنين ورزشي هستند.

البته در فيلم هاي آمريکايي گاهي بيس بال نيز به عنوان ورزش محبوب مردم آمريکا نقش محوري دارد. در بسياري از فيلم هاي کشورهاي شرق آسيا، مثل چين و ژاپن، ورزش هاي رزمي محوريت دارد.

اين مطلب فيلم هاي آمريکايي با بازي بازيگران اهل شرق آسيا را نيز شامل مي شود. به ويژه نسلي از هنرمندان هنگ گنگي که سال هاست در چنين فيلم هايي بازي مي کنند. در اغلب اين فيلم ها، رشته­ ورزشي مورد نظر به طور کامل از مکان و شرايط خاص (مثل بسکتبال و بيس بال) خارج شده و در متن فيلم قرار مي گيرد. به طوريکه گاهي اصلا تصور اينکه فيلم حول يک رشته ورزشي خاص شکل گرفته در ذهن مخاطب نقش نمي بندد.

يکي از تفاوت هاي اينگونه فيلم ها با ديگر گروه هاي فيلم هاي ورزشي اين است که مثلا در فيلم هايي که در آنها بسکتبال و يا واليبال و ... محوريت دارند، بازيگران فيلم يا بازيگران حرفه­اي هستند که به اقتضاي فيلم لباس ورزشي مي پوشند و يا قهرمانان ورزشي­اي که به عنوان نابازيگر به خدمت فيلم در مي­آيند. در حاليکه در اينگونه فيلم ها معمولا بازيگران حرفه­اي، قهرمانان رشته ورزشي خاص نيز هستند.

جالب اينجاست که ورزش فوتبال که شايد بتوان گفت محبوبترين ورزش در سطح جهان است، در ساحت سينما کمتر مورد توجه قرار گرفته. شايد يکي از دلايل اين امر بيش از حد هزينه بر بودن و البته دردسر و زحمت فراوان در ساخت فيلمي با محوريت فوتبال است.

در ايران نيز کم و بيش به نقش ورزش در فيلم توجه شده است. البته اين توجه شايد در تلويزيون بيش از سينما بوده باشد. در تلويزيون ايران، مجموعه­هاي تلويزيوني فراواني بوده­اند که به ورزش کشتي (به عنوان ورزش سنتي و باستاني ايرانيان) پرداخته­اند. ضمن اينکه دو مجموعه تلويزيوني «در قلب من» و «به سوي افتخار» نيز به ترتيب به ورزش هاي بسکتبال و فوتبال پرداخته­اند.

جالب اينجاست که مجموعه­ در قلب من، حاوي داستاني عاشقانه و مملو از روابط عاشق و معشوقي (البته از نوع ايراني آن) بود که با توجه به ويژگي­اي که در مورد ورزش بسکتبال در فيلم هاي آمريکايي در بالا ذکر شد، در نوع خود جالب است.

اما يکي از فيلم هايي که در آن يک رشته ورزشي خاص با زيبايي و مهارت در پشت زمينه فيلم جاي گرفته و از آن در فيلم به خوبي بهره برداري شده، فيلم «Match Point» ساخته «وودي آلن» است.

در اين فيلم ورزش تنيس، به زيبايي در پشت زمينه فيلم قرار گرفته و از آن در روايت فيلم به ويژه در قسمت نهايي آن استفاده شده است. Match point در ورزش تنيس به امتيازي گفته مي شود که تنيسور با کسب آن برنده بازي مي شود و با توجه به نحوه امتيازدهي در ورزش تنيس، اين امتياز و کسب آن حساسيت خاصي دارد.

وودي آلن از همين حساسيت استفاده فراواني كرده و داستان فيلم را جذابيت بخشيده است. جالب است که بدون تماشاي اين فيلم از ابتدا تا انتها نمي توان به حضور تنيس در فيلم پي برد.

البته شايد حضور تنيس در اين فيلم اندک باشد اما حقيقتا بي اندازه پررنگ است. وقتي در ميانه تنيس (يا هر ورزش ديگري که در ميانه زمين آن تور وجود دارد مثل واليبال يا تنيس روي ميز) توپ به قسمت بالاي تور برخورد مي کند دو حالت ممکن است اتفاق بيافتد. يا قدرت توپ بر تور فائق شود و از آن بگذرد و يا اينکه پس از برخورد به آن برگردد و در زمين خودي فرود آيد.

اما اگر زندگي صحنه تنيس باشد، آيا برخورد توپ به تور و بازگشت آن به زمين خودي به معناي از دست دادن امتياز است؟ وودي آلن از همين ويژگي براي غير منتظره کردن داستانش استفاده کرده است و در جايي که تماشاگر احتمال ديگري مي دهد فيلم را به شکل ديگري به پايان رسانده است.

البته بيش از اين نوشتن درباره Match Point نيازمند اشاره به داستان فيلم است و از حوصله اين نوشتار بيرون؛ بايد اعتراف کرد که هنر وودي آلن در استفاده مناسب از عناصر رشته ورزشي تنيس براي خدمت به داستان فيلمش بي اندازه قابل ستايش است و Match Point يکي از آثار به يادماندني تاريخ سينما خواهد ماند./انتهاي پيام/