هدفمند كردن يارانه‌ها از حرف تا عمل

گروه سياسي «شبكه خبر دانشجو»؛ بر كسي پوشيده نيست كه هدفمند کردن يارانه ها بشدت بر زندگي تمام مردم و همچنين تمامي بخش هاي اقتصادي كشور تاثير خواهد گذاشت.

بدون شك طرح هدفمند كردن يارانه ها همچون هزاران طرح بزرگ و كوچك ديگر جنبه هاي مثبت و منفي متعددي دارد كه ديده شدن اين جنبه ها از سوي دولت و مجريان طرح مي توان ضامن به بار نشستن آن باشد.

يارانه چيست؟

يارانه ها پرداخت هايي هستند كه به منظور حمايت از اقشار کم درآمد جامعه و بهبود وضع معيشتي افراد به صورت نقدي، از سوي دولت ها به مصرف کنندگان (خانوارها) و توليدکنندگان کالاها پرداخت مي شود.

يارانه ها يا صورت مستقيم و نقدي به شكل کالابرگ به خانواده هاي کم درآمد (خانوار هدف) پرداخت مي شود و يا به صورت غيرمستقيم با تعيين قيمت يک کالا به ميزاني پايين تر از قيمت واقعي جامعه، بين مردم توزيع مي شود.

در ايران بيش از 80 درصد يارانه‌ها به جاي توليد و سرمايه‌گذاري، مصرف مي‌شود؛ به همين خاطر مصرف برخي منابع كشور همچون انرژي، بنزين و نان به صورت بي رويه صورت مي گيرد كه علت آن، تخصيص بي‌رويه يارانه به آنهاست.

بنابراين اين طرح به خودي خود يک طرح مثبت است که بايد سال ها پيش در ايران بررسي و اجرا مي شد.

در پي سياست هاي اقتصادي دولت به منظور اجراي طرح تحول اقتصادي، مقرر شد كه يارانه ها در كشور به صورت نقدي پرداخت شود؛ بدون شك عملياتي شدن اين طرح، افزايش نقدينگي و حجم پول بالا در كشور را به همراه خواهد داشت.

مديريت صحيح در استفاده از اين نقدينگي نقش مهمي در اصلاح نظام اقتصادي كشور خواهد داشت؛ چرا که اگر نقدينگي حاصل از اجراي اين طرح به صورت درست و مديريت شده به كار گرفته نشود، تبعاتي همچون تورم را به دنبال خواهد داشت.

در چنين شرايطي كه لزوم اجراي طرح هدفمند كردن يارانه ها احساس شده و اين طرح به عنوان دارويي براي درمان اقتصاد بيمار كشور تجويز شده است، تنها اختلاف نظر بر سر شيوه اجراي آن است.

پيامد هدفمند كردن يارانه ها

صاحب نظران و کارشناسان تاكنون از ابعاد گوناگون به بررسي پيامدهاي اقتصادي و اجتماعي طرح هدفمند كردن يارانه ها پرداخته اند و موافقان و مخالفان دلايل متعددي درباره موضع گيري هاي خود نسبت به اين طرح ارائه كرده اند.

منتقدان مي گويند افزايش تورم از آثار اجتناب ناپذير اين طرح است و افزايش تورم، افزايش جمعيت زير خط فقر را به دنبال خواهد داشت.

بسياري تورم ناشي از طرح هدفمند كردن يارانه ها را بين 30 تا 50‌ درصد تخمين زدند؛ همچنين ‌گروهي از منتقدان معتقدند که در اثر اجراي اين طرح، وضعيت معيشتي فقرا به مراتب بدتر از وضعيت فعلي خواهد شد.

تورم

رشد شتابان و عمومي قيمت کالاها و خدمات تورم گفته مي شود.

بسياري تورم ناشي از طرح هدفمند كردن يارانه ها در كشور را بين 30 تا 50‌ درصد تخمين زدند. همين رشد ناگهاني در نقدينگي، افزايش تورم را به دنبال خواهد داشت. نقدينگي و همسويي آن با تورم پس از آن كه يارانه ها از کالا و خدمات به صورت مستقيم و غيرمستقيم قطع شود، باعث مي شود كه دولت مواد اوليه ارزان را در اختيار توليدکنندگان قرار ندهد، بنابراين كالاهاي توليدي با همان قيمت و يا بالاتر در اختيار مصرف کننده قرار مي گيرد. دولت کليه کالاها و خدماتي وارداتي مانند دارو و بنزين را با همان قيمت که خريداري و يا توليد كرده است در اختيار مصرف کننده قرار مي دهد و از اينجا تورم آغاز مي شود.

پرداخت نقدي يارانه ها تمايل مردم به مصرف را نسبت به توليد و سرمايه گذاري افزايش مي دهد؛ در چنين وضعيتي فروشندگان کالاها و خدمات، کمياب و حتي ناياب مي شوند و وقتي ببينند مردم پول به دست به سمت بازار حركت مي كنند اقدام به احتکار و بالا بردن قيمت ها مي نمايند.

از طرف ديگر به خاطر گران بودن كالاها در مقايسه با پولي كه به عنوان يارانه در اختيار مردم قرار مي گيرد، تعادل بازار بر هم مي خورد؛ يعني تقاضا براي کالا و خدمات بسيار بيشتر از عرضه آن مي شود و باز هم تورم به وجود مي آيد.

 پول بادآورده براي برخي

بر اساس آمار، چيزي در حدود پنج ميليون نفر معتاد به مواد مخدر در کشور زندگي مي کنند. عمده اين افراد در مناطق محروم و كم بضاعت بسر مي برند كه در صورت اجراي طرح، مبلغي به اصطلاح بادآورده به دست خواهند آورد كه قبل از هر كار، چاله اي براي آن كنده و پول نقد را به هوا دود مي كنند.

توقف رقابت كالا داخلي با كالاي خارجي

وقتي دولت از توليدكنندگان داخلي حمايت نكند، قيمت كالاي داخلي افزايش مي يابد.

از طرفي به خاطر نبود مواد اوليه با قيمت ارزان، توليدكنندگان از مواد با كيفيت پايين استفاده مي كنند، بنابراين توان رقابت با كالاهاي خارجي به نسبت ارزان را از دست داده و از گردونه رقابت با كالاي خارجي به دور مي افتند.

 كاهش اشتغال

به دليل آزاد شدن قيمت ها بسياري از توليدكنندگان داخلي امكان جذب نيروي كار را از دست خواهند داد؛ يعني بسياري از كارگاه ها، كارخانه ها و توليدي ها از رونق كار خارج مي شوند و همين موجب مي شود كه اشتغال در كشور كاهش يافته و بسياري از شاغلان در کارگاه ها و توليدي ها کار خود را از دست بدهند.

 پيامدهاي سياسي

وقتي قيمت ها آزاد شود با رشد نقدينگي، تورم نيز افزايش خواهد يافت؛ در اين شرايط وابستگي عميق سياسي، اجتماعي و اقتصادي طيف وسيعي از اقشار و طبقات پايين جامعه به دولت هاي خارجي ايجاد مي شود که از طريق صادرات کالاهاي خود به ايران مي توانند بر بازار کشور ما تاثير بگذارند که اين امر مي تواند امكان سوءاستفاده را براي برخي كشورها فراهم كند.

 پيامدهاي فرهنگي

وقتي يارانه ها به صورت نقدي به خانواده ها پرداخت شود ممكن است بر اساس تقسيم بندي هاي صورت گرفته بر مبناي دهك هاي بالا و پايين در يك محيط مشابه اقتصادي، برخي خانواده ها كمتر از برخي ديگر يارانه نقدي دريافت كنند. در اين شرايط نوعي بدبيني در جامعه ايجاد شده و موجب شكاف بين افراد جامعه خواهد شد.

نظام بانكداري و هدفمند كردن يارانه ها

در بين تمام اين انتقادها کمتر شاهد بوديم كه از آثار و پيامدهاي اين طرح بر نظام بانکي سخن به ميان آمده باشد، در حالي كه نظام بانکي يکي از اصلي ترين عناصر اين فرايند به شمار مي رود.

مواجهه مستقيم مردم با اين طرح، صرفا از مسير شبکه بانکي صورت خواهد گرفت، بنابراين به دليل گستره اجراي طرح هدفمند كردن يارانه ها، نمي توان با سازوکارهاي سنتي بانکداري، آن طرح را همسو و همراه كرد، بلکه بايد با بهره گيري از ابزارها و خدمات الکترونيکي بانک ها و كمك دولت به سيستم بانكي كشور، بستر مناسب اجراي هدفمند توزيع يارانه ها را فراهم كرد./انتهاي پيام/