شهيد چمران؛ سردار بي‌ادعاي علم و جهاد

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ 31 خردادماه، ‌مصادف است با سالگرد شهادت سردار بي ادعاي جبهه هاي علم و جهاد، دكتر مصطفي چمران؛ دانشمندي كه با رها كردن تمام امتيازات و امكانات علمي و اجتماعي زندگي در غرب، روانه جبهه هاي نبرد ضداستبدادي و ضداستيلايي امت اسلامي شد.

 

مردي كه سال ها تلاش و مجاهدت علمي، اجتماعي و سياسي وي كتابي قطور از ايمان و پايداري و عشق به آرمان هاي متعالي است.

دكتر مصطفي چمران در سال 1311 در محله «سرپولك» در حوالي بازار تهران به دنيا آمد. تحصيلات ابتدايي خود را در مدرسه ي «‌انتصاريه» نزديك پامنار و دوران متوسطه را در دبيرستان هاي « دارالفنون» و «البرز» پشت سر گذاشت.

وي تحصيلات خود را در دانشكده فني دانشگاه تهران ادامه داد و در سال 1336 به عنوان شاگرد ممتاز در رشته مهندسي الكترونيك فارغ التحصيل شد و يك سال نيز به تدريس در اين دانشكده پرداخت.

دكتر چمران در سال1337 با استفاده از بورس تحصيلي شاگرد ممتاز، عازم آمريكا شد و مدرك فوق ليسانس خود را از دانشگاه « تگزاس» دريافت كرد. سپس به دانشگاه كاليفرنيا در «بركلي» رفت و پس از انجام تحقيقات گسترده علمي در جمع معروفترين دانشمندان جهان، مدرك دكتري خود را در رشته الكترونيك و فيزيك پلاسما (گرايش مهندسي گرافت هسته اي) با درجه ممتاز علمي دريافت كرد.

موضوع رساله دكتر چمران بحث فيزيك پلاسما و مگنترون ها بود كه در آن زمان جديدترين دانش روز غرب شناخته مي شد كه پس از جنگ جهاني دوم مدت ها راكد مانده بود.

تحقيقات چمران كه در قالب رساله دكتراي وي با عنوان «باريكه الكترون در مگنترون با كاتدسرد» ارائه شد، جهش مهمي را در اين رشته پديد آورد و او را در زمره معتبرترين و پيشتازترين دانشمندان روز دنيا قرار داد.

موضوع رساله دكتر چمران «باريكه الكترون در مگنترون با كاتدسرد بود». مگنترون يك لامپ الكتريكي است كه نخستين بار در سال 1921 مورد توجه قرار گرفت. اولين مگنترون يك دو قطبي استوانه اي بود كه در ميدان مغناطيسي طولي قرار گرفته بود. كاند آن رشته نازك داغ و آند آن استوانه اي بود و الكترون هايي كه از سطح كاند جدا مي شوند، به طرف آند حركت مي كنند، ولي در اثر ميدان مغناطيسي جهت حركت آنها تغيير مي كند و مي توانند به طرف كاند برگردند و با افزايش ميدان مغناطيسي الكترون ها مي توانند به آند برخورد كنند و جريان الكتريكي بزرگي ايجاد كند كه به اين پديده «مگنترون» اطلاق مي شود.

در طول جنگ جهاني دوم، با توجه به توسعه صنايع ارتباطات و رادار، مطالعات فرواني درباره مگنترون انجام شد، ولي عمده اين بررسي ها، پديده گرا بودند و مطالعات بنيادي چنداني در مورد فيزيك پيچيده مگنترون صورت نگرفت.

با پايان جنگ جهاني، پژوهش هاي بنيادي نيز در دستور كار مراكز تحقيقاتي قرار گرفتند كه بخش عمده فعاليت ها در آزمايشگاه الكترون دانشگاه كاليفرنيا و بر مطالعه مگنترون معكوس با كاند سرد معطوف شده بود و تحقيقات رساله شهيد چمران نيز در همين راستا بوده است.

در بخشي از مقدمه پايان نامه چند صد صفحه اي دكتر چمران آمده است: «تئوري مگنترون در سال 1921 با استفاده از رابطه «هال» پايه گذاري شد و از آن زمان نقض رابطه قطع هال«hulls cut off relation» به خوبي جا افتاده است.

در سال 1940 اولين مگنترون بريتانيايي 10 سانتي متري پالسي با توان بالا و با استفاده از يك ورودي با پيك توان چند صدكليد وات ساخته شد. موفقيت محققان در زمينه مگنترون ها، آنها را به انواع مختلف لامپ هاي ميدان متقاطع مانند تقويت كننده هاي ميدان متقاطع خطي، دستگاه هاي پلاسمايي گردان و بعضي از انواع مختلف محصور سازي مغناطيسي پلاسما رهنمون شد.

 

از آن پس تقويت كننده هاي ميدان متقاطع مانند پلاتي نوترون ها به رقيبي جدي براي كلايستورن و لامپ هاي ارسال امواج معمولي تبديل شدند.

بعد از جنگ جهاني دوم بيشتر مشكلات تكنولوژي باقي ماند و مگنترون هم بر طرف شد و اين لامپ ها سال ها به صورت انبوه توليد شد با اين حال بيشتر طراحي و ساخت مگنترون به صورت آزمايشگاهي انجام شده بود و تئوري مگنترون و در درك فيزيكي عملكرد آن هنور رضايت بخش نبود.

در سال‌هاي اخير مقالات زيادي در باب درك فيزيك مگنترون و نتايج آزمايش‌هايي مهم در زمينه مطالعه‌اي پارامترهاي مهم داخلي مگنترون منتشر شده است.

 

دكتر چمران در بخش ديگري از پايان نامه خود با اشاره به اينكه تحقيقات دكتري ايشان در ادامه مطالعات علمي هارتمن و هواگ در آزمايشگاه تحقيقات الكترونيك دانشگاه كاليفرنيا انجام شده، آورده است: در اين رساله بيشترين مگنترون ايستا با آند هموار تاكيد شده است.

 

بررسي مگنترون با آند هموار چه از لحاظ نظري و چه از لحاظ آزمايشگاهي مسئله‌ ساده‌اي نيست، به علاوه به دليل مزايايي زياد كاند سرد نسبت به كاتوگرم از اين گونه كاند استفاده شده است.

 

در كاندهاي سرد انتشار ثانويه‌اي منبع اصلي، الكترون است، پس سطح كاند سرد پخش كننده مي تواند خيلي بزرگتر از سطح كاند معمولي گرم شده باشد، همچنين ساخت كاند سرد گران نيست و كاركردن با آن ساده است و مي تواند در دراز مدت به كار گرفته شود.

در رساله دكتر شهيد چمران نوسان پلاسما و پديده هاي پخش بار فضايي از لحاظ نظري و اثر شكل آند به مدل هاي نوساني و نقاط ضعف و قدرت آنها از لحاظ علمي مورد بررسي قرار گرفته است.
 

دكتر چمران به موازات انجام تلاش هاي علمي و موفقيت هاي برجسته تحصيلي، حضور موثري در عرصه هاي سياسي و اجتماعي داشت.

 

وي از نوجواني در محافل اسلامي درس تفسير مرحوم طالقاني در مسجد هدايت حضور داشت و از اولين اعضاي انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران بود.

چمران كه از اعضاي پر تلاش در پاسداري از نهضت ملي ايران در كشمكش مرگ و حيات مبارزات ملي شدن صنعت نفت بود، پس از كودتاي ننگين 28 مرداد به نهضت مقاومت ملي ايران پيوست و در عرصه هاي سرنوشت ساز جنبش دانشجويي، نظير واقعه 16 آذر حضوري ملموس داشت.

مصطفي چمران در آمريكا نيز با وجود مشكلات فراوان تحصيلي و دوري از كشور نه تنها از مبارزات سياسي خود دست بر نداشت، بلكه پايه گذار بسياري از سازمان ها و انجمن هاي انقلابي نظير انجمن ايراني دانشجويان ايراني، انجمن اسلامي دانشجويان ايراني در آمريكا و انجمن اسلامي دانشجويان مسلمان در آمريكا بود.

دكتر چمران پس از اتمام تحصيلات دانشگاهي، در يكي از مراكز تحقيقاتي مرتبط با «ناسا» به نام «آزمايشگاه بل» كه در زمينه قمرهاي مصنوعي، موشك هاي هدايت شونده و رادارهاي سه بعدي فعاليت داشت، مشغول به كار شد و با وجود اينكه دانشگاه از وي براي تدريس حتي با درجه كامل استادي دعوت كرده بود، اما وي فعاليت پژوهشي و تحقيقاتي را بر آنها ترجيح داد.

دكتر چمران كه به واسطه مبارزات سياسي خود تحت فشار هاي شديد رژيم قرار داشت و بورسيه تحصيلي و حقوق دانشكده‌اي فني او از سال‌هاي قبل قطع شده بود، سرانجام در انتخابي سرنوشت ساز، موقعيت و شرايط علمي و اجتماعي خود را كه حتي مورد غبطه بسياري از دانشمندان آمريكايي بود، براي مبارزه با رژيم شاه رها كرد و راهي مصر شد.

بعد از وفات عبدالناصر، ايجاد پايگاه چريكي مستقل، براي تعليم مبارزان ايراني ضرورت پيدا مي كند؛ لذا دكتر چمران رهسپار لبنان مي شود تا چنين پايگاهي را تاسيس كند. وي به كمك امام موسي صدر، رهبر شيعيان لبنان، حركت محرومين و سپس جناح نظامي آن سازمان «آمل» را براساس اصول و مباني اسلامي پي ريزي كرده كه در ميان توطئه‌ها و دشمني‌‌هاي چپ و راست با تكيه بر ايمان به خدا و با اسلحه شهادت، خط راستين اسلام انقلابي را پياده مي كند و علي گونه در معركه‌هاي مرگ و حيات به آغوش گرداب خطر فرو مي رود و در طوفان‌هاي سهمناك سرنوشت حسين وار به استقبال شهادت مي تازد و پرچم خونين تشيع را در برابر جبارترين ستم گران روزگار، صهيونيزم اشغالگر و هم دستان خونخوار آنها، راست گرايان «فالانژ» به اهتزاز در مي آورد و از قلب بيروت سوخته و خراب قافله‌هاي بلندكوه‌هاي جبل عامل و در مرزهاي فلسطين اشغال شده از خود قهرماني‌ها به يادگار گذاشته و در قلب محرومين و مستضعفين شيعه جاي گرفته و شرح اين مبارزات افتخار آميز با خون سرخ و شهادت شهداي لبنان، بر كف خيابان‌هاي داغ و پردامنه كوه‌هاي مرزي اسرائيل براي ابد ثبت شده است.

دكتر چمران اگر چه در سال‌هاي طولاني و دشوار مبارزه، مجالي براي پيگيري تحقيقات تخصصي خود نداشت، ولي مطالعه‌اي علمي را ادامه داد و از انگيزه‌ها و استعداد وافر خود در مقاطع مختلف از جمله در تجديد حيات علمي مدرسه‌اي صنعتي «جبل عامل» در لبنان استفاده كرد.

 

دكتر چمران، 10 روز پس از پيروزي انقلاب اسلامي بعد از 22 سال هجرت به ايران بازگشت و تجربيات انقلابي و علمي خود را در خدمت كشور گذاشت و همه تلاش خود را صرف تربيت نخستين گروه هاي پاسداران انقلاب در سعد آباد كرد و به عنوان معادن نخست وزير در امور انقلاب، ‌با فداكاري و شجاعتي مثال زدني به خنثي كردن توطئه هاي ضدانقلاب و ساماندهي اوضاع آشفته كردستان پرداخت و حماسه فراموش ناشدني مقاومت «‌پاوه» را خلق كرد.

پس از جريان پاوه كه به جلوگيري از سقوط حتمي اين شهر منجر شد، امام خميني (ره) دكتر چمران را به وزارت دفاع منصوب كرد كه ايشان در اين پست نيز اقدامات بنيادي وسيعي براي تحول ارتش و ساماندهي نيروهاي دفاعي كشور انجام داد.

 

مصطفي مي گفت: در دنيا آدم هايي هستند كه به ظاهر زنده اند، نفس مي كشند، راه مي روند، حرف مي زنند و زندگي مي كنند، اما در حقيقت اسير دنيا، برده زندگي و ذليل حوادث هستند؛ اينان براي اينكه نميرند آنقدر خود را كوچك مي كنند كه گويا مرده اند، اما انسان ها آزاده ممكن است تازه زندگي كنند، ولي تا آنجا كه زنده هستند به راستي زندگي مي كنند و با اختيار خود نفس مي كشند محكوم اراده ديگري نيستند ديگران تسليم او هستند.

 

و سردار بي ادعاي جبهه هاي علم و جهاد چمراني كه با اراده خود بزرگوارانه زيست و سرانجام با اشتياق عميق شهادت، ساخت ابزار نظامي، ساخت پل معلق رومي كرخه ... شاخه هايي موسوم كه مانع عبور تانك مي شد خودروي شني دارموشك زيرآبي شش متري، زيردريايي هجومي كوچك، پل سريع النصب چريكي و طرح ساخت خمپاره ي 60 همه و همه از نبوغ سرشار و اتكا به دانش شهيد چمران بود كه در صحنه نبرد به نمايش گذاشت و خوف و هراس در دل دشمن انداخت و دشمن به جاي شناسايي مناطق بايد مصطفي را شناسايي مي كرد.

علاوه بر اين وي با راه اندازي مركز تحقيقات نظامي و واحدهاي مهندسي رزمي كه با همكاري جمعي از استادان و دانشجويان دانشگاه انجام شد، پايه گذار تحقيقات علمي صنعتي در وزارت دفاع بود كه تاثيرات سرنوشت ساز اين حركت در طول سال هاي دفاع مقدس و پس از آن به خوبي نمود يافت.

و سرانجام با اشتياق عميق به شهادت بعد از چند عمليات در راستاي آزاد سازي سوسنگرد و دهلاويه اين ارسطوي رها شده در كالبد پرستوي عاشق، 31 خرداد ماه سال 1360 در منطقه دهلاويه هدف خمپاره دشمن قرار گرفت و فصل ديگري از حيات آگاهي بخش و انسان ساز خود را در تاريخ پر افتخار ايران اسلامي آغاز كرد.

علي، ‌علي، علي چه بگويم، چگونه بگويم، چطور نام تور را كه به قلم گره خورده است بر زبان آورم، چگونه عشق ازلي ام را به تو كه در سراچه دلم نهان شده است و گوش نامحرم را جاي پيغام ملكوتي او نيست بازگو كنم، علي جان تو تجلي خدايي، تو خليفه الله علي الارض. تو هدف انسانيتي، تو خدا نيستي، اما وجود تو را جز خدا پر نكرده است./انتهاي پيام/